II SA/Ka 1708/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie NSA Henryk Wach, Asesor WSA Małgorzata Walentek /spr./, Protokolant sekr. sąd. Beata Jacek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2004 r. przy udziale - sprawy ze skargi L.W. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. w oparciu o art.1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) §§ 1, 7, 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz 294 ze zm.) orzekł, o braku podstaw do stwierdzenia u L. W. choroby zawodowej – uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu, wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do w/wym. rozporządzenia. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazał, że warunkiem koniecznym do stwierdzenia choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez właściwą jednostkę służby zdrowia. W tym celu był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. (orzeczenie lekarskie z dnia [...] r.), oraz Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie lekarskie z dnia [...] r.). Ponieważ kompetentne placówki medyczne nie rozpoznały u w/wym. choroby zawodowej narządu słuchu nie było podstaw do jej orzeczenia, mimo iż z przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego wynikało, że L. W. będąc zatrudniony w latach 1977-1989 w Kopalni Węgla Kamiennego "A" w .wał w narażeniu na hałas stwarzający ryzyko powstania choroby zawodowej. W odwołaniu od powyższej decyzji L.W. podniósł, że choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo pozostające w związku przyczynowym z pracą przy czym przyczyną je wywołującą jest sama praca, jej rodzaj, CHARAKTER warunki jej wykonywania. Zatem każdy ubytek słuchu jest uszczerbkiem na zdrowiu, który w jego przypadku wynosi dla UP 22dB, dla UL 15 dB. Stwierdził, że występujący u niego ubytek słuchu ma związek z pracą w hałasie. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazał, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest orzeczenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną o wystąpieniu choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy, a chorobą tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy. Organ podzielił w całości ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu pracy L. W.. Przyznał pracował on w warunkach, gdzie hałas był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu, tzn. równoważny poziom dźwięku przekraczał 82 dB. Istniało zatem ryzyko powstawania przewlekłego urazu akustycznego. Ponieważ orzeczenia lekarskie wydane przez dwie kompetentne placówki diagnostyczne wykluczyły u odwołującego się chorobę zawodową to zdaniem organu brak było podstaw do jej orzeczenia. Wyjaśnił że obniżenie czułości słuchu nie powoduje upośledzenia funkcji narządu słuchu i z lekarskiego punktu widzenia, nie jest chorobą, lecz objawem zwanym niedosłuchem audiometrycznym, który nie pociąga za sobą skutków jak i zaburzenia rozumienia mowy potocznej. Podniósł, że stwierdzone u L. W. obustronne przesunięcie progu słuchu nie skutkujące zaburzeniem czynności narządu słuchu z jego konsekwencjami zdrowotnymi i społecznymi nie daje podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Zatem brak było podstaw do uwzględnienia odwołania. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego L. W. podkreślił, że o uszkodzeniu słuchu przesądza wyłącznie związek z pracą, a nie jego rozmiar, który może mieć znaczenie jedynie w ocenie przydatności do pracy oraz ustaleniu wysokości odszkodowania. Przywołując argumenty uprzednio zawarte w odwołaniu podkreślił, że stwierdzony u niego ubytek słuchu ma związek z pracą, gdzie hałas przekraczał 82 dB. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Dodał, że podwyższenie poziomu progowego słuchu typu odbiorczego jest kwalifikowane jako choroba dopiero wówczas, gdy zaburza czynności narządu słuchu z jej konsekwencjami zdrowotnymi i społecznymi, co tym samym jest zgodne z definicjami zdrowia i choroby Światowej Organizacji Zdrowia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach przed 1 stycznia 2004 r. Z tą datą uległ zmianie stan prawy i stosowanie do art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. Nr 72, poz. 652), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej skargi. Przepis art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) stanowi, że sądy w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 145 § 1 tej ustawy, w przypadku gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy tym zgodnie z art. 134 § 1 wymienionej ustawy sąd wykonując kontrolę nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną, co oznacza, że kontrola ta jest prowadzona z urzędu niezależnie od podniesionych w skardze okoliczności. