II SA/Ka 184/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Asesor WSA Rafał Wolnik, Protokolant stażystka Ewa Jędrusik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2004 r. sprawy ze skargi H. O., M.F. i W. O. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości o d d a l a s k a r g ę Aktem notarialnym Rep. [...] nr [...] zawartym w dniu [...] r. B. O. i H. O. zbyli na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod budowę ośrodków wczasowych zgodnie z planem realizacyjnym, zatwierdzonym decyzją PPRN w Ż. z dnia [...] r. nieruchomości oznaczone nr [...] i [...], położone w Z. nad prawym brzegiem Jeziora [...]. Z wnioskami o zwrot powyższych nieruchomości w [...] r. wystąpili H. O. oraz M.F. i W.O. jako spadkobiercy B. O.na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. sygn. akt [...]. Decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w Ż. z dnia [...] r. orzeczono o odmowie zwrotu działki nr [...]. Jednakże po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda B. decyzją z dnia [...] r. uchylił powyższą decyzję, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolejną decyzją z dnia [...] r. Kierownik Urzędu Rejonowego w Ż. ponownie orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości, lecz decyzja ta została uchylona w wyniku odwołania przez Wojewodę B. decyzją z dnia [...] r., a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu Rejonowego decyzją z dnia [...] r. orzekł o zwrocie działki nr [...] o pow. [...] m2 , powstałej z podziału działki nr [...], odpowiadającej w dacie wywłaszczenia części działki nr [...], zaś kolejną decyzją z dnia [...] r. organ ten orzekł o zwrocie działek nr [...] o pow. [...] m2 , nr [...] o pow. [...] m2 , [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2 - odpowiadającym w dacie wywłaszczenia częściom działek nr [...] i [...]. Pismem z dnia [...] r. wnioskodawcy podtrzymali żądanie zwrotu reszty parceli nr [...], całości parcel [...] i [...], części działek nr [...] i [...], będących przedmiotem dzierżawy oraz niezwróconej części działki nr [...]. Decyzją z dnia [...] r. [...] wydaną z up. Starosty Ż., na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137, art. 139 – 142, art. 216 – 217 oraz art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ), orzeczono o : 1) zwrocie działek nr [...] i [...] – o łącznej pow. [...] ha, zobowiązując wnioskodawców do zwrotu odszkodowania w kwocie [...] zł, 2) odmowie zwrotu części działek nr [...] ( scalonej obecnie do działki nr [...]), nr [...] ( scalonej do działki nr [...]) i nr [...] i [...] ( scalonych obecnie do działki nr [...]), 3) umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu części działek [...] i [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, iż powołany w akcie notarialnym Rep. [...] nr [...] plan realizacyjny nie zachował się. Zatem ustaleń faktycznych należało dokonać na podstawie późniejszych dokumentów, a w szczególności planu szczegółowego zagospodarowania terenu "[...]" w Ż., zatwierdzonego zarządzeniem nr [...] Naczelnika Miasta w Ż. Na tej podstawie organ I instancji uznał, iż część nieruchomości służy celowi, na jaki została wykupiona, stanowiąc geodezyjnie wydzielone ciągi pieszo – drogowe z przeznaczeniem na dojazd do działek osób fizycznych, na których rozpoczęto realizowanie budownictwa rekreacyjnego, co zapewniono ich właścicielom w postaci nieodpłatnej służebności po działce nr [...]