II SA/Ka 1889/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Wiesław Morys Sędzia NSA Zofia Borowicz /spr./ Asesor WSA Beata Kalaga-Gajewska Protokolant st. sekr. sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lipca 2004 r. sprawy ze skargi W. K. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zaświadczenia o przymusowym zatrudnieniu 1) stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B.-B. z dnia [...] r. numer [...] 2) określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...], Wojskowy Komendant Uzupełnień w B.-B., powołując się na art. 219 w zw. z art. 218 kpa w związku z wnioskiem W. K. z dnia [...] r. o wydanie zaświadczenia potwierdzającego odbywanie przez jej męża L.K. zastępczej służby wojskowej w [...] – odmówił wydania zaświadczenia o żądanej treści. W uzasadnieniu stwierdził organ, że z dokumentacji znajdującej się w Wojskowej Komendzie Uzupełnień brak jest wpisów o pełnieniu służby wojskowej a w tym również służby w [...] przez L. K. Nadto stwierdził, że żadna z instytucji, do których skierowano stosowne zapytania tj.: WKU w T., Archiwum Państwowe w K. i K., Archiwum Akt Nowych w W., ZUS w B.-B., nie potwierdziła faktu odbywania służby wojskowej przez L. K., a nadesłane dane do WKU w B.-B. nie dają się porównać z przedstawionymi przez wnioskodawczynię dowodami, co uniemożliwia wydanie zaświadczenia w trybie art. 217 kpa. Ponadto [...] w B.-B. wydał negatywną opinię, o której mowa w art. 5 ust. 1a ustawy z dnia 2.09.1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzowi zasadniczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach wydobywania rud uranu i batalionach budowlanych /Dz.U. z 2001, Nr 60, poz. 622 ze zm./. W zażaleniu na powyższe postanowienie W.K. wniosła o wnikliwe rozpatrzenie sprawy. Zarzuciła, że przedłożyła organowi I instancji dowody, o których mowa w § 1 ust. 2 cyt. ustawy, które stanowiły załącznik jej wniosku. Niezrozumiałym jest zatem dlaczego dowody te uznano za "nieporównywalnie mniej ważne" od kartoteki wojskowej, która jest "pusta". Podkreśliła, że należało zwrócić się do Wydziału Spraw Obywatelskich w Urzędzie Miejskim w B.-B., gdzie znajdują się oryginały dokumentów załączonych do jej wniosku. Zarzuciła też, że organ I instancji zobowiązany był zwrócić się o opinię do właściwej organizacji, o której stanowi § 1 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego, tj. do Stowarzyszenia z siedzibą w T. Nadto zarzuciła, że pominięto fakt przeniesienia do rezerwy w [...] r. jej męża w oparciu o rozkaz MON nr [...] z dnia [...] r. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. na podstawie art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy zaakcentował ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną zawarte w rozstrzygnięciu organu I instancji. Podkreślił, że przeprowadzone bardzo wnikliwe postępowanie wyjaśniające nie potwierdziło, że L. K. był przymusowo zatrudniony w [...] w latach [...]. Wynika to zarówno z dokumentacji zgromadzonej przez organ prowadzący postępowanie wyjaśniające jak i dowodów złożonych przez wnioskodawczynię. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższe postanowienie W. K. wniosła o jego uchylenie. Zarzuciła, że w postępowaniu zażaleniowym nie uzupełniono postępowania wyjaśniającego stosownie do jej wniosku, tzn. nie sprawdzono treści rozkazu MON Nr [...] z dnia [...] r., co spowodowało, że nie ustalono w sposób prawidłowy stanu faktycznego. Nadto zarzuciła, że wbrew stanowisku wyrażonemu przez orzekające organy, nie uzyskano informacji z Archiwum Państwowego w K. Powołując się na zgromadzone w aktach dokumenty wyjaśniła, że wynika z nich, iż [...] byli kierowani do pracy w [...], a odbycie służby w ramach tej [...] traktowane było na równi z odbyciem służby wojskowej. Przedstawiane zaś przez nią dowody wskazują, że jej mąż L.K. odbył służbę wojskową w [...] z poboru w [...] r. Nadto przedstawiła argumentację zawartą uprzednio w zażaleniu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie prezentując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Podkreślił przy tym, że przedstawione przez skarżącego dokumenty nie są wystarczającym dowodem do wydania zaświadczenia, a w szczególności do ustalenia okresu przymusowego zatrudnienia, co jest niezbędne – zgodnie z załącznikiem nr 2 do cyt. rozporządzenia MON. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone. Zatem stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ - podlega ona rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ - zwanej dalej p.s.a. Stosownie do art. 3 § 1 p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która przeprowadzona jest pod względem zgodności z prawem /art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz.U. Nr 153, poz. 1268/. Zgodnie z art. 134 § 1 p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z akt sprawy wynika, że skarżąca wnioskiem z dnia [...]r. wystąpiła o wydanie zaświadczenia o jakim mowa w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami /Dz.U. Nr 136, poz. 707 ze zm./. W dniu [...]r. organ I instancji wydał w związku z tym postanowienie odmawiające wydanie zaświadczenia, które wskutek wniesionego zażalenia zostało uchylone postanowieniem Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...] r. W aktach sprawy brak w.w. wniosku skarżącej, zażalenia a także załączników, które zostały do wniosku załączone. Z kolei postanowieniem z dnia [...] r. na podstawie art. 29 i 218 kpa oraz art. 138 § 2 kpa i 136 kpa organ I instancji odmówił wydania zaświadczenia o żądanej treści. W aktach brak dowodu doręczenia skarżącej tego orzeczenia. W dniu [...] r. skarżąca zwróciła się ponownie do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B.-B. z prośbą o wydanie zaświadczenia potwierdzającego przymusową pracę jej męża L.K. w [...]. Jako podstawę wystąpienia z wnioskiem wskazała, że posiada nowy materiał dowodowy dotyczący jej wniosku z dnia [...] r. Do wniosku załączyła wskazywane dokumenty. W dniu [...] r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa Wojskowy Komendant Uzupełnień w B.-B. wznowił postępowanie administracyjne: "na żądanie W.K." w sprawie wydania zaświadczenia stwierdzającego, że jej mąż L.K. był wcielony do [...] i przymusowo zatrudniony w [...]. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ I instancji w dniu [...] r. wydał postanowienie odmawiające wydanie zaświadczenia o żądanej treści, powołując się jedynie na treść art. 219 i 218 kpa. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez organ odwoławczy w oparciu o art. 144 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Tak zebrany w aktach sprawy administracyjnej materiał dowodowy wskazuje, że wniosek skarżącej z dnia [...] r. stanowił podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] wydanym na mocy art. 219 kpa. Przepis art. 219 kodeksu postępowania administracyjnego stanowi, że odmowa wydania zaświadczenia bądź zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie, następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia o żądanej treści jest postanowieniem wydanym w postępowaniu administracyjnym, regulowanym kodeksem postępowania administracyjnego /art. 1 § 1 pkt 4 kpa/. Ostateczne postanowienie podlega więc w myśl art. 3 § 2 pkt 2 p.s.a. zaskarżeniu do Sądu Administracyjnego. Za dopuszczalnością zaskarżenia tego rodzaju postanowień do Sądu Administracyjnego wypowiedział się Sąd Najwyższy w postanowieniu z 26.03.1997 r. sygn. III RN 9/97 /OSNAP 1997/20/395/. Z kolei przepis art. 126 kpa stanowi, że do postanowień stosuje się odpowiednio art. 107 § 2 – 5 oraz art. 109 – 113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie – również art. 145 – 152 oraz art. 156 – 159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa, w art. 149 § 3, 151 § 1, 157 § 1 i 158, wydaje się postanowienie. Skoro z treści art. 126 kpa wynika, że nadzwyczajne tryby weryfikacji w oparciu o art. 145 i 156 kpa stosuje się do postanowień, od których przysługuje zażalenie, to z uwagi na treść art. 219 kpa, stwierdzić należy, że regulacja ta odnosi się też do postanowień wydawanych w oparciu o ostatnio powołany przepis kodeksu postępowania administracyjnego. Za dopuszczalnością stosowania nadzwyczajnych środków weryfikacji rozstrzygnięć administracyjnych w odniesieniu do postanowień o odmowie wydania zaświadczenia wypowiedziano się także w literaturze przedmiotu /por. W.Chróścielewski "Nowelizacja artykułu 126 kpa a nadzwyczajne tryby postępowania administracyjnego" "Państwo i Prawo" 1996 z 2 s. 20 i n./ oraz K.Chorąży, Kmiecik Z.R. "Samorząd Terytorialny" 2000/6/70/. Zgodnie z treścią art. 149 § 1 kpa wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia. Postanowienie to stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy /art. 149 § 2 kpa/. Zatem również już po wznowieniu postępowania obowiązkiem organu prowadzącego wówczas sprawę jest zbadanie i wykazanie przyczyn wznowienia. Wynika to również z treści art. 151 § 1 pkt 1 kpa, który stanowi, że organ orzekający wydaje decyzję o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub 145a kpa, a więc gdy stwierdzi brak przesłanek do wznowienia postępowania. W sytuacji zaś gdy organ administracji stwierdzi wystąpienie jednej z przesłanek określonych w art. 145 i 145a kpa przy braku równoczesnym przesłanek negatywnych, wydaje decyzję o jakiej mowa w art. 151 § 1 pkt 2 kpa. Natomiast gdy organ stwierdzi istnienie w sprawie przesłanki negatywnej określonej w art. 146 § 1 jak i w art. 146 § 2 kpa wydaje decyzję stwierdzającą wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa, tj. decyzji o jakiej mowa w art. 151 § 2 kpa. Oczywiście z uwagi na treść art. 126 kpa w przypadku wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem w sytuacjach wyżej wymienionych zamiast decyzji następuje wydanie postanowienia. Ponieważ w tym postępowaniu ustawodawca wyłączył odpowiednie stosowanie art. 160 kpa, tym samym wydanie postanowienia w oparciu o art. 151 § 2 kpa zostało sprowadzone do roli aktu nie wywierającego żadnych skutków prawnych w sferze praw i obowiązków strony postępowania administracyjnego /por. W.Chróścielewski "Nowelizacja artykułu 126 kpa – wyż. cyt./. Jak już wyżej Sąd wskazał z akt sprawy wynika, że w dniu [...] r. organ I instancji wydał postanowienie o wznowieniu postępowania, przy czym w podstawie prawnej tego rozstrzygnięcia nie powołał art. 149 § 1 kpa. Wskazał natomiast przepis art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Stwierdził, że wznowienie nastąpiło na żądanie skarżącej w związku z pismem z dnia [...] r. Wadliwie też pouczył, że na to rozstrzygnięcie przysługuje zażalenie. Jednakże postanowienie z dnia [...] r. nie wskazuje jako materialnoprawnej podstawy jego wydania przepisu art. 151 kpa. Także treść rozstrzygnięcia nie odpowiada żadnej z form rozstrzygnięć przewidzianych dla aktu wydanego na podstawie art. 151 kpa. Stwierdzenie, że akt ten został wydany w związku z wnioskiem skarżącej z dnia [...] r. oraz fakt, że w aktach znajduje się postanowienie o jakim mowa w art. 149 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 kpa /postanowienie z dnia [...] r./ a także treść wniosków końcowych zawartych w protokole komisji sporządzonym w okresie [...] r. wskazuje, że postanowienie organu I instancji zostało wydane w wyniku wznowienia postępowania. Nie spełnia ono wymogów z art. 151 kpa oraz art. 124 kpa i 197 § 3 w zw. z art. 126 kpa. Tym samym uznać należało, że rozstrzygnięcie to zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów z art. 151 kpa. Skoro zaś organ odwoławczy utrzymał w mocy akt, który rażąco naruszał prawo, to także zaskarżone postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 144 kpa. Brak w aktach sprawy wniosku skarżącej o wydanie zaświadczenia nr [...]z dnia [...] r. wraz z załącznikami dokumentów wówczas zgromadzonych, a także postanowienia organu I instancji wydanego wskutek jego rozpatrzenia oraz zażalenia złożonego na to rozstrzygnięcie uniemożliwia dokonanie pełnej oceny stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Brak w aktach sprawy obowiązku doręczenia skarżącej postanowienia z dnia [...] r. nie pozwala też na jednoznaczne stwierdzenie czy pismo skarżącej z dnia [...] r. stanowiło wniosek o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem ostatecznym czy zostało wniesione w terminie do złożenia zażalenia na w.w. postanowienie lub był to samodzielny, nowy wniosek o wydanie zaświadczenia o żądanej treści. Zatem nie można jednoznacznie ocenić czy skarżąca złożyła wniosek o jakim mowa w art. 148 § 1 kpa. W pierwszym rzędzie zatem organ I instancji miał wyjaśnić charakter prawny pisma skarżącej z dnia [...] r. Nadto akta sprawy w przypadku postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem z dnia [...] r. powinny zawierać wszystkie wnioski skarżącej, ich załączniki oraz dokumenty i dowody dotychczas zgromadzone przez organ administracyjny w celu umożliwienia zbadania przesłanek do wznowienia postępowania. Z przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu /Dz.U. t.j. z 2001, Nr 60, poz. 622/ wynika upoważnienie do wydawania zaświadczeń w kwestiach, które dotyczą spornej sprawy. Z kolei z uregulowań zawartych w § 1 ust. 2 cyt. rozporządzenia MON z dnia 16 grudnia 1994 r. wynika, że zaświadczenie, o którym mowa w ust. 1, wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, a w razie jej braku - na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dowodów oraz przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego w trybie określonym w kodeksie postępowania administracyjnego. Organ prowadzący postępowanie zasięga opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników, a także w razie potrzeby Centralnego Archiwum Wojskowego, archiwów państwowych i innych instytucji. W związku z powyższym stwierdzić należy, że z akt nie wynika, aby organ I instancji zwracał się do Centralnego Archiwum Wojskowego o stosowną informację w przedmiotowej sprawie, a przecież fakt, że [...] funkcjonowała w [...], że do [...] tych zalecano wezwać wyłącznie [...] rocznika [...] wynikał z dokumentów przesłanych przez Archiwum Akt Nowych w W. Ponadto z danych, którymi dysponował organ orzekający wynikało, że skarżący w dniu [...] r. przeniesiony został do rezerwy rozkazem Ministra Obrony Narodowej Nr [...] z dnia [...]. Zatem w powyższym zakresie należało przeprowadzić stosowne postępowanie wyjaśniające. Z akt sprawy nie wynika czy pismo organu I instancji z dnia [...] r. skierowane do Archiwum Państwowego w K. dotarło do adresata, gdyż brak dowodu potwierdzającego jego odbiór. Zatem żądanie stosownej informacji od tej instytucji należało ponowić. Zgromadzenie w aktach wszystkich dotychczas zebranych dowodów, a także uzupełnienie postępowania wyjaśniającego w powyższym zakresie umożliwi dopiero wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Z tych zatem przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 151 kpa w zw. z art. 126 kpa. Dlatego na mocy art. 145 § 1 pkt 2 p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 135 p.s.a. orzekł jak w sentencji. Mając na uwadze charakter zaskarżonego aktu w punkcie 2 wyroku orzekł w oparciu o art. 152 p.s.a. SJ/