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona przez Sąd wykazała, że decyzja ta narusza przepisy prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z tym przepisem za choroby zawodowe uważało się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do omawianego rozporządzenia, jeżeli spowodowane zostały działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. O uznaniu za chorobę zawodową jak słusznie zauważył organ odwoławczy decyduje zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że to schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. W przypadku pozytywnego ustalenia obu przesłanek istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej stanowią zarówno wyniki dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy jak i orzeczenia lekarskie wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, co wynika z treści § 10 powołanego wyżej rozporządzenia.. W rozpoznawanej sprawie organy inspekcji sanitarnej w oparciu o wyniki przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego słusznie przyjęły, że L. W. w okresie zatrudnienia Kopalni Węgla Kamiennego "A" w K. świadczył pracę w warunkach narażających na utratę słuchu. Przemawia za tym ustalony w dochodzeniu epidemiologicznym sposób wykonywania pracy, jej rodzaj oraz stopień i czas narażenia na hałas. Zatem nie jest okoliczności sporną fakt świadczenia przez skarżącego w warunkach szkodliwych, stwarzających ryzyko powstania uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Schorzenie to uznane jest za chorobę zawodową wymienioną w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do cytowanego rozporządzenia. Zatem istotnym było rozpoznanie przez jednostki diagnostyczne, o których mowa w § 7 ust 1 omawianego rozporządzenia, schorzenia uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że L. W. poddany został specjalistycznym badaniom w dwóch takich jednostkach. biegli lekarze Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] r. stwierdzili u skarżącego obustronny odbiorczy ubytek słuchu dla ucha prawego 19dB, dla ucha lewego 21dB. Wniosek o nierozpoznanie choroby zawodowej uzasadnili stopniem uszkodzenia słuchu nie osiąga takiego nasilenia aby z lekarskiego punktu widzenia można go było zakwalifikować jako chorobę. W wyniku ponownych badań lekarskich Instytutu Medycyny Pracy I Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie z dnia [...] r.) stwierdzono, że przeprowadzona diagnostyka audiologiczna obejmująca audiometrię tonalną i impedancyjną wykazała u L. W. niedosłuch obustronnie typu odbiorczego. Średnie podwyższenie progu słuchu z uwzględnieniem fizjologicznej poprawki na wiek wynosi dla UP – 22 dB a dla UL – 15 dB. Jednakże stopień obniżenia czułości słuchu zdaniem orzeczników nie powoduje upośledzenia funkcji narządu słuchu w stopniu uzasadniającym rozpoznanie choroby zawodowej. Audiometrycznie określony stan narządu słuchu nie ma wpływu na sprawność organizmu badanego. Na tej to podstawie organy obydwu instancji orzekły o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. W pierwszej kolejności należy wskazać, że orzeczenia lekarskie jednostek diagnostycznych wydane w ramach postępowania zmierzającego do wydania decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej mają charakter opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 kpa. Oznacza to, że nie wiążą one bezwzględnie organu, a podlegają jego ocenie jak każdy inny dowód. Kompetencja jednostek diagnostycznych obejmuje jedynie stwierdzenie stanu chorobowego i jego przyczyn. O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje natomiast organ inspekcji sanitarnej na podstawie całokształtu materiału