II SA/Ka 1788/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędziowie WSA Małgorzata Jużków (spr.), Asesor WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Ewa Olender, po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi C. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...] ) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Sygn. akt 3 / II SA / Ka 1788 / 02 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] r. nr [...] w oparciu o art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) oraz § 1, § 7 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w R. orzekł o braku stwierdzenia u W. Ł. choroby zawodowej- nowotworu płuca prawego - wymienionej w pozycji 9 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do powołanego rozporządzenia. Organ I instancji swoje rozstrzygnięcie oparł na ustaleniach dochodzenia epidemiologicznego, które wykazało, że pracował on w latach 1956-1983 w Kopalni Węgla Kamiennego "A" w Z. jako górnik pod ziemią w narażeniu na krzemionkę zawarta w pyle węglowym. Dalej na orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiej Przychodni Przemysłowej w Z. z dnia [...] r. w którym stwierdzono nowotwór płuca prawego z niemożnością wykluczenia etiologii zawodowej, a w szczególności na opinii Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] 1996r. w którym, że krzemionka zawarta w pyle węglowym nie ma udowodnionego działania rakotwórczego i zgodnie ze stanowiskiem Międzynarodowej Organizacji do Walki z Rakiem znajduje się na liście substancji podejrzanych o takie działanie. Z dotychczasowej praktyki klinicznej Instytutu nie znalazło ono potwierdzenia. Krzemionka występująca w środowisku pracy W. Ł. występowała w niewielkim stężeniu (7,06%). Nie ustalono także występowania w środowisku pracy, innego czynnika rakotwórczego- przekroczenia stężenia promieniowania alfa i gamma. W konkluzji jednostka ta orzekła o braku podstaw do uznania nowotworu płuca za chorobę zawodową. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła C. S. córka zmarłego [...] 1996 r. W. Ł. wstępując w jego prawa. W uzasadnieniu podniosła, że rozpoznany u ojca nowotwór płuca był następstwem pylicy płuc na którą leczył się od kilku lat, a którą nabył w czasie długoletniej pracy w kopalni pod ziemią. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny dla województwa [...] decyzją z dnia [...]r. nr [...] z powołaniem się na art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy doszedł do przekonania, iż jakkolwiek W. Ł. pracował w warunkach narażenia na działanie czynnika szkodliwego jakim był pył węglowy przekraczający dopuszczalne normy sanitarne czyli w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej, to skoro Instytut Medycyny Pracy w orzeczeniu wydanym na etapie postępowania odwoławczego nie rozpoznał choroby zawodowej, to istniejące u niego schorzenie nie mogło zostać uznane za taką chorobę. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego C. S. domagała się uchylenia decyzji obu instancji. Podkreśliła, że opiekowała się ojcem przez ostatnie trzy lata jego życia i ponosiła niezbędne koszty leczenia oraz ma zamiar dochodzić odszkodowania. Wnosiła o uzupełnienie postępowania dowodowego o wszystkie historie choroby jej ojca ze szpitali w których się leczył oraz zarzuciła pominięcie faktu, że zapylenie powietrza może stanowić przyczynę chorób nowotworowych. Wyrokiem z dnia 2 czerwca 1999 r. r. sygn. akt II SA/Ka 1489/97 Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając, że C. S. jest osobą uprawnioną do wniesienia skargi, a decyzja została wydana z naruszeniem prawa procesowego i materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Podkreślił, iż w aktualnym stanie sprawy nie sposób zaakceptować poglądu o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej z powołaniem się li tylko na treść pisma uznanego za opinię placówki II stopnia. Sąd wskazał na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego o wskazane przez skarżąca historie choroby ojca i orzeczenie lekarskie placówki II szczebla. Orzeczenie powinno obejmować zarówno rozpoznany nowotwór, jak i wskazaną przez skarżąca pylicę płuc oraz szczegółowe uzasadnienie. Po uzupełnieniu materiału dowodowego i ponownym rozpatrzeniu odwołania Państwowy Inspektor Sanitarny w K. decyzją z [...] r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt.1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na trzy pośmiertne orzeczenie lekarskie z dnia [...] r. wydane przez lekarzy orzeczników z Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z uwzględnieniem wątpliwości i uwag zawartych w treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. W orzeczeniach tych nie rozpoznano pylicy płuc z pozycji 2 wykazu chorób zawodowych. oraz choroby nowotworowej wymienionej w pozycji 8 i 9 wykazu. Podkreślono, że wobec braku medycznego rozpoznania choroby zawodowej organ odwoławczy nie miał podstaw do wydania decyzji stwierdzającej chorobę zawodową. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła skarżąca. Wniosła o jej uchylenie, zarzucając organowi odwoławczemu błąd w ustaleniach faktycznych polegający na orzeczeniu braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej w sytuacji domniemania związku przyczynowego między chorobą a warunkami narażającymi na jej powstanie, uznanie za wiarygodne orzeczeń lekarskich pomijających informacje o zagrożeniach zawodowych i bez należytego uzasadnienia oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przez pominięcie orzeczenia uprawnionej placówki orzeczniczej z dnia [...] r. o niemożności wykluczenia zawodowej etiologii schorzenia nowotworu płuca prawego przy wieloletnim narażeniu na krzemionkę (związku o działaniu rakotwórczym) znajdującą się w pyle węglowym. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i przemawiające za nim argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a podniesione przez skarżącą zarzuty są w pełni zasadne. Na wstępie należy zauważyć, że ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym utraciła moc 31 grudnia 2003 r. Z dniem 1 stycznia 2004 r. weszła w życie reforma sądownictwa administracyjnego i stosownie do art.3 i art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. ) w Warszawie i w miejscowościach w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego utworzono w ich miejsce wojewódzkie sądy administracyjne. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (...), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270, w skrócie p.s.a.). Na podstawie § 1pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652) dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Przechodząc do rozważań poczynionych w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważa, że organ odwoławczy uzupełnił materiał dowodowy o kolejne orzeczenia z dnia [...]r. wydane przez lekarzy orzeczników z Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., ale dotyczące trzech różnych schorzeń wymienionych w pozycji 2, 8 i 9 wykazu chorób zawodowych obowiązującego ówcześnie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. W swej treści było ono jednak zbieżne. W szczególności dotyczy to stwierdzenie orzeczeń o braku zawodowej etiologii pylicy płuc i nowotworu płuca prawego mimo uznania 27 letniego okresu narażenia na działanie pyłu kopalnianego zawierającego krzemionkę. W uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego o braku podstaw do rozpoznania zawodowego pochodzenia nowotworu płuc wskazano, że krystaliczna krzemionka nie znajduje się w obowiązującym wykazie substancji o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi. Wykaz ten stanowi załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 11 września 1996 r. w sprawie czynników rakotwórczych w środowisku pracy oraz nadzoru nad stanem zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. Nr 121, poz. 571 ze zm.) Przypomnieć należy, że materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 294 ze zm.) W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumie się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z wymogami procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7 i 80 k.p.a. Jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych są jednostki wymienione w § 7 powołanego rozporządzenia. Takimi jednostkami były orzekające w niniejszej sprawie Wojewódzka Przychodnia Przemysłowa w Z. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Organ Inspekcji Sanitarnej dokonując ponownie oceny materiału dowodowego pominął jednak to, że opinia lekarska podlega jego ocenie jak każdy inny dowód, a zatem powinna być oceniana w aspekcie rozpatrzenia całego materiału dowodowego - art. 77 § 1 k.p.a., a prowadzone postępowanie administracyjne dotyczy konkretnej choroby zawodowej wymienionej w urzędowym wykazie chorób zawodowych. Sąd zauważa, że w przedmiotowej sprawie postępowanie zostało zainicjowane podejrzeniem u W. Ł. pylicy płuc, gdyż w takim kierunku prowadzono dochodzenie epidemiologiczne z dnia [...] 1996 r. Dopiero orzeczenie stwierdzające nowotwór płuca prawego o prawdopodobnej etiologii zawodowej zmieniło jego przedmiot i skutkowało prowadzeniem czynności dowodowych w kierunku ustalenia choroby zawodowej ujętej w pozycji 9 wykazu chorób zawodowych- nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników rakotwórczych występujących w środowisku pracy i ta choroba była ostatecznie przedmiotem postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie. Jak wynika z wytycznych metodologicznych w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych stanowiących Komunikat Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej wprowadzonych do stosowania na podstawie § 7 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych w roku 1987 zamieszczony w nim wykaz czynników o działaniu rakotwórczym u ludzi jest uzupełniany w miarę postępu wiedzy. Porównując go z wspomnianym już wcześniej wykazem stanowiącym załącznik do rozporządzenia MZiOS z 11 września 1996 r. w sprawie czynników rakotwórczych w środowisku pracy oraz nadzoru nad stanem zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki ( Dz. U Nr121, poz.571 ze zm.) nie sposób nie zauważyć, iż lista ta ulega wydłużeniu. W jego § 1 zdefiniowano pojęcie "czynniki rakotwórcze". Określono nimi wykaz substancji, czynników i procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym i prawdopodobnym działaniu rakotwórczym wymienionych w załączniku nr 1. Zgodnie z zapisem § 2 pkt 4 centralny rejestr czynników rakotwórczych prowadzi Instytut Medycyny Pracy im. [...] na podstawie danych przekazanych przez państwowych wojewódzkich inspektorów sanitarnych. Sąd zauważa z urzędu, iż w wykazie czynników rakotwórczych, wbrew twierdzeniom zawartym w orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy z dnia [...] r o braku podstaw do rozpoznania nowotworu płuc pochodzenia zawodowego widnieje krzemionka krystaliczna (ditlenek krzemu krystaliczny). Należy podkreślić, że nie są znane progowe dawki lub stężenia substancji rakotwórczych, poniżej których wystąpienie nowotworu jest niemożliwe. Ze zwiększeniem wchłoniętej dawki kancerogenu i wydłużeniem się czasu ekspozycji rośnie prawdopodobieństwo wystąpienia choroby, a czas utajenia z reguły ulega skróceniu. Nie bez znaczenia jest tutaj stopień indywidualnej wrażliwości narażonych. Sąd zauważa również, że mając na względzie powyższe rozważania nie można mówić o niewielkiej zawartości krzemionki w pyle węglowym pomijając jego stężenie przekraczające wielokrotnie dopuszczalne normy sanitarne (zapylenie wdychalne- 5,6 mg/m przy normie 2mg/m i zapylenie całkowite- 14,3 mg/m przy normie z 1996r 4 mg/m). Choroba zawodowa jest w istocie pojęciem prawnym oznaczającym, zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Przyczyna jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj, warunki wykonywania. W konstrukcji prawnej choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym narażeniem pracownika na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy, a rozpoznaną chorobą ujętą w wykazie chorób zawodowych. Na organach administracji publicznej orzekających w sprawach chorób zawodowych ciąży obowiązek wyjaśnienia wszystkich wątpliwości występujących w toku prowadzonego postępowania dowodowego, a wydana przez niego decyzja winna być zgodna z prawem. Winien pamiętać, że jak to już wielokrotnie podkreślano w innych orzeczeniach sądowych w sprawie chorób zawodowych orzeczenie lekarskie jest opinią podlegającą ocenie tak jak każdy inny dowód zebrany w toku postępowania. Organ ma obowiązek kontrolować, czy wydana opinia wyjaśniła istotne dla sprawy okoliczności wymagające wiedzy specjalistycznej, w tym wypadku nowotworów złośliwych, i czy opinia ta jest rzeczowo i przekonująco uzasadniona. Dopiero gdy odpowiada tym warunkom stanowi podstawę wydania prawidłowej decyzji. Wobec uchybienia przez organ odwoławczy wyżej opisanym obowiązkom na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżoną decyzję uchylono. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględni zalecenia wynikające z powyższych rozważań Sądu i w szczególności przeprowadzi szczegółowe dochodzenie epidemiologiczne w kierunku choroby zawodowej nowotworu płuca. Z uwagi na między czasowy przepis § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) obowiązującego od dnia 3 września 2002 r. dalsze postępowanie organ odwoławczy będzie prowadził na podstawie dotychczasowych przepisów. Sąd nie dopatrzył się podstaw do zastosowania art. 152 p.s.a., ponieważ zaskarżona decyzja nie podlegała wykonaniu, a o kosztach postępowania orzekł stosownie do brzmienia art. 200 psa uwzględniając w całości wniosek strony skarżącej.