II SA/Ka 1694/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie: NSA Zofia Borowicz Asesor WSA Beata Kalaga-Gajewska Protokolant: st. sekr. sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lipca 2004 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Zaskarżoną decyzją, wydaną na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymana została w mocy decyzja z dnia [...] r. o odmowie przyznania skarżącemu uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego w przypadku deportacji do pracy przymusowej. Organ administracyjny nie podzielił bowiem zarzutów strony i podtrzymał stanowisko, wedle którego nie zostały spełnione przesłanki z art.2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. Nr 87, poz.395 ze zm.). Podkreślił, iż skarżący urodził się w dniu [...] r., zatem wywiezienie do pracy przymusowej wraz z rodziną na okres od [...] do [...] r. nie łączyło się z wykonywaniem przezeń pracy przymusowej z uwagi na jego wiek. Dlatego też na mocy art.127 §3 i art.138 §1 pkt 1 k.p.a. orzeczono jak w osnowie decyzji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego kwestionującej poprawność wyprowadzonych z prawidłowych ustaleń faktycznych wniosków, skarżący domagał się uchylenia powyższej decyzji. Podniósł, że rzeczą organu kombatanckiego nie jest ocena czy strona wnioskująca o ustalenie uprawnień z tytułu deportacji wykonywała w tych warunkach pracę przymusową, lecz stwierdzenie faktu wywiezienia do tej pracy na okres powyżej 6 miesięcy poza granice Polski sprzed 1 września 1939 r.. A te przesłanki skarżący spełnił, nadto potwierdzono je w odniesieniu do jego matki. W tej materii powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację i dodając, iż świadczenia pieniężne przysługują za każdy miesiąc pracy przymusowej, stąd warunkiem ich przyznania jest tego rodzaju praca wykonywana w warunkach deportacji. Skarżący faktu pracy nie wykazał, a zważywszy na jego ówczesny wiek, było to niemożliwe. Dlatego skargę uznał za bezzasadną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że z dniem 1 stycznia 2004 r. utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (p. art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), zaś sądownictwo administracyjne stało się dwuinstancyjne, przy czym w pierwszej instancji orzekają wojewódzkie sądy administracyjne (p. art.3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Stosownie do brzmienia art.97 §1 powyższej ustawy sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez tutejszy sąd na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Wedle treści art.1 cytowanej ustawy o ustroju sądów administracyjnych sądy te powołane są do kontroli zgodności z prawem poddanych ich kognicji aktów administracyjnych. W toku właściwego postępowania badają więc czy owe akty nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (p. art.145 §1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Kontrolują również, czy owe akty nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną uzasadniającą ich nieważność (p. art.145 §1 pkt 2 tej ustawy). Przy czym, w myśl art.134 §1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu przeprowadzającemu kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w tych ramach, nie mogło ujść uwadze – mające wpływ na wynik sprawy - uchybienie przepisom prawa materialnego, jakiego dopuścił się organ orzekający wydając kwestionowane rozstrzygnięcie. Jak trafnie zarzucił skarżący, organ ten z niewadliwie poczynionych ustaleń faktycznych dotyczących wypełnienia przesłanek art.2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym... w zakresie wywiezienia skarżącego w warunkach tamże opisanych, wyprowadził błędne, a właściwie zbędne dla sprawy, wnioski dotyczące wykonywania przezeń pracy przymusowej. Oto bowiem w przedmiotowej materii obowiązuje dwuetapowy tok postępowania. W pierwszej kolejności organ kombatancki stwierdza uprawnienie do nabycia świadczenia opisanego w cytowanej ustawie (art.4), a następnie właściwy organ emerytalno-rentowy je wypłaca (art.5). Powiązanie uprawnienia do świadczenia z wypłatą jest realizowane wyłącznie na gruncie czasokresu wykonywania pracy przymusowej (art.3). Stąd poza zainteresowaniem organu kombatanckiego być powinna kwestia wykonywania pracy przymusowej, gdyż ma on jedynie badać czy strona poddana została deportacji do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, jak chodzi o przesłanki zawarte w art.2 pkt 2 lit. a przywołanej ustawy. Przeto nie jest istotne na tym etapie postępowania czy strona wykonywała tę pracę przymusową czy nie, bowiem znaczenie ma tylko wywiezienie w tym celu na odpowiedni okres poza granice Polski. W tej materii stanowisko orzecznictwa jest utrwalone. Sąd Najwyższy już w wyroku z dnia 13 stycznia 2000 r., sygn. akt III RN 112/99 (OSNAPiUS z 2000 r., nr 20, poz.736), stwierdził, iż strona dochodząca przedmiotowych uprawnień nie jest obowiązana do wykazania czy wykonywała pracę przymusową w obozie pracy czy w warunkach deportacji. Podobnie w wyroku z dnia 6 kwietnia 2000 r., sygn. akt III RN 143/99 (Wokanda z 2000 r., nr 9, poz.31). Naczelny Sąd Administracyjny w wielu orzeczeniach prezentował stanowisko, iż prawo do świadczenia pieniężnego nie zostało uzależnione od wieku osoby deportowanej do pracy przymusowej (p. niepublikowane wyroki: z dnia 10 grudnia 1999 r., sygn. akt V SA 1136/99, z dnia 4 grudnia 2000 r., sygn. akt V SA 674/00, z dnia 16 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA/Ka 1513/01, z dnia 4 lipca 2003 r., sygn. akt II SA/Ka 2019/01). Przeto pogląd organu zaprezentowany w obu zapadłych w sprawie decyzjach jest chybiony. W tym postępowaniu kwestia wieku skarżącego nie ma bowiem znaczenia dla wyniku sprawy, mimo iż oczywistym jest, że nie mógł on wykonywać żadnej pracy w warunkach deportacji. Niezależnie do tego wypadło dostrzec, iż rozstrzygnięcia te uchybiają wymogom przepisu art.107 §3 k.p.a., gdyż nie zawierają uregulowanych w nim elementów, nadto pomijają wskazany powyżej dorobek orzecznictwa. Z tych przyczyn zaskarżona decyzja nie mogła się ostać. W toku ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącego organ, kierując się naprowadzonymi uwagami, wyda właściwej treści i w przepisany sposób umotywowane rozstrzygnięcie. Mając te okoliczności na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny, na zasadzie art.145 §1 pkt 1 lit. a i art.152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. O kosztach nie orzekł z braku wniosku skarżącego w tym przedmiocie (art.210 §1 tej ustawy).