dowodowego, obejmującego przede wszystkim dochodzenie epidemiologiczne i orzeczenia lekarskie uprawnionych placówek diagnostycznych. Organ ten w postępowaniu w sprawie choroby zawodowej jest związany rozpoznaniem podanym w orzeczeniu lekarskim, jednakże nie wyłącza to jego uprawnień do oceny wystąpienia przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej w świetle całości materiału dowodowego (art. 80 kpa). W rozpoznawanej sprawie organ orzekający w istocie oparł swoje rozstrzygnięcie na argumentacji biegłych jednostek diagnostycznych dokonujących oceny stwierdzonego niedosłuchu ze względu na stopień ubytku słuchu. Ocena ta dla organu inspekcji sanitarnej nie miała charakteru wiążącego dla prawidłowej kwalifikacji prawnej schorzenia. Ponadto wywody zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji są bezprzedmiotowe. Definicja choroby zawodowej nie określa , ani skutku zdrowotnego, ani społecznego, ani tym podobnych pojęć które stanowią jedynie ilustrację medycznego stanowiska organu. Ponadto wskazanie w orzeczeniu okoliczności , które organ przyjął jako podstawę rozstrzygnięcia powołują się na przesłanki pozaprawne, bowiem żaden przepis prawa nie przewiduje tego rodzaju ograniczeń jak wielkość ubytku słuchu. Toteż za błędne przyjdzie uznać stanowisko organu wyprowadzone z opinii biegłych, że obniżenie czułości słuchu nie powoduje upośledzenia funkcji narządu słuchu. W ocenie Sądu każde obniżenie czułości słuchu jest równoznaczne z upośledzeniem sprawności narządu słuchu, czyli odstępstwem od normy zdrowotnej. Norma zdrowotna jest bowiem oznaką sprawności danego narządu zaś stan odmienny świadczy o jej obniżeniu. Stwierdzone zaś ubytki słuchu są wynikiem uszkodzenia tego narządu. Organ winien był mieć na uwadze, że o chorobie zawodowej nie decydują względy medyczne, a tylko prawne. Z prawnego punktu widzenia pojęcie choroby zawodowej nie jest związane z rozmiarem doznanego uszczerbku na zdrowiu, oznacza natomiast kwalifikację prawną choroby biologicznej i można o niej mówić w odniesieniu do chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych w wypadku stwierdzenia, że zachorowanie ma swoją przyczynę w warunkach wykonywania pracy. Przedmiotem oceny organu jest więc to, czy doszło do uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu, które ma swą przyczynę w warunkach wykonywania pracy (poz.15 wykazu chorób zawodowych w związku z § 1 ust.1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych), a nie inne pozaprawne względy jak rozmiar stwierdzonego ubytku słuchu. Pogląd ten nie jest ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego (por. min. wyrok SN z dnia 4.06.1998r. sygn. akt. III RN OSN 1999/6/192, wyrok SN z 28 czerwca 2000 r. sygn. akt III RN 202/99, Wokanda 2000/9/33). Przeto stwierdzenie niedosłuchu odbiorczego, który jest wywołany czynnikiem zewnętrznym, oraz zatrudnienie w hałasie stanowią dostateczną podstawę do uznania związku przyczynowego między utratą słuchu, a warunkami pracy narażającymi na powstanie tego schorzenia. W tej sytuacji skoro u skarżącego stwierdzono ubytek słuchu (uszczerbek na zdrowiu) i stwierdzono ponadnormatywne natężenie hałasu na stanowiskach pracy, którą wykonywał to ten ubytek słuchu zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w pkt. 15 wykazu chorób zawodowych należy zakwalifikować jako chorobę zawodową. Skarżący wykonywał bowiem pracę w warunkach ponadnormatywnego hałasu, co stanowi dostateczną podstawę do uznania związku przyczynowego między stwierdzoną u niego utratą słuchu a tymi warunkami, w których pracował. W ocenie Sądu odmienne rozstrzygnięcie mogłoby zapaść tylko wówczas, gdyby wykazano inną przyczynę niedosłuchu. Takiej innej przyczyny w toku postępowania nie wykazano. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) jako wydanych z naruszeniem prawa materialnego przez błędną wykładnie prawnego pojęcia choroby zawodowej. Wskazania do dalszego postępowania pozostają aktualne, mimo wejścia w życie z dniem 3 września 2002r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz.1115). Zgodnie bowiem z § 10 powołanego wyżej rozporządzenia postępowanie w sprawach rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów.