II SA/Ka 1838/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie: asesor WSA Beata Kalaga - Gajewska NSA Tadeusz Michalik (spr.) Protokolant: apl.radc. Wioletta Wołek - Reszka po rozpoznaniu w dniu 01 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą – Prezydenta Miasta P. Ś. z dnia [...]. , Nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [....] Prezydent Miasta P. Ś. orzekł o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego H. G. Uzasadniając decyzję organ pierwszej instancji podał, że z uwagi na występujące rażące dysproporcje między niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy brak było podstaw do przyznania pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe. Od powyższej decyzji organu pierwszej instancji H. G. wniósł odwołanie podając w uzasadnieniu, że posiadany samochód osobowy kupiony został w [...] roku, a wysoki standard wyposażenia mieszkania pochodzi ze środków uzyskanych z zatrudnienia w zakładzie [...]. Decyzją Nr [...] z dnia [...] wydaną na podstawie art. 7 ust. 3 i art. 17 ust 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych /Dz.U. Nr 71 poz. 734/ oraz art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że zagadnienia związane z przyznawaniem dodatków mieszkaniowych uregulowane są w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz.U. Nr 156, poz. 1817). Stosownie do postanowień art. 7 ust. 1 powołanej ustawy, dodatek mieszkaniowy przyznaje na wniosek osoby uprawnionej do dodatku mieszkaniowego, wójt, burmistrz, prezydent miasta, przy czym -stosownie do treści ust. 3 cytowanego artykułu -organ ten może odmówić przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustali, że występuje rażąca dysproporcja między niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, nieuzasadniająca przyznania pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe. Zgodnie z art. 17 ust 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o dodatkach mieszkaniowych w latach 2003 i 2004 dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie przekracza 160% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym lub 110% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, obowiązującej w dniu złożenia wniosku. Najniższa emerytura na dzień złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego tj. [....] wynosiła [...] zł, a 110% tej kwoty stanowi [...] zł . Ze złożonej deklaracji o wysokości dochodów wynika, że dochody w [...] gospodarstwie domowym H. G. w okresie trzech miesięcy poprzedzających. datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego wyniosły [...] zł tj [...] zł na osobę miesięcznie. Wnioskodawca zajmuje lokal mieszkalny o powierzchni [...] m², a powierzchnia normatywna dla 4 osób nie może przekraczać 55,00m.kw. Wydatki na mieszkanie za ostatni miesiąc wynosiły [...] zł. W tym stanie rzeczy wnioskodawca spełniał więc kryteria ustawowe niezbędne do przyznania dodatku mieszkaniowego. Nadmieniono, że organ pierwszej instancji prowadząc na wniosek strony postępowanie o przyznanie dodatku mieszkaniowego, korzystając z przysługujących mu uprawnień w oparciu o art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych przeprowadził wywiad środowiskowy w dniu [...] Organ ustalił sytuację dochodową, zawodową, zdrowotną i rodzinną ubiegającego się o dodatek. Ze złożonego oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że wnioskodawca jest posiadaczem samochodu osobowego, ogrodu działkowego, a pomieszczenia w lokalu mieszkalnym oznaczają się wysokim standardem i są wyposażone w nowoczesny sprzęt AGD i audiowizualny. Reasumując Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podniosło, iż organ pierwszej instancji miał prawo odmówić H. G. przyznania wnioskowanego świadczenia, a okoliczności podniesione w odwołaniu nie mogą stanowić: podstawy do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż środki pieniężne, którymi dysponuje wnioskodawca w pierwszej kolejności powinny być przeznaczone na czynsz i inne opłaty związane z utrzymaniem mieszkania. Podkreślono przy tym, że o zasobności osób ubiegających się o dodatki mieszkaniowe świadczą nie tylko zadeklarowane dochody, ale również posiadane dobra materialne np. takie jak samochód osobowy, czy też mieszkanie o wysokim standardzie. Organ zaakcentował przy tym , iż środki przeznaczone na dodatki mieszkaniowe pochodzą z funduszy publicznych i są przeznaczone dla osób niezamożnych, będących w trudnej sytuacji finansowej, które bez pomocy państwa nie potrafią zaspokoić podstawowych potrzeb bytowych, w tym ponieść pełnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, zaś w ocenie Kolegium, strona jest w stanie z własnych środków pieniężnych opłacić należności związane z utrzymaniem mieszkania bez konieczności uzyskania dodatku mieszkaniowego, co mając na uwadze, orzeczono jak w sentencji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego H. G. domagał się przeprowadzenia "rewizji" jego sprawy. Podkreślił, że spełnia wszystkie warunki do otrzymania dodatku mieszkaniowego. Nie zgodził się z oceną jego stanu majątkowego dokonaną przez organ. Podnosił, że wszystko co posiada zakupił za pieniądze zapracowane przez [...] letni okres pracy. Opisał swoją sytuację rodzinną podkreślając, iż na utrzymaniu ma dwóch uczących się synów i poważnie schorowaną , niepracującą żonę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. Przedmiotowa skarga musiała odnieść skutek. Niniejsza skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach przed dniem 01 stycznia 2004 r.. Z tą datą uległ zmianie stan prawy i w myśl postanowień art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 01 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tej sytuacji właściwym sądem administracyjnym do rozpatrzenia przedmiotowej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 17 ust 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o dodatkach mieszkaniowych w latach 2003 i 2004 dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie przekracza 160% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym lub 110% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, obowiązującej w dniu złożenia wniosku. Najniższa emerytura na dzień złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego - [...] wynosiła [...] zł, a 110% tej kwoty stanowi [...] zł. Ze złożonej deklaracji o wysokości dochodów wynika, że dochody w [...] osobowym gospodarstwie domowym skarżącego H. G. w okresie trzech miesięcy poprzedzających. datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego wyniosły [...] zł , a więc [...] zł na osobę miesięcznie. Skarżący zajmuje lokal mieszkalny o powierzchni [...] m², a powierzchnia normatywna dla 4 osób nie może przekraczać 55,00m.kw. Wydatki na mieszkanie za ostatni miesiąc wynosiły [...] zł.. Zatem skarżący spełniał kryteria ustawowe niezbędne do przyznania dodatku mieszkaniowego. Nie sposób zgodzić się z stanowiskiem zaprezentowanym przez organy orzekające w sprawie, że spełniona została dyspozycja art.7 ust.3 omawianej ustawy. Z tym stanowiskiem nie sposób się zgodzić w sferze materialnoprawnej, a co najmniej wypadnie uznać je za nieprzekonywujące i przedwczesne. W ocenie Sądu norma art.7 ust.3 cytowanej ustawy ma jednoznaczne brzmienie i cel. W tym ostatnim zakresie chodzi o wyeliminowanie przypadków, w których dodatek mieszkaniowy wypłacany byłby na rzecz osób, których stan majątkowy pozwala na uiszczanie opłat związanych z zajmowanym mieszkaniem, a które wykazują dochody uzasadniające prawo do tego świadczenia. Chodzi zatem o osoby, które dysponują dochodami nie dającymi się udowodnić w drodze dopuszczonych przez prawo, w tym przepisy ustawy o dodatkach mieszkaniowych dowodów, a więc przede wszystkim o osoby osiągające je nielegalnie. Przywołany przepis zawiera kilka przesłanek, które należy zanalizować. Po pierwsze jest to rażąca dysproporcja, a więc istotna, wyraźna, oczywista i niewątpliwa asymetria, różnica (p. Nowy słownik poprawnej polszczyzny pod red. Andrzeja Markowskiego, Warszawa 1999, str.184 i 830) pomiędzy dalej wskazanymi wielkościami. A są nimi niskie dochody wykazane w złożonej deklaracji i faktyczny stan majątkowy wnioskodawcy. Po wtóre ta rażąca dysproporcja winna być taka, że nie uzasadnia przyznania pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe. Przeto w przepisie tym chodzi o taki stan rzeczy, w którym wnioskodawca deklaruje niskie dochody, pozostające w rażącej sprzeczności z rzeczywistym stanem majątkowym, który to stan przemawia przeciwko przyznaniu dodatku. Zarówno rażąca dysproporcja, jak też nieuzasadnione przyznanie pomocy są pojęciami ocennymi. Niemniej jednak można stwierdzić, że przesłankami odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego na podstawie art.7 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz.734 ze zm.) są: wyraźna i oczywista różnica (asymetria) pomiędzy deklarowanymi dochodami wnioskodawcy a jego stanem majątkowym wyrażająca się posiadaniem wartościowych i ponadstandardowych przedmiotów lub zasobów, przykładowo nabytych ze środków uzyskanych z nieujawnionych źródeł, która sprzeciwia się przyznaniu dodatku mieszkaniowego. W niniejszej sprawie skarżący zadeklarował dochody pozwalające na uwzględnienie żądania. Osiągania przez niego innych dochodów organy nie wykazały. Natomiast powołały się na jego dobry stan majątkowy wynikający z posiadania i utrzymywania samochodu i zamieszkiwania w dobrze wyposażonym mieszkaniu. Konstatacja o rażącej asymetrii dochodów ze stanem majątkowym budzi zastrzeżenia Sądu. Oto bowiem samochód osobowy marki [...] (rok produkcji [...]) skarżący nabył w okresie pracy (rok [...]), a więc nie kupił go w czasie objętym staraniem o dodatek, co świadczyłoby o innych źródłach dochodu. Natomiast wydatki na jego utrzymanie nie zostały przez organy ustalone ani wyjaśnione pod względem potrzeb skarżącego i jego rodziny, jak też ewentualnych korzyści czy strat w razie sprzedaży pojazdu. Trzeba w tym miejscu wyrazić pogląd, wedle którego w ocenie omawianych przesłanek należy wykazać dużą ostrożność oraz odnieść ją do indywidualnej -szeroko rozumianej -sytuacji wnioskodawcy. Dla ich wystąpienia z reguły nie będzie miał znaczenia majątek nabyty wcześniej, przed okresem, za jaki wnioskodawca domaga się dodatku. Chyba, że wykazana zostanie możliwość nie wpływającego negatywnie na tę sytuację spieniężenia części majątku, albo wykazane zostanie nabycie za środki nieustalone, albo wydatki na dana rzecz przekroczą normalne koszty, nadto niezasadnie będą pogarszać stan majątkowi strony, bądź świadczyć o nieustalonych dochodach. Przy czym należy ustalić pewien standard majątkowy -wzorzec -odnoszący się generalnie do wszystkich osób. Winien on uwzględniać fakt, że poziom życia ludności ogólnie ulega stałej poprawie i nie jest już luksusem telewizor, magnetowid, a nawet samochód, bowiem i w tej dziedzinie nastąpiło duże zróżnicowanie, zaś wyposażenie mieszkania w podstawowy sprzęt AGD (typu pralka , lodówka itp.) jest normą. W przypadku skarżącego nie wydaje się, aby powyższe okoliczności zachodziły i aby przekroczył on standard życia, jaki sprzeciwiałby się przyznaniu mu pomocy. Gdyby w istocie wartość wspomnianego samochodu była taka jak twierdzi skarżący –[...] zł, to jego sprzedaż pozwoliłaby na zaspokojenie bieżących potrzeb w krótkim okresie, po czym pomoc zewnętrzna okazałaby się zapewne wielce uzasadniona. Poza tym w takim wypadku skarżący ponosiłby wydatki na środki komunikacji publicznej (bo na prywatną nie byłoby zapewnie go stać) których nikt nie sfinansowałby, a co wydatnie obciążyłoby jego budżet, nie mówiąc o uciążliwości. W takich kwestiach konieczne jest myślenie szersze i bardziej perspektywiczne. Tych okoliczności nie miały na uwadze organy orzekające, dlatego wydane przez nie decyzje nie mogły się ostać. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy rzeczą właściwego organu będzie ewentualne uzupełnienie materiału sprawy w naprowadzonych kierunkach , ustalenie kiedy i za jakie środki zostały zakupione poszczególne przedmioty o których organy wspominały w uzasadnieniach swojej decyzji ( sprzęt AGD, sprzęt audiowizualny - ale tylko ponadstandartowy). Następną zaś rzeczą będzie ocena wiarygodności przeprowadzonych dowodów, dokonanie ustaleń faktycznych i stosownie do ich wyniku wydanie właściwej treści rozstrzygnięcia, które należy umotywować wedle przepisanych prawem procesowym wymogów. Uwzględni organ wywody zaprezentowane w niniejszym uzasadnieniu, pamiętając o związaniu wyrażonym w nim stanowiskiem. Dlatego na zasadzie art.145 § 1 pkt 1 lit. c i a oraz art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji niniejszego wyroku. Z uwagi na charakter zaskarżonej decyzji odstąpiono od wyrzeczenia co do jej wykonalności do czasu uprawomocnienia się wyroku w trybie art.152 tej ustawy. O kosztach orzeczono po myśli art. 200 cyt. wyżej ustawy.