II SA/Ka 1858/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie NSA Henryk Wach, Asesor WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant staż. ref. Maciej Ćwiertniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2004 r. przy udziale - sprawy ze skargi M. M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. w oparciu o art.1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz.U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.), §§ 1, 7, 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm.) orzekł, o braku podstaw do stwierdzenia u M. M. choroby zawodowej – uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu, wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do w/wym. rozporządzenia. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazał, że warunkiem koniecznym do stwierdzenia choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez właściwą jednostkę służby zdrowia. W tym celu M. M. był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. (orzeczenie lekarskie z [...] r.), oraz Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie lekarskie z [...] r.). Kompetentne placówki medyczne rozpoznały u w/wym. niedosłuch odbiorczy ucha prawego oraz niedosłuch mieszany ucha lewego. Wskazano, że przesunięcie progu słuchu dla UP-12dB oraz UL-20dB nie powoduje skutków zdrowotnych uzasadniających rozpoznanie choroby zawodowej narządu słuchu. Dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że M. M. będąc zatrudniony na stanowisku górnika pod ziemią w latach 1975-1996 w KWK "A" w C.oraz w latach 1996-1997 w KWK "B" w L. pracował w warunkach zagrożenia hałasem o poziomie ekspozycji 87-90dB. W ocenie organu wobec nie rozpoznania u M. M. choroby zawodowej przez placówki służby zdrowia I i II szczebla nie było podstaw do jej stwierdzenia. W odwołaniu od powyższej decyzji M. M. podniósł, że rozstrzygnięcie to jest dla niego krzywdzące i nie poparte żadnymi przesłankami prawnymi. Podniósł, że stwierdzony u niego ubytek słuchu został spowodowany warunkami pracy, a nie schorzeniem samoistnym. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest orzeczenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną o wystąpieniu choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych, oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy. Organ podzielił w całości ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu pracy M. M.. Przyznał, że pracował on w warunkach, gdzie hałas był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu, tzn. równoważny poziom dźwięku przekraczał 82 dB. Istniało zatem ryzyko przewlekłego urazu akustycznego. Ponieważ orzeczenia lekarskie wydane przez dwie kompetentne placówki diagnostyczne wykluczyły u odwołującego się chorobę zawodową to zdaniem organu brak było podstaw do jej orzeczenia. Wskazał, że według orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy badania audiometryczne wykazały u M. M. niedosłuch mieszany (przewodzeniowo-odbiorczy) ucha lewego, oraz obniżenie czułości słuchu ucha prawego nie dające z lekarskiego punktu widzenia podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. Organ wyjaśnił, że lekarze specjaliści orzekając o istnieniu mieszanego niedosłuchu u M. M., byli zobligowani do nie rozpoznawania choroby zawodowej narządu słuchu, gdyż z lekarskiego punktu widzenia tylko stwierdzenie obustronnych ubytków słuchu typu odbiorczego, umożliwia rozpoznanie choroby zawodowej słuchu. W konkluzji stwierdził, że rozpoznany u M. M. niedosłuch mieszany ucha lewego, oraz obustronne przesunięcie progu słuchu z jego konsekwencjami zdrowotnymi i społecznymi, nie daje podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M.M. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i stwierdzenie choroby zawodowej. Zdaniem skarżącego, zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem prawa materialnego, bowiem rozporządzenie Rady Ministrów z 1983 r. definiując pojęcie choroby zawodowej, nie przewiduje progu, o którym stanowią wytyczne ministra zdrowia, które nie mają mocy prawnej. W tym względzie skarżący powołał się na pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w wyroku z dnia 5 listopada 1998 r., I S.A. 1200/98. Skarżący podniósł, że w jego sprawie wystąpiły wszystkie przesłanki, przewidziane w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych, dające podstawę do stwierdzenia choroby zawodowej. W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. podtrzymał dotychczasową argumentację i nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach przed dniem 1 stycznia 2004 r. Z tą datą uległ zmianie stan prawy i stosowanie do art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. Nr 72, poz. 652), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej skargi. Przepis art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) stanowi, że sądy w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 145 § 1 tej ustawy, w przypadku gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona przez Sąd wykazała, że decyzja ta narusza przepisy prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) – obowiązującego w czasie wydania zaskarżonej decyzji – za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do omawianego rozporządzenia, jeżeli spowodowane zostały działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana przez niego praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie, to istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą a warunkami narażającymi na jej powstanie ( por. wyrok SN z dnia 11 marca 1999r. sygn. akt III RN 128/98 OSNAP 1999/24/771). Podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej stanowią zarówno wyniki dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, jak i orzeczenia lekarskie wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych ( § 10 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych). W rozpoznawanej sprawie organy inspekcji sanitarnej słusznie przyjęły, że skarżący w trakcie zatrudnienia świadczył pracę w warunkach narażających na utratę słuchu. Dochodzenie epidemiologiczne wykazało bowiem, że M. M. będąc zatrudniony na stanowisku górnika pod ziemią w latach 1975-1996 w KWK "A" w C., oraz w latach 1996-1997 w KWK "B" w L. pracował w warunkach zagrożenia hałasem o poziomie 87dB – 90dB. Wykazano więc fakt świadczenia pracy przez skarżącego w warunkach szkodliwych, stwarzających ryzyko powstania uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Schorzenie to uznane jest za chorobę zawodową, wymienioną w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do cytowanego rozporządzenia. Dodatkowym warunkiem do wydania decyzji w przedmiocie choroby zawodowej jest rozpoznanie uszkodzenia słuchu o zawodowej etiologii przez wyspecjalizowane jednostki diagnostyczne, o których mowa w § 7 ust. 1 omawianego rozporządzenia. Placówka diagnostyczna I stopnia rozpoznała u skarżącego niedosłuch przewodzeniowo-odbiorczy, który po uwzględnieniu fizjologicznej poprawki na wiek wynosi UP 18 dB i UL 23 dB. Wniosek o nierozpoznanie choroby zawodowej uzasadniła charakterem i stopniem ubytku słuchu. Placówka diagnostyczna II stopnia rozpoznała u skarżącego niedosłuch mieszany lewostronny po przebytym zapaleniu ucha lewego oraz niedosłuch odbiorczy ucha prawostronny. Biegli wskazali, iż przesunięcie progu słuchu w audiometrii tonalnej powietrznej po objęciu poprawki na wiek wynosi średnio dla UP-12 dB, UL-20 dB i nie powoduje skutków zdrowotnych uzasadniających rozpoznanie choroby zawodowej narządu słuchu. Natomiast niedosłuch mieszany nie jest powodowany narażeniem na hałas zawodowy, może być natomiast powodowany schorzeniem samoistnym (zapalnym). Orzeczenia lekarskie jednostek diagnostycznych dotyczące choroby zawodowej mają charakter opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 kpa. Bez tej opinii lub sprzeczne z tą opinią organy inspekcji sanitarnej nie mogą dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i jej etiologii. Nie zwalnia to jednak organu orzekającego od oceny wystąpienia przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej. Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym a nie medycznym i do jej stwierdzenia konieczne jest ustalenie uszkodzenia słuchu pozostające w związku przyczynowym ze szkodliwymi warunkami pracy. W rozpoznawanej sprawie, organ orzekający w istocie oparł swoje rozstrzygnięcie na argumentacji biegłych Instytutu, dokonujących oceny stwierdzonego niedosłuchu w uchu prawym, zgodnie z którą przesunięcie progu słuchu nie powoduje skutków zdrowotnych aby można go było zakwalifikować jako chorobę zawodową. Ocena ta dla organu inspekcji sanitarnej nie miała charakteru wiążącego dla prawidłowej kwalifikacji prawnej schorzenia. Definicja choroby zawodowej nie określa, ani skutku zdrowotnego, ani społecznego, i tym podobnych pojęć, które stanowią jedynie ilustrację medycznego stanowiska organu. Z prawnego punktu widzenia przedmiotem oceny organu jest to, czy doszło do uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu, które ma swą przyczynę w warunkach wykonywania pracy (poz.15 wykazu chorób zawodowych w związku z § 1 ust.1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych), a nie inne pozaprawne względy jak rozmiar stwierdzonego ubytku słuchu. Pogląd ten jest prezentowany w wielu orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego ( por. min. wyrok SN z dnia 4.06.1998r. sygn. akt. III RN OSN 1999/6/192, wyrok SN z 28 czerwca 2000 r. Sygn. akt III RN 202/99, Wokanda 2000/9/33). Bezspornym w sprawie jest, że orzecznicy Instytutu Medycyny Pracy rozpoznali u skarżącego niedosłuch odbiorczy w uchu prawym, który jest wywołany czynnikiem zewnętrznym. Okoliczność, że wielkość tego niedosłuchu nie osiągnęła określonego poziomu nie upoważniała do nierozpoznania uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Za czynnik chorobotwórczy, w oparciu o materiały zgromadzone w dochodzeniu epidemiologicznym uznano ponadnormatywny hałas. Nie powołano innych okoliczności – przyczyn niedosłuchu ucha prawego. Okoliczności te stanowią dostateczną podstawę do uznania związku przyczynowego między utratą słuchu w uchu prawym, a warunkami pracy narażającymi na powstanie tego schorzenia. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym brak jest podstaw do niestwierdzenia choroby zawodowej przypadku, gdy uszkodzenie słuchu nastąpiło jedynie w jednym uchu i pozostaje w związku z narażeniem na działanie hałasu w środowisku pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2002r. sygn. III RN 78/01) Z obowiązujących w chwili orzekania przez organy obydwu instancji przepisów nie wynikał powołany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wymóg, że tylko stwierdzenie istnienia obustronnych ubytków słuchu typu odbiorczego umożliwia rozpoznanie choroby zawodowej słuchu. Wymóg ten, jako nie mający uzasadnienia w przepisach prawa nie mógł stanowić podstawy odmowy stwierdzenia choroby zawodowej, co przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie miał na uwadze organ odwoławczy. Z tej przyczyny odmowa stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu, ze względu na stopień niedosłuchu ucha prawego stanowi naruszenie § 1 ust 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych. Z przytoczonych względów należało uchylić zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270). W dalszym postępowaniu należy, w oparciu o wyżej zamieszczoną ocenę prawną ponownie rozpoznać sprawę. W skazania do dalszego postępowania pozostają aktualne, mimo wejścia w życie z dniem 3 września 2002r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz.U. Nr 132, poz. 115). Zgodnie bowiem z § 10 powołanego wyżej rozporządzenia postępowanie w sprawach rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów.