II SA/Ka 1884/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędziowie NSA Anna Apollo (spr.), Asesor WSA Małgorzata Walentek, Protokolant stażysta referent, Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2004 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę Decyzją z dnia [...] r. nr [...] , wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jednolity tekst Dz. U. z 1984 r. nr 32, poz. 174 ze zm.) Prezydent Miasta B. orzekł o wymeldowaniu p. W. B. z pobytu stałego w lokalu położonym w B. przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający ustalił, umowę najmu lokalu mieszkalnego przy ul. [...] z "A". Zarządzającym w imieniu Gminy B. – właściciela mieszkania – zawarła [...] 1974 r. p. M. J., późniejsza żona p. W. B.. On sam został zameldowany w przedmiotowym lokalu [...] 1977 r. Dalej organ ustalił, iż p. B. lokal przy ul. [...]opuścił dobrowolnie w końcu 1984 r., a następnie w 1985 r. został aresztowany i do mieszkania, nawet po opuszczeniu placówki penitencjarnej, już nie powrócił. Natomiast p. M. B. w [...] 1988 r. przekazała lokal do dyspozycji zarządcy i wymeldowała się z pobytu stałego w nim. Decyzją z dnia 4 kwietnia 1985 r. lokal mieszkalny został przydzielony p. K.N., a następnie kolejnym najemcom. Następnie organ orzekający podniósł, że podstawę prawną do rozpatrzenia sprawy stanowił art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zezwalający na wymeldowanie osoby z dotychczasowego miejsca jej stałego pobytu w dwóch przypadkach, a mianowicie, gdy utraciła ona prawo do przebywania w lokalu i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, bądź bez wymeldowana opuściła dotychczasowe miejsce stałego pobytu i nie przebywała w nim co najmniej 6 miesięcy, a nowe miejsce jej pobytu nie było znane. Ponieważ miejsce pobytu p. B. było znane sprawę rozpoznano w kontekście pierwszej z wymienionych podstaw. Przeprowadzone postępowanie administracyjne wykazało, że po zawarciu związku małżeńskiego z M. J. i po wprowadzeniu się do zajmowanego przez nią lokalu mieszkalnego W. B. nabył prawo do przebywania w spornym lokalu mieszkalnym przy ul. [...] w B. i stał się jego współnajemcą. Jednak z prawa tego mógł korzystać tak długo, jak długo małżonkowie wspólnie go zajmowali. Jednak od [...] 1984 r. p. B. w lokalu nie przebywał, opuścił go dobrowolnie, co sam przyznał, przeniósł centrum swoich spraw życiowych w inne miejsce. Zatem zaistniały przesłanki do jego wymeldowania, skoro opuścił miejsce dotychczasowego stałego pobytu i nie dopełnił czynności wymeldowania. Organ I instancji wyjaśnił także, iż w momencie opuszczenia przez p. B. zakładu karnego będzie on mógł ubiegać się o uzyskanie od gminy lokalu socjalnego. W odwołaniu od powyższej decyzji W. B. zakwestionował ustalenia dokonane przez organ I instancji. W lokalu przy ul. [...] nie przebywał od 1982 r., tj. od roku, w którym go aresztowano. Później w czasie ucieczek z zakładu karnego jego pobyt w mieszkaniu nie był już legalny. Tak było również pod koniec 1984 r. Do dnia wniesienia odwołania nie zakończył odbywania kary, a jego ucieczki nie mogły być brane pod uwagę. Dobrowolnie nie opuścił mieszkania i nie było podstaw do jego wymeldowania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kpa uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji zarzucono organowi I instancji niewyjaśnienie sprawy. Ustalenie faktu opuszczenia lokalu mieszkalnego przez odwołującego się wyłącznie na jego piśmie z dnia [...] 1999 r. uznano za niewystarczające, tym bardziej, że w tym piśmie zawarł on stwierdzenie o "chwilowym wyjeździe z B.". Zatem nie dowodziło ono trwałego charakteru opuszczenia miejsca zamieszkania. Natomiast z pisma odwołującego się wynikało, iż podejmował on próby zmierzające do umożliwienia mu korzystania z mieszkania. Te wszystkie okoliczności należało zatem wyjaśnić przy powtórnym rozpoznaniu sprawy. Prezydent Miasta B., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz na podstawie art. 104 Kpa orzekł o wymeldowaniu p. W. B. z pobytu stałego w lokalu mieszkalnym przy ul. [...] w B.. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji ponownie ustalił, iż umowę najmu lokalu mieszkalnego przy ul. [...] z "A" reprezentującym właściciela – Gminę B. zawarła [...]1974 r. p. M. J., późniejsza żona W. B.. On sam zameldował się w przedmiotowym lokalu [...] 1977 r. Z pisma p. B. z dnia [...] 1999 r. wynikało, iż chwilowo opuścił on lokal mieszkalny w [...] 1984 r., a w [...] 1984 r. został aresztowany. Dalej ustalono, w oparciu o pismo administracji Zakładu Karnego w R., iż p. B. od [...] 1978 r. odbywa kary pozbawienia wolności. W okresie 24 lat odbywania kary wielokrotnie przebywał na przerwach w karze. Po przekazaniu przez byłą żonę mieszkania ADM nr [...] w B. nie miał możliwości powrotu do niego. Zgodnie z ustawą z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. nr 71, poz. 733) p. B. zawierając związek małżeński nabył uprawnienie o pochodnym charakterze do przebywania w lokalu przy ul [...] . Pani M. B. przekazując przedmiotowy lokal w [...] 1984 r. ADM nr [...] i dokonując 4 stycznia 1985 r. wymeldowania z tego lokalu utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Uprawnienie to, jako pochodne do uprawnienia żony utracił także p. W. B.. Ponadto w momencie aresztowania go zarówno w 1978 r. jak i w 1984 r. przebywał on poza miejscem stałego pobytu. Zatem można było uznać, że opuścił je dobrowolnie. Od 1985 r. mieszkanie zajmują nowi najemcy i powrót do niego p. B. nie był i nie jest możliwy, a zameldowanie go w nim jest fikcją. Wobec tego orzeczono o jego wymeldowaniu. W odwołaniu p. W. B. domagał się uchylenia decyzji. Ponownie jak w odwołaniu od pierwszej decyzji organu I instancji, zarzucił, iż w spornym lokalu legalnie nie przebywał od 1982 r., kiedy to został aresztowany w Krakowie. Nie zakończył jeszcze odbywania kar. Nadto jego ówczesna żona M. B. zdając lokal mieszkalny nie mogła go wymeldować bez jego zgody, a on jej nie udzielił. Przyznał, iż faktycznie przebywał w lokalu przy ul. [...] w [...] 1984 r. Lecz był to pobyt "nielegalny", po dokonaniu ucieczki z zakładu karnego. W czasie udzielonej mu przerwy w karze udał się do spornego mieszkania, lecz byli tam już nowi lokatorzy. Zwrócił się do policji o pomoc w tej sprawie, ale powiedziano mu na komisariacie, że skoro za kilka dni ma wrócić do zakładu karnego, to wchodzenie do mieszkania, do którego miał prawo, nawet w asyście policji nie miałoby sensu. Podkreślił, iż do momentu aresztowania to sporny lokal stanowił centrum jego życiowych spraw. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji powołując się na art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 138 § 1 Kpa. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podkreślił, iż stosownie do treści art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych właściwy organ orzeka o wymeldowaniu z pobytu stałego osoby która utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce stałego pobytu albo bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim przez okres co najmniej 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. W odniesieniu do p. B. można było zastosować tylko pierwszą hipotezę tego przepisu, bowiem jego miejsce pobytu było znane. Zwrócono również uwagę na to, że wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z Konstytucją. Zgodnie z art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyroki Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą, są ostateczne i wchodzą w życie z dniem ich publikacji. Przywołany wyrok wszedł w życie 19 czerwca 2002 r. i z tą datą przestał obowiązywać art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Również z tą datą nie było wymagane potwierdzanie uprawnień do przebywania w lokalu. Dalej organ odwoławczy poczynił ustalenia faktyczne takie same, jak organ I instancji. Uznał, że p. B. dobrowolnie opuścił lokal mieszkalny, od końca 1984 r. w nim nie mieszkał, nie ma tam jego rzeczy osobistych ani przedmiotów majątkowych stanowiących jego własność. Ponadto odwołujący się nie podjął żadnych kroków, zwłaszcza w czasie pobytów na przepustkach i przerwach w karze zmierzających do przywrócenia mu posiadania mieszkania. Wobec powyższego uznano, iż zaistniały przesłanki do wymeldowania p. W. .z lokalu przy ul. [...] w B.. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. B. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi powtórzył argumenty przytoczone już w odwołaniu. Nadto zarzucił Wojewodzie zastosowanie prawa do stanów istniejących wcześniej. W ocenie skarżącego wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność z Konstytucją RP art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, dotyczący potwierdzania, przy zameldowaniu, uprawnień do przebywania w lokalu, nie mógł mieć zastosowania w jego sprawie, w której nie chodziło o zameldowanie. Organy administracji przydzielając sporny lokal mieszkalny nowym lokatorom nie uprzedziły ich o fakcie jego zameldowania w tym lokalu, a teraz próbują naprawić swój błąd. Wskazał także, iż jako inwalida I grupy nie może być wyrzucony na bruk. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Nie znalazł podstaw do zmiany swojego stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji. Powtórzył argumenty przytoczone już w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie ustawy reformujące sądownictwo administracyjne, a mianowicie ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, oz. 1270) oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271). Zgodnie z art. 97 § 2 ostatniej z przytoczonych ustaw sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd sprawuje w granicach danej sprawy kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz przytoczoną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd powinien wybrać właściwy, przewidziany w art. 145 – 151 cytowanej ustawy, sposób rozstrzygnięcia skargi, niezależnie od jej treści. Zatem obowiązkiem Sądu było zbadanie materialno-prawnej podstawy zaskarżonej decyzji. Według postanowień przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. nr 87, poz. 960 ze zm.) wykonanie obowiązku meldunkowego polega na zameldowaniu lub wymeldowaniu się stosownie do zmiany miejsca pobytu czasowego lub stałego. Dokonanie czynności meldunkowej bez oświadczenia woli osoby, na której ciąży ten obowiązek może nastąpić tylko w sytuacjach określonych ustawą. Taką możliwość wymeldowania na wniosek osoby trzeciej, mającej w tym interes prawny albo z urzędu przewiduje art. 15 ust. 2 powołanej ustawy. Zobowiązuje on organ administracji publicznej do wydania na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania w dwojakiego rodzaju sytuacjach: gdy osoba, której dotyczy postępowanie utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu w rozumieniu art. 9 ust. 2 cytowanej ustawy i bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu albo wobec osoby, która bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. W kwestii braku potwierdzonych uprawnień przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01 (Dz. U. nr 78, poz. 716) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 9 ust. 2 tej ustawy jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego jest ostateczne i ma moc powszechnie obowiązującą i wchodzi w życie z dniem jego ogłoszenia. Wyrok Trybunału z dnia 27 maja 2002 r. został ogłoszony w dniu 19 czerwca 2002 r. Z tą datą utracił moc obowiązującą ustęp 2 art. 9 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wskazać w tym miejscu należy, że konsekwencją orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest także nieobowiązywanie części art. 15 ust. 2 i drugiej części art. 29 ust. 1 tej ustawy w zakresie, w jakim przepisy mówią o potwierdzaniu uprawnienia do przebywania w lokalu. Uległa zmianie treść art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy regulującego kwestie wymeldowania osoby, która nie dopełniła obowiązku meldunkowego. Zawarte w tym przepisie odesłanie do art. 9 ust. 2 stało się, wobec uchylenia tego przepisu, bezprzedmiotowe. Oznacza to, że można wymeldować osobę, która opuściła dotychczasowe miejsce jej stałego zameldowania i nie przebywa w nim, a miejsce jej pobytu jest znane. Hipotezą tego przepisu nie są objęte sytuacje, gdy opuszczenie miejsca stałego zameldowanie nie ma cech trwałości i dobrowolności. Ponadto podkreślić należy, odwołując się do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w uzasadnieniu jego wyroku, że obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań państwa i samorządu terytorialnego. Celem obowiązku meldunkowego jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności. Zatem wpis w ewidencji winien rejestrować stany faktyczne, a nie stany prawne. Wreszcie wskazać należy, iż organy administracji publicznej mają obowiązek stosować obowiązujące w dacie wydawania decyzji administracyjnej prawo. Oznacza to, iż organ odwoławczy przy rozstrzyganiu sprawy wymeldowania skarżącego musiał uwzględnić zmianę treści art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. I tak prawidłowo uczynił w zaskarżonej decyzji. Sąd nie dopatrzył się także błędów w ustaleniach faktycznych poczynionych przez organ odwoławczy i ich oceny. Warunkiem wydania decyzji o wymeldowaniu jest ustalenie, czy osoba, której ta decyzja ma dotyczyć dobrowolnie i w sposób trwały opuściła dotychczasowe miejsce stałego pobytu. Niesporną okolicznością w sprawie jest to, iż protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] 1984 r. M. B., ówczesna żona skarżącego przekazała opróżniony lokal mieszkalny położony w B. przy ul. [...] do dyspozycji "A" w B.. Oznacza to, że nie było w nim rzeczy skarżącego. Jednocześnie z pism skarżącego złożonych w toku postępowania administracyjnego wynikało, że przedmiotowy lokal mieszkalny opuścił w początkach [...] 1984 r., a więc w czasie, gdy jego żona z niego się wyprowadzała. Nie przedstawił żadnych dowodów na to, że starał się przeciwdziałać wydaniu lokalu wynajmującemu lub zgłaszał swoje roszczenia do lokalu. Trudno zaś przyjąć, że będąc w spornym lokalu na początku [...] 1984 r. nic nie wiedział o poczynaniach żony. Z pisma Zastępcy Dyrektora Zakładu Karnego w R. z dnia [...] 2001 r. wynikało, iż od [...] 1984 r., po ucieczce z zakładu karnego, skarżący przebywał na wolności do dnia [...] 1985 r. Następnie udzielono mu przerwy w karze. Na wolności przebywał od [...] 1991 r. do [...] 1991 r. Kolejną przerwę w karze udzielono mu [...] 1992 r. i przebywał poza zakładem karnym do dnia [...] 1992 r. Z ostatniej przerwy w karze skorzystał w dniach od [...] 1993 r. do [...] 1994 r. Zarówno w czasie odbywania kary jak i w okresie pobytu poza zakładem karnym skarżący miał faktyczną i prawną możliwość podjęcia działań zmierzających do uregulowania jego praw do mieszkania, do przywrócenia mu posiadania lokalu mieszkalnego. Takich działań, co sam przyznał, nie podjął. Przyznał także, iż w spornym lokalu nie ma jego rzeczy. Zatem prawidłowo organ odwoławczy uznał, iż skarżący dobrowolnie i w sposób trwały opuścił lokal mieszkalny przy ul. [...] w B., że stale nie przebywa w nim od [...] 1984 r. Dla oceny charakteru pobytu skarżącego w [...] 1984 r. w spornym mieszkaniu nie ma znaczenia fakt, że w tym czasie przebywał na ucieczce z zakładu karnego, a jedynie to czy przebywał, czy ten lokal stanowił centrum jego życiowych spraw i jak go opuścił. A opuścił go dobrowolnie. Wobec powyższego skargę, jako niezasadną, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym oddalono.