II SA/Ka 1931/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie: NSA Wiesław Morys WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Protokolant: apl.radc. Wioletta Wołek – Reszka po rozpoznaniu w dniu 06 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odpłatności rodziców za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej 1. uchyla zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] Nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją Nr [...] z dnia [...] wydaną na podstawie art. 10a pkt 7, art. 33 k ust. 4 i 6, oraz art. 47 a ust. 1 i 5 ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414, ze zm.) oraz uchwały Nr 621/L/01 Rady Miasta Częstochowy z dnia 23 sierpnia 2001 r. w sprawie zasad częściowego lub całkowitego zwalniania z odpłatności za pobyt dzieci w placówkach opiekuńczo –wychowawczych Prezydent Miasta C., po rozpatrzeniu z urzędu sprawy o ustalenie odpłatności od B. M. za pobyt dziecka P. M. w Pogotowiu Opiekuńczym w C. orzekł ustalić od strony opłatę z tytułu pokrycia kosztów utrzymania dziecka w Pogotowiu Opiekuńczym w C. w wysokości: - za okres od [...]. do [...] - [...] zł., - za okres od [...] do [...] - [...] zł., - za okres od [...] do [...] - [...] zł., - za okres od [...] do [...] - [...] zł.. W uzasadnieniu wskazano, że małoletni P. M. w dniu [...] został umieszczony w Pogotowiu Opiekuńczym w C., gdzie przebywać będzie do czasu wyjaśnienia sytuacji prawnej przez Sąd Rejonowy w C.. Wskazano, iż zgodnie z art. 4 i art. 33k ustawy o pomocy społecznej, matka dziecka zobowiązana jest pokryć koszty jego utrzymania w placówce opiekuńczo –wychowawczej i w związku z powyższym naliczono odpłatność za pobyt dziecka w Pogotowiu Opiekuńczym w C., w wysokości: za miesiąc [...] -20% średniego miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w III kwartale [...] za miesiące [...] -[...] -20% średniego miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w IV kwartale [...] w w/wym. placówce, w oparciu o uchwałę Rady Miasta Częstochowy w sprawie zwalniania z odpłatności za pobyt dzieci w placówkach opiekuńczo -wychowawczych. Podniesiono, iż średni miesięczny koszt utrzymania wychowanka w Pogotowiu Opiekuńczym wynosił: w III kwartale [...] -[...] zł., w IV kwartale [...] -[...] zł. ). Przy ustalaniu odpłatności wzięto pod uwagę, iż dochód netto rodziny strony wynosił [...] zł. i przekraczał kryterium dochodowe rodziny, o którym mowa w art. 4 ustawy o pomocy społecznej ( tj. 461 zł.). W odwołaniu od tej decyzji B. M. szczegółowo przedstawiając swoją trudną sytuację materialną wniosła o "ponowne naliczenie kosztów pobytu syna P. M. za pobyt w Pogotowiu Opiekuńczym w C.". Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 3, art.4 oraz art. 33k ust. 4, 6, 7 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 z 1998 r. poz. 414 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczyło treść art. 4 , 33 k wymienionej powyżej ustawy o pomocy społecznej stwierdzając, że w rozpatrywanym przypadku dochód skarżącej przekraczał kryterium dochodowe określone w tej ustawie, uprawniające do korzystania z świadczeń opieki społecznej. Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Kolegium wyjaśniło stronie, że Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. w oparciu o przepisy uchwały Rady Miasta Częstochowy z dnia 23 sierpnia 2001 r. w sprawie zasad częściowego lub całkowitego zwalniania z odpłatności za pobyt dzieci w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, naliczył B. M. odpłatność za pobyt dziecka w Pogotowiu Opiekuńczym w C. w wysokości 20 % średniego miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w wyżej wymienionej placówce, a zatem zaskarżona decyzja jest korzystna dla strony i zgodna z przytoczonymi przepisami ustawy o pomocy społecznej oraz z przepisami wyżej wymienionej uchwały Rady Miasta Częstochowy. Reasumując organ wskazał, że z tych względów i z mocy powołanych wyżej przepisów brak było podstaw prawnych do uwzględnienia odwołania i dlatego należało orzec jak w sentencji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. M. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji i zmniejszenia opłaty za pobyt syna w Pogotowiu Opiekuńczym w C.. W motywach ponownie opisała swoją bardzo trudną sytuację materialną, która jej zdaniem uniemożliwia jej uiszczenie opłat w wymienionej w decyzji wysokości. Szczegółowo też opisała swoje kłopoty związane z wychowaniem syna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując w całości dotychczas prezentowaną argumentację. Na rozprawie w dniu [...] skarżąca przedłożyła kserokopię prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...], sygn. akt [...], z którego to orzeczenia wynika , iż Sąd Rejonowy postanowił na mocy art. 32 u.p.n. nie obciążać matki nieletniego B. M. kosztami postępowania i kosztami pobytu nieletniego w Pogotowiu Opiekuńczym. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. Przedmiotowa skarga musiała odnieść skutek. Niniejsza skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach przed dniem 01 stycznia 2004 r.. Z tą datą uległ zmianie stan prawy i w myśl postanowień art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 01 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tej sytuacji właściwym sądem administracyjnym do rozpatrzenia przedmiotowej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Stosownie bowiem do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przedmiotowej sprawie, wyznacza je rozstrzygnięcie sprawy indywidualnej, a nie wynikający z prawa materialnego stosunek administracyjnoprawny. Stosownie bowiem do art. 133 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Przy czym nie oznacza to, iż sąd nie powinien brać pod uwagę nowych faktów czy dowodów, istniejących w dniu orzekania, a nieznanych organowi. Przedmiotowe postępowanie administracyjne jest niejako konsekwencją prowadzenia przez Sąd Rejonowy – Sąd Rodzinny w Z. postępowania przeciwko niel. P. M. o czyn z art. 190 § 1 k.k. i demoralizację. Tenże Sąd w dniu [...] wydał postanowienie o umieszczeniu nieletniego w Pogotowiu Opiekuńczym, uzasadniając to dobrem nieletniego i koniecznością opracowania opinii dotyczącej zmiany stosowanego dotychczas środka wychowawczego. Orzeczenie to nie zawierało rozstrzygnięcia o kosztach postępowania , albowiem było to orzeczenie nie kończące sprawy , a jedynie określające tymczasowy status nieletniego, do czasu opracowania stosownej opinii. Art. 32 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (zwanej dalej u.p.n.) stanowi w § 1, że kosztami postępowania w sprawie nieletniego sąd rodzinny obciąża rodziców lub inne osoby zobowiązane do jego alimentacji albo nieletniego, chyba że ze względu na warunki materialne i osobiste tych osób uzna za celowe odstąpienie od obciążenia ich kosztami w całości lub w części (...). W § 2 tego przepisu znajdujemy wyjaśnienie co ustawodawca zaliczył do kosztów tego postępowania. Stanowi on, że do kosztów tego postępowania zalicza się również należność z tytułu pobytu nieletniego w policyjnej izbie dziecka, schronisku dla nieletnich, zakładzie poprawczym, placówce opiekuńczo-wychowawczej albo ośrodku szkolno-wychowawczym, w domu pomocy społecznej, jak również zryczałtowaną kwotę z tytułu: postępowania mediacyjnego, badań nieletniego w rodzinnym ośrodku diagnostyczno-konsultacyjnym, umieszczenia w rodzinie zastępczej, pobytu w ośrodku kuratorskim lub ustanowienia nadzoru kuratora. Z kolei § 4 tego przepisu stanowi, że Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego, ministrem właściwym do spraw finansów publicznych i ministrem właściwym do spraw wewnętrznych, określi, w drodze rozporządzenia, wysokość i szczegółowe zasady ustalania kosztów postępowania w sprawach nieletnich, uwzględniając możliwość zmiany w toku postępowania wysokości kosztów, w szczególności z uwagi na zmianę sytuacji materialnej osób zobowiązanych do ich uiszczania. Bezspornym jest, że wyżej opisane postępowanie przed Sądem Rejonowym w Z. p-ko nieletniemu P. M. zostało zakończone w dniu [...] prawomocnym postanowieniem tego Sądu o sygn. akt [...]. W pkt. [...] tegoż orzeczenia Sąd Rejonowy postanowił na mocy art. 32 u.p.n. nie obciążać matki nieletniego B. M. kosztami postępowania , w tym - co wyraźnie wyartykułowano – kosztami pobytu nieletniego w Pogotowiu Opiekuńczym. Z powyższego wynikają zatem dwie kwestie, a mianowicie, że postępowanie sądowe zostało zakończone jeszcze przed wydaniem przez organ odwoławczy zaskarżonej decyzji z dnia [...], po drugie zaś to , że organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję pominął w ogóle treść orzeczenia Sądu Rodzinnego w Z. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 01 września 2000 r. w sprawie placówek opiekuńczo-wychowawczych (Dz.U. Nr 80 , poz. 900) w § 15 stanowi ust. 1 stanowi, że placówka interwencyjna (a taki charakter ma pogotowie opiekuńcze) przyjmuje dzieci w nagłych sytuacjach kryzysowych . W ust. 7 tego paragrafu stanowi o szczególnym trybie przyjmowania dzieci do placówki, a mianowicie , że do placówki interwencyjnej może być przyjęte również dziecko skierowane na podstawie ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich. Zatem mamy tu do czynienia z dwiema odrębnymi sytuacjami mogącymi spowodować pobyt dziecka w placówce. Z treści wspomnianego ust. 7 wynika zatem, że tego rodzaju skierowanie jest niejako konsekwencją toczącego się przed Sądem Rodzinnym postępowania w sprawie nieletniego, nie zaś faktu, że dziecko pozbawione jest częściowo lub całkowicie opieki rodzicielskiej. Art. 33 k obowiązującej ówcześnie ustawy o pomocy społecznej stanowił, w ust. 1 że kierowanie dziecka pozbawionego częściowo lub całkowicie opieki rodzicielskiej do placówki opiekuńczo-wychowawczej na pobyt całodobowy może nastąpić po wyczerpaniu możliwości udzielenia pomocy w rodzinie naturalnej lub umieszczenia w rodzinnej opiece zastępczej, a w ust. 4 , że za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej opłatę ponoszą, do wysokości wydatków bieżących ponoszonych na jego utrzymanie, rodzice dziecka, a także opiekunowie prawni, w przypadku gdy dysponują dochodami dziecka, z tym że opłata ponoszona przez opiekunów prawnych nie może być wyższa niż 50% kwoty stanowiącej dochód dziecka. Sytuacja wskazana w tym przepisie prawa dotyczyła zatem dziecka (nieletniego), które było pozbawione częściowo lub całkowicie opieki rodzicielskiej i to było powodem (tytułem) skierowania go do placówki. Wtedy też zasadnym jawiło się obciążenie podmiotów wymienionych w ust. 4 tego przepisu kosztami tego pobytu. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, gdyż powodem umieszczenia w Pogotowiu Opiekuńczym niel. P. M. nie był fakt , że w/wym. był pozbawiony częściowo lub całkowicie opieki rodzicielskiej, a okoliczność, że toczyło się przeciwko niemu postępowanie o czyn karalny i konieczność opracowania nowej opinii celem zastosowania innego środka wychowawczego (wynika to wprost z postanowienia Sądu Rodzinnego z dnia [...] na które powołuje się organ). Bezspornym w sprawie jest, iż właściwe podmioty działające w imieniu Państwa zapewniają nieletnim niezbędną opiekę, a na ich rodzicach spoczywa obowiązek współuczestniczenia w kosztach związanych z wydatkami obejmującymi koszty postępowania w sprawie nieletniego, a do kosztów tych zalicza się również należność z tytułu pobytu nieletniego m. in. w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Zdaniem Sądu Administracyjnego w sprawach wszczętych i toczących się w oparciu o ustawę z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich rozstrzygnięć takich dokonuje sąd powszechny w trybie przepisów tej ustawy. Nie do przyjęcia jest bowiem teza, że np. w przypadku obciążenia przez Sąd Rodzinny opiekuna nieletniego kosztami pobytu w placówce opiekuńczo – wychowawczej w trybie art. 32 u.p.n. , tenże opiekun z mocy decyzji wydanej w trybie administracyjnym ponosi ponownie te same koszty. Za tym, że opłata za pobyt jest w istocie jedną opłatą przemawia treść § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2001 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad ustalania kosztów postępowania w sprawach nieletnich (Dz.U. Nr 90 , poz. 1009). Przepis ten stanowi, że jeżeli nieletni lub inne osoby zobowiązane do ponoszenia kosztów postępowania ponoszą opłatę za pobyt nieletniego w placówce opiekuńczo-wychowawczej, ośrodku szkolno-wychowawczym, domu pomocy społecznej lub rodzinie zastępczej na podstawie odrębnych przepisów, sąd rodzinny wykonujący orzeczenie zmniejsza wysokość należności zryczałtowanej ponoszonej w związku z zastosowaniem tych środków wychowawczych o wysokość ponoszonej przez te osoby opłaty (...). Przepis ten dotyczy przykładowo takiej sytuacji, że wobec nieletniego zapadło orzeczenie sądu powszechnego wydane w sprawie o czyn karalny toczącej się oparciu o przepisy u.p.n. i obciążono opiekunów nieletniego kosztami postępowania , gdy jednocześnie zaistniała sytuacja przewidziana w art. 33 k ust. 1, a mianowicie , że tenże nieletni znajduje się także w placówce z innego tytułu, a mianowicie jest on dzieckiem pozbawionym częściowo lub całkowicie opieki rodzicielskiej. Zatem w sytuacji, gdy nieletni został umieszczony w placówce opiekuńczo – wychowawczej z tytułu – wydanego w toku sprawy (tymczasowego) - orzeczenia Sadu Rodzinnego w sprawie toczącej się w oparciu o przepisy ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich, właśnie Sąd Rodzinny jest uprawniony do rozstrzygania w zakresie kosztów tegoż pobytu, w orzeczeniu swoim rozstrzyga bowiem z mocy art. 32 u.p.n. o obowiązku strony do ponoszenia kosztów pobytu nieletniego w ośrodku opiekuńczo – wychowawczym. Istotnym jest, iż w toku postępowania odwoławczego nie zebrano i nie rozpatrzono całości materiału dowodowego w sprawie, czym naruszono art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie bowiem do postanowień art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak również po myśli art. 8 tego Kodeksu obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną. Wskazania co do dalszego rozpoznania sprawy wynikają wprost z powyższych rozważań. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego i orzekł o niewykonalności zaskarżonego orzeczenia. Na mocy art. 210 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie orzeczono o zwrocie kosztów postępowania z uwagi na brak wniosku skarżącej w tym zakresie.