II SA/Ka 1901/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Asesor WSA Iwona Bogucka, Asesor WSA Barbara Orzepowska-Kyć(spr.), Protokolant Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2005 r. sprawy ze skargi Kopalni Piasku "B" S.A. w K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G., w oparciu o § 1, § 7 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) orzekł, że u H. S. brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – uszkodzenia słuchu – wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Swoje rozstrzygnięcie oparł na orzeczeniu z dnia [...] r. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w K., która to placówka medyczna rozpoznała obustronne odbiorcze uszkodzenie słuchu. Jednakże zdaniem jednostki medycznej rozpoznane schorzenie nie upoważniało do stwierdzenia u H. S. zawodowego charakteru choroby uszkodzenia słuchu, z uwagi na zbyt długi okres czasu jaki upłynął od ustania zatrudnienia (21 lat). Jednocześnie organ orzekający uznał, iż w trakcie pracy w latach 1962 – 1969 w Hucie "A" oraz w latach 1969 – 1980 w Kopalni Piasku "B" S.A. na stanowisku maszynisty lokomotywy spalinowej, H. S. był narażony na hałas ponadnormatywny. Odwołanie od tej decyzji złożył H. S. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...] r. wydana na podstawie: art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest: – orzeczenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia istnienia występującego schorzenia jako choroby – zakwalifikowanej przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. – wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. Podniósł, iż w sprawie H. S. dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że skarżący w okresie zatrudnienia od 1962 r. do 1980 r. w różnych zakładach pracy na stanowisku maszynisty lokomotyw spalinowych, gdzie hałas w środowisku pracy był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu, pracował w warunkach potencjalnego ryzyka powstania choroby zawodowej. Wskazał, że w toku postępowania odwoławczego H.S. byl badany w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., gdzie wydano orzeczenie lekarskie w dniu [...] r., stwierdzające obustronne uszkodzenie słuchu typu odbiorczego, jednakże z uwagi na upływ czasu od zakończenia pracy zawodowej uznano, że brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Reasumując organ odwoławczy stwierdził, iż po analizie całokształtu materiału dowodowego w sprawie, a więc biorąc pod uwagę długoletnią pracę w narażeniu na hałas ponadnormatywny, rozpoznanie obustronnego uszkodzenia słuchu typu odbiorczego przez orzeczników kompetentnych placówek diagnostycznych są podstawy do uwzględnienia odwołania. Dodatkowo organ wyjaśnił, iż wydając decyzję kierował się orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że upływ czasu od ustania narażenia na hałas ponadnormatywny oraz brak danych o wielkości niedosłuchu z okresu ustania narażenia nie jest okolicznością wyłączającą stwierdzenie choroby zawodowej narządu słuchu. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Kopalnia Piasku "B" domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zasądzenia kosztów sądowych w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. W uzasadnieniu skargi wskazała, że decyzja organu II instancji dotknięta jest błędem, albowiem dotyczy ona H. S., zaś w decyzji wskazano błędnie nazwisko strony w brzmieniu "S.". Tego błędu organ drugiej instancji nie sprostował. Zdaniem strony skarżącej decyzja narusza § 1, § 7 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, albowiem żadna z kompetentnych placówek diagnostycznych nie rozpoznała u H. S. choroby zawodowej, wskazując na brak związku przyczynowego między schorzeniem a działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy. Zdaniem skarżącej Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny nie był uprawniony do odmiennego niż jednostki medyczne rozpoznania choroby zawodowej, albowiem był związany opinią tych jednostek. Dokonując dowolnej oceny stanu faktycznego organ odwoławczy naruszył art. 6 i art. 7 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga została wniesiona do Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach Naczelnego Sądu Administracyjnego w 2002 r., kiedy obowiązywał przepis art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), według którego ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiązała w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Należy jednak zauważyć, że wskazana ustawa straciła moc z dniem 1 stycznia 2004 r., na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. Dz. U. z 2002 r. Nr 240, poz. 2052). W myśl art. 85 ostatnio cytowanej ustawy, z dniem 1 stycznia 2004 r. utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1259) oraz zniesiono ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Na podstawie § 1 pkt 4 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652) utworzony został dla obszaru województwa [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c tej ustawy). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organ administracji sanitarnej nie naruszył prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji i podanych w niej motywów stwierdził, iż ocena dowodów, jakiej dokonał w tej sprawie organ odwoławczy nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem: "Organ administracji państwowej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organ administracji państwowej w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana z uwzględnieniem norm prawa procesowego i z zachowaniem reguł tej oceny. Reguły te polegają na tym, że: – należy opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, – materiał ten musi być poddany wszechstronnej ocenie, – ocena ta powinna odnosić się do poszczególnych dowodów z uwzględnieniem ich znaczenia dla sprawy, (tak B. Adamiak w "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 1996 r. str. 376-378). Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak też było w niniejszej sprawie. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze należy przede wszystkim zauważyć, że stosownie do § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana przez niego praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie, to istnieje domniemanie związku przyczynowego między schorzeniem będącym chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. W prowadzonym przez właściwego inspektora sanitarnego postępowaniu w tym przedmiocie należy więc zebrać w pierwszej kolejności dane dotyczące stopnia, rodzaju i czasu narażenia zawodowego, sposobu wykonywania pracy (§ 1 ust. 2 tego rozporządzenia), a następnie poddać pracownika badaniom w wyspecjalizowanych jednostkach diagnostycznych powołanych do rozpoznania chorób zawodowych, które orzeczenia wydają nie tylko w oparciu o własne badania kliniczne i dostępną dokumentację lekarską, ale również na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych i wyników dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy (§ 7 ust. 1 i 4 rozporządzenia). Dopiero wyniki dochodzenia epidemiologicznego oraz orzeczenia lekarskie jednostek diagnostycznych stanowią podstawę do oceny zebranego materiału dowodowego, przeprowadzenia rozważań, w konsekwencji wydania decyzji o stwierdzeniu bądź braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej (§ 10 ust. 1 rozporządzenia, art. 77 i art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego). W rozpoznawanej sprawie wyniki dochodzenia epidemiologicznego wykazały, że H. S. w okresie wykonywania pracy zawodowej w latach od 1962 – 1980 pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania przewlekłego urazu akustycznego. Orzeczenia lekarskie w sprawie choroby zawodowej po dokonaniu oceny stanu zdrowia pracownika wydane przez Poradnię Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. w dniu [...] r. oraz przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w dniu [...]r. wskazały na uszkodzenie słuchu typu odbiorczego. W uzasadnieniu orzeczeń podano, że z uwagi na brak udokumentowanego narażenia na hałas ponadnormatywny po zakończeniu okresu zatrudnienia w 1980 r. nie rozpoznaje się choroby zawodowej. Oceniając prawidłowość rozstrzygnięcia organu orzekającego w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej należy zauważyć, że orzeczenie lekarskie jednostki organizacyjnej właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma w postępowaniu przed inspektorem sanitarnym walor opinii, podlegającej ocenie przez organ orzekający. W tym zakresie organ przeprowadził prawidłowo ocenę dowodów, nie poprzestając na przytoczeniu ustaleń podanych w orzeczeniach lekarskich. Przyjmując pozazawodową etiologię schorzenia, tezy tej orzecznicy kompetentnych placówek medycznych w przekonywujący sposób nie uzasadnili. W sprawie nie ujawniono czynników, które mogły wpłynąć na stwierdzone uszkodzenie słuchu u skarżącego. Okolicznością bezsporną jest natomiast wieloletnie narażenie skarżącego na oddziaływanie ponadnormatywnego hałasu. Podkreślenia wymaga, że obowiązek uwzględnienia całokształtu czynników wynika dla jednostek rozpoznających choroby zawodowe z § 7 ust. 4 rozporządzenia, zgodnie, z którym orzeczenie w sprawie choroby zawodowej jest wydawane na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych, wyników dochodzenia epidemiologicznego, dokumentacji przebiegu zatrudnienia, wyników badań klinicznych i dokumentacji lekarskiej. Zakres argumentów, jaki winien być uwzględniany przez jednostki właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych, jest szeroki i w takim zakresie powinno być prowadzone rozpoznanie. Jeżeli nie zostanie wykazane oddziaływanie czynnika, odmiennego niż hałas w miejscu pracy, mogącego wywołać istniejący stan upośledzenia słuchu, wówczas organ nie jest uprawniony w ocenie Sądu do przyjęcia, że istnieje pozazawodowa przyczyna schorzenia. W rozpoznawanej sprawie oddziaływanie takiego czynnika nie zostało nawet wskazane, dlatego ocena dowodów przeprowadzona przez organ odwoławczy jest prawidłowa. Należy przypomnieć, że o chorobie zawodowej nie decydują względy medyczne, a tylko prawne. Pojęcie choroby zawodowej oznacza kwalifikację prawną choroby biologicznej i można o niej mówić w odniesieniu do chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych, w wypadku stwierdzenia, że zachorowanie ma swą przyczynę w warunkach wykonywania pracy. Zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych, organy inspekcji sanitarnej jedynie stwierdzają, bądź też odmawiają stwierdzenia choroby zawodowej. Rozpoznaną u pracownika chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych kwalifikują jako chorobę zawodową po uprzednim ustaleniu, że był on zatrudniony w warunkach narażenia na jej powstanie. To zaś oznacza, że przy braku innych ustaleń dotyczących narażenia i domniemaniu związku przyczynowego – takie schorzenie z mocy prawa uznane jest za chorobę zawodową. Należy podnieść, że omawianej problematyki dotyczy utrwalone już orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również Sądu Najwyższego, który stwierdził, że o tym, czy schorzenie jest chorobą zawodową, decyduje związek przyczynowy między tym schorzeniem a warunkami pracy (...), jeśli dane schorzenie figuruje w oficjalnym wykazie chorób zawodowych (orzeczenie SN, sygn. III RN 110/98). Odmienne rozstrzygnięcie w sprawie choroby zawodowej może zapaść tylko wówczas, gdy wykazano inną przyczynę jej powstania. W toku niniejszego postępowania placówki diagnostyczne, wskazały że u H. S. występuje uszkodzenie słuchu typu odbiorczego a organ odwoławczy nie ustalił, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy stwierdzonym schorzeniem a warunkami pracy. Z kolei, tak dokonane ustalenie podlega ochronie w ramach art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oczywista omyłka pisarska, która wystąpiła w zaskarżonej decyzji winna być sprostowana przez organ odwoławczy w trybie art. 113 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.