II SA/Ka 1950/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie NSA Wiesław Morys (spr.) Asesor WSA Beata Kalaga-Gajewska Protokolant st. sekr. sąd. Urszula Smykała po rozpoznaniu w dniu 30 września 2004 r. sprawy ze skargi Spółki A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie rejestracji pojazdu o d d a l a s k a r g ę. Ostateczną decyzją z dnia [...] Wójt Gminy J. zarejestrował na rzecz Spółki A samochód ciężarowy marki [...], bliżej w niej sprecyzowany, nadając mu numer [...]. W sprzeciwie opartym o przepis art.184 §1 i 2 k.p.a., skierowanym do Starosty Powiatowego w R. w dniu [...], Prokurator Rejonowy w R. domagał się wznowienia postępowania zakończonego powyższym rozstrzygnięciem na podstawie art.145 §1 pkt 1 k.p.a. i uchylenia go oraz odmówienia rejestracji tego pojazdu. Wskazał bowiem, iż jeden z dokumentów przedstawionych do rejestracji, a mianowicie [...], okazał się [...]. Postanowieniem z dnia [...] Starosta R., na zasadzie art.145 §1 pkt 1 w związku z art.149 §1 i 2, art.150 §1 k.p.a., wznowił postępowanie zakończone decyzją z dnia [...]. Następnie organ ten decyzją z dnia 22 marca 2001 r., na mocy art.145 §1 pkt 1 i art.151 §2 pkt 2 k.p.a., uchylił decyzję z dnia [...] i zobowiązał obecnego posiadacza do zwrotu dowodu rejestracyjnego oraz odmówił zarejestrowania przedmiotowego pojazdu. W jej uzasadnieniu podał, iż w toku wznowionego postępowania ustalił, iż jeden z dokumentów dołączonych do rejestracji okazał się [...]. Mianowicie na [...]. W związku z czym rejestracja pojazdu była wadliwa, stąd należało orzec jak w osnowie. Na skutek odwołania Spółki A Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] uchyliło decyzją z dnia [...] i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Doszło bowiem do przekonania, iż przesłanka oparcia decyzji dotychczasowej na [...] nie została wykazana, gdyż w tej sprawie nie zapadł prawomocny wyrok sądu. Nadto podniesiono, iż dowód własności pojazdu nie jest kwestionowany, zaś brak jest podstaw do przyjęcia tezy, jakoby w oparciu o ten dowód ustalono istotne dla sprawy okoliczności. Natomiast nie podzielono zarzutów odwołania dotyczących niewłaściwości organu, bowiem uznano starostę za następcę wójta w zakresie czynności rejestracyjnych. Ponowną decyzją z dnia [...] Starosta Powiatu R., na zasadzie art.151 §1 pkt 2 w związku z art.145 §1 pkt 1 oraz art.104 k.p.a., uchylił decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] o zarejestrowaniu samochodu ciężarowego marki [...], bliżej tamże opisanego (precyzując jej osnowę jako dopuszczającą ów pojazd do ruchu przez wydanie dowodu rejestracyjnego i tablic rejestracyjnych z numerem [...]) i zobowiązał obecnego posiadacza do złożenia owego dowodu rejestracyjnego i tablic we wskazanym urzędzie, nadto odmówił rejestracji tego samochodu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, iż jeden z dokumentów przedstawionych do rejestracji, a więc jeden z dowodów, na jakich oparto decyzję dotychczasową, okazał się [...]. Mianowicie w Sądzie Rejonowym w W. w dniu [...] zapadł, prawomocny już wyrok, mocą którego M.M. został skazany za [...] J.K. na [...] z dnia [...], która dokumentowała [...] przez tego ostatniego spornego samochodu. J.K. sprzedał następnie samochód obecnemu posiadaczowi, tj. Spółce A. W tej sytuacji nie mogła ona skutecznie go nabyć, skoro [...]. W konsekwencji czego za błędne uznał organ zarejestrowanie go, jakie nastąpiło mocą decyzji dotychczasowej. Dlatego należało ją uchylić i odmówić rejestracji pojazdu. Decyzję z dnia [...] zaskarżyła odwołaniem Spółka A, domagając się jej uchylenia. Zarzuciła organowi popełnienie uchybień procesowych polegających przede wszystkim na nieuwzględnieniu wiążących wytycznych zawartych w uzasadnieniu decyzji uchylającej poprzednią decyzję organu pierwszej instancji. Tymczasem organ odwoławczy wskazał, iż przedmiotowa [...] nie jest istotnym dowodem w sprawie, a kwestia własności nie jest podważana. Nadto podkreślono w odwołaniu, że rzeczona [...], a tylko [...]