. Gdy idzie o część wywłaszczonej nieruchomości, która została włączona do działki nr [...], organ orzekający podał, iż stanowi ona ośrodek rekreacyjny wybudowany przez [...] w latach [...] – tych. Natomiast działka nr [...], będąca w dzierżawie [...] w Ż., jest zagospodarowana, teren jest ogrodzony i zabudowany dwoma domkami rekreacyjnymi oraz urządzono zieleń ozdobną. Stąd też organ I instancji stwierdził, iż na powyższych nieruchomościach cel ich wykupu został zrealizowany, co uzasadnia odmowę ich zwrotu. Natomiast pozostałe części wywłaszczonych nieruchomości zostały oddane w użytkowanie wieczyste osób trzecich, a prawa nabywców zostały ujawnione w księgach wieczystych przed dniem [...] r. Zatem roszczenie o ich zwrot nie przysługuje, co zdaniem organu oznacza bezprzedmiotowość postępowania w tym zakresie. W odwołaniu od decyzji H. O., M.F. i W. O. wskazując na celową ich zdaniem przewlekłość postępowania, zarzucili iż po [...] latach starań odzyskali zaledwie [...] a gruntu w czterech kawałkach, bez dostępu i prawa zabudowy, co wyklucza ich użytkowanie, mimo że tylko na części nieruchomości cel wywłaszczenia został zrealizowany przez państwowe zakłady pracy, a obecnie znajdują się już w rękach prywatnych. Zaskarżoną decyzją, podjętą z up. Wojewody [...], utrzymano w mocy decyzję organu I instancji, podzielając jego ustalenia faktyczne i pogląd prawny. Organ odwoławczy wskazał nadto, iż orzekanie w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, nie występuje na zasadach uznania administracyjnego. Fakt wykorzystania nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem powoduje zatem podstawę do odmowy zwrotu bez względu na jej stan prawny. Natomiast obrót prawny i ujawnienie prawa osób trzecich przed dniem [...] r. doprowadził do sytuacji, w której roszczenie nie przysługuje. Stąd też odwołania nie uwzględniono. W skardze do Sądu H. O., M. F. i W. O. wskazali ponownie na przewlekłość postępowania administracyjnego oraz działanie z naruszeniem prawa. Zdaniem skarżących, do czasu wystąpienia z roszczeniem o zwrot nieruchomości, parcela nr [...], nie była zagospodarowana i do tej pory poza pospiesznym ogrodzeniem płotem siatkowym nie jest użytkowana. Natomiast zaplanowane drogi wzdłuż parceli nr [...] i w poprzek parceli nr [...] o szerokości [...] m, podzieliło zwracane im działki, uniemożliwiając ich sensowne użytkowanie. Gdy idzie o działkę nr [...], skarżący zanegowali ustalenie faktyczne w zakresie urządzenia zieleni ozdobnej i ścieżek spacerowych i podnieśli, iż działkę tę oddano w użytkowanie wieczyste dopiero w [...] r. Ostatecznie w toku rozprawy sądowej skarżący sprecyzowali roszczenie w ten sposób, iż wnieśli o zwrot tych części wywłaszczonych nieruchomości, które nie zostały zagospodarowane do czasu złożenia w [...] r. wniosku o ich zwrot. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też Sąd nie stwierdził uchybienia przepisom postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. W pierwszym rzędzie wyjaśnić przyjdzie, iż roszczenie o zwrot nieruchomości nabytej na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) z przeznaczeniem pod budowę ośrodków wczasowych, podlegało rozpatrzeniu na gruncie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), mimo że wniosek w tej sprawie został złożony w [...] r., czyli przed jej wejściem w życie, co wynika jednoznacznie z normy intertemporalnej, zawartej w art. 233 cyt. ustawy. Zatem z mocy art. 229 powołanej ustawy, roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem [...] r. nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Powyższy skutek prawny następuje niezależnie od stanu zagospodarowania nieruchomości i zgłoszenia żądania zwrotu przed nabyciem prawa przez osoby trzecie, co miało miejsce w niniejszej sprawie w przypadku niektórych działek. Fakt ujawnienia prawa użytkowania wieczystego działek udokumentowano odpisami ksiąg wieczystych na kartach 51 – 64 aktach adm. W szczególności, odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnić przyjdzie, iż sporna część wywłaszczonej działki [...], obecnie scalonej do działki nr [...], została oddana w użytkowanie wieczyste A.G., zaś prawo to wpisano dnia [...] r. na wniosek z dnia [...] r. ( dowód – odpis z księgi wieczystej Kw Nr [...] – k. 52 akt adm.). Skoro z mocy art. 229 cyt. ustawy roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje, bez znaczenia jest kwestia stanu jej zagospodarowania, z tym, że z akt sprawy wynika, że był to uprzednio teren "[...]". Aczkolwiek może budzić wątpliwości forma rozpatrzenia w tym zakresie wniosku poprzez umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa, zamiast poprzez odmowę zwrotu nieruchomości z powodu nieprzysługiwania roszczenia, Sad uznał, iż uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, prawidłowe jest też stanowisko organów obydwu instancji, iż pozostała część wywłaszczonych nieruchomości została zagospodarowana zgodnie z celem jej nabycia. Aczkolwiek nie zachował się plan realizacyjny jako załącznik do przywołanej w akcie notarialnym decyzji z dnia [...] r. ( k. 9 i 22 tom II akt adm.), jednakże nie budzi wątpliwości, iż celem przejęcia nieruchomości była budowa ośrodków wczasowych. Na działce nr [...], powstałej z części wywłaszczonej działki nr [...], niewątpliwie zrealizowano ośrodek wypoczynku sobotnio – niedzielnego i to jeszcze przed oddaniem nieruchomości w dzierżawę [...] w Ż. w [...] r. Z dokumentu w postaci informacji o terenie z dnia [...] r. wynika bowiem, iż już wówczas na działce tej znajdowały się dwa domki turystyczne typu "[...]", zaś pas nadbrzeżny terenu o szerokości 50 m winien mieć charakter ogólnodostępny przy wykluczeniu budowy ogrodzenia, przewidziano też drogi dojazdowe do ośrodka ( k. 7 akt adm.). Szczegółowy plan realizacyjny ośrodka wczasowego [...] Ż. zatwierdzony decyzją z dnia [...] r. nie przewidywał realizacji jakichkolwiek budynków w tej części działki, które uprzednio stanowiła współwłasność H. i B. O. Na tej części działki zaprojektowano natomiast pole namiotowe i teren ogólnodostępny ( vide : załącznik nr [...] w oddzielnej teczce ). Nie mógł zatem odnieść skutku zarzut, iż teren ten dopiero w toku niniejszego postępowania administracyjnego został pospiesznie ogrodzony i nie urządzono na nim zieleni ozdobnej, ani ścieżek spacerowych, czemu zresztą skarżący nie przeczyli w toku postępowania ( vide – szkic z oględzin na k. 35 t. I akt adm.). Wreszcie, należy mieć na uwadze upływ czasu od daty przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Zagospodarowanie zgodnie z celem wywłaszczenia wyklucza możliwość zwrotu nieruchomości w sytuacji, gdy następnie dojdzie do zużycia, czy zniszczenia infrastruktury, bądź też nastąpi zmiana sposobu użytkowania, czy nawet zaniechanie gospodarczego korzystania z nieruchomości. Zdaniem Sądu, zgodne z celem wywłaszczenia było także wydzielenie ciągów pieszo – jezdnych z części działek wywłaszczonych o poprzednim numerze [...] i [...]. Wyjaśnić przyjdzie, iż nowo utworzone działki winny mieć odpowiedni dostęp od strony dróg publicznych, chociażby z uwagi na wymogi w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Należy też mieć na uwadze ukształtowanie wywłaszczonych nieruchomości, które naniesiono na wyrysie mapy ewidencyjnej kolorem czerwonym na k. 38 akt II instancji oraz na karcie 30 tom I akt I instancji. Z dokumentacji wynika, iż zwrócone aktualnie działki przylegają do nieruchomości, zwróconych poprzednimi decyzjami częściowymi, z wyjątkiem działki nr [...]. Taki stan rzeczy wynika jednak z ukształtowania nieruchomości, do których skarżącym przysługiwał uprzednio tytuł prawny i możliwości zwrotu tylko niewykorzystanych zgodnie z celem wywłaszczenia części nieruchomości przy założeniu odpowiedniego dojazdu do terenu [...] po linii prostej. Zresztą, zauważyć przyjdzie, iż w toku postępowania administracyjnego proponowano skarżącym zamianę działek w celu uzyskania większej nieruchomości, umożliwiającej racjonalne zagospodarowanie. W tym stanie rzeczy Sąd podzielił stanowiska organów administracji, iż działki wyszczególnione w pkt II decyzji organu I instancji, zostały wykorzystane na cel wywłaszczenia. Stąd też nie została spełniona przesłanka zbędności nieruchomości w rozumieniu art. 137 ust. 1 cyt. ustawy, uzasadniająca żądanie jej zwrotu na podstawie art. 136 ust. 3 tej ustawy. Zasadnie podnoszona przez skarżących kwestia przewlekłości postępowania nie mogła zaś skutkować uwzględnieniem skargi. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). su