II SA/Ka 1768/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Asesor WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2005 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę Wnioskiem z dnia [...] 2001 r. R. P. zwróciła się do Urzędu Gminy w W. o wymeldowanie z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego przy ulicy "a" w G. jej syna E. P. oraz jego żony Z. i nieletnich dzieci J., A. i B. twierdząc, że nie przebywają w nim od [...] 2001 r. Jednocześnie wskazała, że wskazane wyżej osoby zamieszkują w G. przy ulicy "b" i nie dopełnili formalności meldunkowych. W dniu [...] 2001 r., na podstawie art. 61 § 4 kpa wszczęto w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne, w toku którego ustalono, ze R. P. jest wyłącznym właścicielem nieruchomości w której znajduje się przedmiotowy lokal. Wniosek zaś złożyła aby uregulować stan faktyczny, gdyż Z. P. nie zamieszkuje pod wskazanym adresem. Wyprowadziła się wraz z dziećmi i czasowo zamieszkuje pod innym adresem. Z. P. oświadczyła, że wyprowadziła się pod przymusem, po kolejnej awanturze z mężem, ale kiedy on wyjedzie do pracy w Niemczech zamierza do mieszkania wrócić. W nowym miejscu zamieszkania zameldowana jest na pobyt czasowy od [...] 2002 r. do [...] 2003 r. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Wójt Gminy W. na podstawie art. 104 kpa i art. 15 ust. 2 w związku z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity w Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) odmówił wymeldowania Z. P. wraz z dziećmi z pobytu stałego w G. przy ulicy "a". W uzasadnieniu opisano szeroko przeprowadzone postępowanie dowodowe i poczynione na jego podstawie ustalenia. Podkreślono, że potwierdziło ono fakt czasowego opuszczenia przedmiotowego lokalu przez skarżącą i jej dzieci. Jednakże wykazało, że nie uczynili tego dobrowolnie. W tej części oparto się na zeznaniach Z. i R. P.. Decyzja ta została uchylona [...] r. po rozpatrzeniu przez Wojewodę [...] odwołania wniesionego przez R. P.. Jako uzasadnienie prawne powyższej decyzji nr [...] wskazał art. 138 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, a w uzasadnieniu naruszenie przez organ I instancji art. 7, 9, 10 § 1, 75, 77 § 1 i 80 k.p.a. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy W. na podstawie art. 104 ustawy K.p.a. oraz art. 15 ust. 2 w związku z art. 9 ust. 2 odmówił wymeldowania z pobytu stałego E. P., jego żony Z. oraz ich dzieci, gdyż nie zostały spełnione łącznie przesłanki wymeldowania. Jak wskazał organ Z. P. nie utraciła uprawnienia do zamieszkania w spornym lokalu gdyż nie zapadł jeszcze prawomocny wyrok rozwodowy oraz znane jest jej aktualne miejsce pobytu. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez R. P. i E. P., uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę po raz kolejny do rozpatrzenia organowi I instancji. Jako podstawę prawną wskazał art. 138 § 2 ustawy K.p.a., a w uzasadnieniu szeroko opisał uchybienia procesowe, których dopuścił się organ w toku prowadzonego postępowania oraz wskazał konkretne czynności jakie musi wykonać przed ponownym rozpatrzeniem sprawy oraz obowiązującą wykładnię prawa w tym zakresie. Kolejną decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 104 ustawy K.p.a. oraz art. 15 ust. 2 w związku z art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych Wójt Gminy W. odmówił wymeldowania z pobytu stałego z lokalu przy ulicy "a" w G. Z. P., E. P. oraz ich dzieci J., A. i B. P.. W uzasadnieniu podkreślono, przeprowadzone postępowanie wykazało, że nie zostały spełnione przesłanki ustawowe uzasadniające wymeldowanie wyżej wymienionych. Z. P. wraz z dziećmi opuściła mieszkanie pod przymusem i wielokrotnie wyrażała chęć powrotu do niego, a E. P. stale w nim zamieszkuje i stanowi ono jego centrum życiowe. Od powyższej decyzji odwołała się R. P. i E. P. wnosząc odrębne skargi, ale wnosząc o jej uchylenie w części dotyczącej odmowy wymeldowania Z. P. wraz z dziećmi. Zarzucili Wójtowi stronniczość i kumoterstwo w prowadzonym postępowaniu. Kwestionowali ustalenia organu I instancji dotyczące okoliczności opuszczenia lokalu przez Z. P. i jego trwałości oraz zakończenie sprawy rozwodowej. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. uwzględnił częściowo zarzuty podniesione w odwołaniu w następstwie czego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy wymeldowania E. P. oraz uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy wymeldowania Z. P. wraz z dziećmi J., A. i B., orzekając jednocześnie o ich wymeldowaniu z pobytu stałego w lokalu przy ulicy "a" w G.. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił znaczenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01 na mocy którego od dnia 19 czerwca 2002 r. w postępowaniu meldunkowym nie bada się kwestii posiadania bądź utraty uprawnień do przebywania w lokalu. Meldunek to tylko rejestracja pobytu osoby i nie rodzi żadnych uprawnień do lokalu. Przypomniał, że w przedmiotowej sprawie ustalono bezspornie, ze E. P. mieszka w miejscu stałego zameldowania i stanowi ono jego centrum życiowe. Potwierdziło powyższe przesłuchanie świadków oraz przeprowadzona wizja lokalna. Co oznacza spełnienie ustawowych przesłanek wymeldowania z art. 15 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, i powoduje, że zaskarżona decyzja w tej części była zgodna z prawem. Dalej organ odwoławczy wskazał, że budynek przy ulicy "a" w G. stanowi własność R. P., co wynika z zapisu księgi wieczystej Kw nr [...] Sądu Rejonowego w M.. Ona też złożyła wniosek o wymeldowanie Z. P. wraz z dziećmi. Dalej organ odwoławczy odniósł się również do wyjaśnienia spornej w niniejszej sprawie przesłanki "opuszczenia lokalu". Wskazał na pogląd funkcjonujący w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, że opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych winno mieć charakter dobrowolny. Jednakże za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uznaje się także sytuacje wymuszone nawet środkami pozaprawnymi, o ile nie nastąpiło przywrócenie utraconego bezprawnie posiadania, a do wydania takiego orzeczenia kompetentny jest wyłącznie właściwy sąd powszechny. Roszczenia takiego – stosownie do zapisu art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego można dochodzić w ciągu roku od dnia naruszenia posiadania. Podkreślił, że w niniejszej sprawie nie ujawniono starań prawem przewidzianych o ponowne zamieszkanie w lokalu przy ulicy "a" czynionych przez Z. P., co jest przejawem jej woli i świadczy o dobrowolnym opuszczeniu miejsca pobytu stałego. W podsumowaniu wywodów uzasadniania faktycznego i prawnego wydanej decyzji organ odwoławczy zauważył, że z faktu samego zameldowania nie wypływają żadne uprawnienia cywilno-prawne co do tytułu prawnego do lokalu, a uzależnienie dokonania czynności materialno-technicznej wymeldowania od dokonania podziału majątku dorobkowego małżonków w związku z zakończoną wyrokiem Sądu Okręgowego w K. sygn. akt [...] z dnia [...] r. sprawą rozwodową Z. i E. P. świadczy o nieznajomości istoty postępowania meldunkowego. Ewidencja ludności ma odzwierciedlać stan rzeczywisty, a nie pozorowany, odnoszący się do przebywania określonej osoby pod określonym adresem, a nie jej sporadycznych odwiedzin. Mając na względzie ustalenia dwóch przeprowadzonych oględzin lokalu w dniu [...] 2002 r. oraz [...] 2003 r. bezspornym jest, że Z. P. wraz z dziećmi, których jest prawnym opiekunem nie zamieszkuje w nim i nie stanowi ono ich centrum życiowego. Organ uznał zatem, że jej opuszczenie spornego lokalu nabrało cech trwałości i dobrowolności. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w K. z dnia [...]2003 r. Z. P. imieniem swoim i dzieci wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej wymeldowania jej oraz dzieci z pobytu stałego w lokalu przy ulicy "a" w G. i ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzuciła organowi, że wydając decyzję nie zainteresował się czy po wymeldowaniu będzie miała wspólnie z dziećmi gdzie zamieszkać. Podkreśliła, że nie dla kaprysu zostawiła mieszkanie z wszelkimi wygodami w którego remont zaangażowano środki finansowe pochodzące ze wspólnego majątku i w sytuacji, kiedy od początku postępowania sygnalizowała chęć zamieszkania w nim pod nieobecność, teraz już byłego męża, który od 2001 r. zamierza wyjechać z kraju. Zadała także Sądowi pytanie o możliwości zamieszkania jej wraz z dziećmi w budynku należącym do teściowej, po opuszczeniu go przez byłego męża. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że nie ma przeszkód faktycznych i prawnych do wymeldowania z pobytu stałego osoby zameldowanej pod innym adresem na pobyt czasowy. Przypomniał, że decyzja o wymeldowaniu jest jedynie stwierdzeniem faktu niezamieszkiwania osoby pod danym adresem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna, a zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Na wstępie należy zauważyć, że z dniem 1 stycznia 2004 r. weszła w życie reforma sądownictwa administracyjnego. Stosownie do art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) z tą datą w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego utworzono w ich miejsce, na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wojewódzkie sądy administracyjne. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (...) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, w skrócie p.s.a.). Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652) dla obszaru województwa [...] utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Sąd administracyjny, zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej. W niniejszej sprawie sądowej kontroli została poddana decyzja administracyjna wydana przez organ odwoławczy, który działa jako organ o charakterze reformacyjnym, ponownie merytorycznie rozpatrując sprawę w jej całokształcie, a także uwzględniając zmiany stanu faktycznego i prawnego, które nastąpiły przed wydaniem decyzji przez organ I instancji (vide: wyrok NSA sygn. akt V SA 3872/00, LEX nr 78936). Organ I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity w Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) urząd gminy wydaje decyzję o wymeldowaniu osoby, która bez wymeldowania się dobrowolnie opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W przypadku skarżącej oraz dzieci, których jest prawnym opiekunem nie dopatrzył się jednak spełnienia przesłanki dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu i odmówił ich wymeldowania. Przepis art. 15 ust. 2 w dacie orzekania organów obydwu instancji, jak i do dnia 1 maja 2004 r. stanowił, iż organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienia wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim, co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Obecnie art. 15 ust. 2 stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzje w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce stałego pobytu lub czasowego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się (zm. art. 1 pkt 6 ustawy z 2004 r. Dz. U. Nr 93, poz. 887). Zacytowanie w całości tego przepisu było konieczne (mimo, iż przytaczały go w pełnym brzmieniu organy obu instancji w uzasadnieniach swoich decyzji) ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (publikowany Dz. U. Nr 78, poz. 716), który zniósł obowiązywanie art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności z dniem 19 czerwca 2002 r. i stanowił podstawę jego nowelizacji. W związku z utratą mocy art. 9 ust. 2 omawianej ustawy, do którego odsyłał art. 15 ust. 2 ustawy, stanowiący podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji prawidłowo organ I i II instancji nie czynił ustaleń na temat uprawnień skarżącej do lokalu czy ich utraty. Prawidłowo skoncentrował się na ustaleniu czy stanowi on jej centrum życiowe, a jeżeli nie to czy dobrowolnie go opuściła. Decydujące dla dalszych rozważań będzie to, czy zgodnie z twierdzeniem skarżącej nie opuściła ona miejsce stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Należy przy tym pamiętać, że pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Konsekwentnie do przyjętej definicji pojęcia pobytu stałego, opuszczenie tego miejsca pobytu rodzące obowiązek meldunkowy istnieje wówczas, gdy opuszczenie ma charakter trwały, a także dobrowolny. Spełnienie przesłanki opuszczenia przez osobę zainteresowaną dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Jak trafnie zauważył organ odwoławczy w orzecznictwie istotnie przyjęto nadto domniemanie dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego w sytuacji, gdy zmuszenie do opuszczenia lokalu nie jest oczywiste, a strona nie podjęła przewidzianych prawem środków w celu obrony swych praw do przebywania w lokalu. Przenosząc powyższe rozważania na ustalony w sprawie stan faktyczny, baczyć w pierwszym rzędzie należy na to, że postępowanie administracyjne dotyczyło wymeldowania osoby, która opuściła sporny lokal w [...] 2001 r. i nie zamieszkiwała w nim z zamiarem stałego pobytu co najmniej od tej daty. Okoliczność ta jest bezsporna i potwierdziła ją kilkakrotnie Z. P.. Uczyniła to zarówno w pismach kierowanych do organów jak i w złożonych zeznaniach, a nawet w skardze. Okoliczność ta jest bezsporna również co do dzieci nad którymi sprawuje opiekę, a które sporadycznie są widywane w miejscu zameldowania. Organ II instancji dokonał wyczerpujących ustaleń w zakresie spełnienia przesłanek wymeldowania Z. P. wraz z dziećmi z pobytu stałego. Prawidłowo została wyjaśniona kwestia zamieszkiwania skarżącej w tymże lokalu, co stanowiło sedno przedmiotowej sprawy, jak również dobrowolność jego opuszczenia. Za chybione należy uznać podniesione w skardze zarzuty dotyczące braku zainteresowania organu możliwościami zamieszkania skarżącej w innym lokalu czy zameldowania pod innym adresem na pobyt stały. Niezrozumiałe jest także stawianie Sądowi pytania na które może odpowiedzieć wyłącznie właściciel przedmiotowego lokalu. Jednakże zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 a, b, c ustawy psa). Należy podkreślić, że zgodnie z zasadami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie słuszny interes obywateli (art. 8 K.p.a.). Są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9). Obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 k.p.a.). Ponieważ w niniejszej sprawie organ odwoławczy rozpatrując ponownie sprawę nie uchybił tym zasadom i nie naruszył wskazane wyżej przepisy postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania i nie dopatrzył się także innych naruszeń prawa obligujących go do uchylenia zaskarżonej decyzji, skargę jako bezzasadną oddalił na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.