. Nie przeczy to – potwierdzonemu zresztą – oświadczeniu woli o nabyciu spornego pojazdu, co przy niekwestionowanym oświadczeniu o jego sprzedaży, doprowadziło do skutecznego przeniesienia własności na J.K. Odwołująca się zaprezentowała pogląd, iż organy administracyjne nie są upoważnione do oceny ważności czynności cywilnoprawnych. Przeto, w jej ocenie, jeżeli spełnione zostały pozostałe przesłanki dokonana rejestracja była prawidłowa, stąd uchylenie decyzji dotychczasowej uznała za wadliwe. Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie m.in. art.138(1 pkt 1 k.p.a., utrzymano w mocy kwestionowaną decyzję. Organ drugiej instancji podzielił bowiem ustalenia i wnioski zawarte w jej uzasadnieniu. Jego zdaniem prawomocny wyrok skazujący za [...] jest przesłanką wznowienia postępowania i uchylenia zapadłej w nim decyzji o rejestracji spornego pojazdu. [...] bowiem stanowi dowód skuteczności przeniesienia własności samochodu na osobę, która zbyła go podmiotowi zgłaszającemu go do rejestracji. Zatem jest istotnym dowodem w sprawie rejestracji, stąd jej [...] w sensie formalnym, zatem niekoniecznie wadliwość w zakresie skuteczności czynności prawnej czy spełnienia przesłanek z zakresu np. prawa podatkowego, powoduje oparcie decyzji na błędnej przesłance. Jeżeli bezsporne jest, iż wskazany jako nabywca J.K. nie [...], to dalsze czynności, zwłaszcza dokumentujące własność podmiotu zgłaszającego pojazd do rejestracji, też są wadliwe. Organy administracyjne nie są uprawnione do oceny treści i skutków czynności cywilnoprawnych, co sama odwołująca się podkreśliła. Przeto nie mogą wnioskować odmiennie od treści przedkładanych dokumentów. W tym stanie rzeczy wywody zawarte w odwołaniu, w opinii tego organu, nie mogły odnieść skutku. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji. Zarzuciła jej uchybienia eksponowane już w odwołaniu, w szczególności naruszenie art.145 §1, art.151 §1 pkt 2 k.p.a. w związku z art.72 ust.1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. Nr 98, poz.602 ze zm.) i wskazanych przepisów wykonawczych. W jej motywach zakwestionowała pogląd jakoby [...] przedmiotowego pojazdu przez swego poprzednika wpływało na ważność czynności prawnej, a więc i skuteczność nabycia go. W konsekwencji czego uznała tę okoliczność za nieistotną dla sprawy, do czego zresztą zmierzało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w treści uzasadnienia poprzedniej swej decyzji, a czego nie uwzględnił organ pierwszej instancji i późniejszy skład tegoż Kolegium. W przekonaniu skarżącej [...] nie jest elementem samego dokumentu, a jedynie [...]. Sama zaś czynność dochodzi do skutku przez złożenie zgodnych oświadczeń woli, co jak ustalono nastąpiło. Zatem podsumowała, iż chybiony jest wywód organu odwoławczego, jakoby w sprawie istniały powody dla uchylenia decyzji dotychczasowej i odmówienia rejestracji przedmiotowego pojazdu. W odpowiedzi na skargę postulowano jej oddalenie, podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji i zwalczając zarzuty podniesione w skardze z powołaniem się na orzecznictwo dotyczące zwłaszcza kwestii uprawnień organów administracyjnych do dokonywania ustaleń w zakresie treści stosunków cywilnoprawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że z dniem 1 stycznia 2004 r. utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (p. art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), zaś sądownictwo administracyjne stało się dwuinstancyjne, przy czym w pierwszej instancji orzekają wojewódzkie sądy administracyjne (p. art.3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Stosownie do brzmienia art.97 §1 i art.103 powyższej ustawy Przepisy wprowadzające... oraz art.13 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez tutejszy sąd na podstawie przepisów tej ostatniej ustawy. Godzi się też zwrócić uwagę, iż sąd administracyjny powołany jest do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych (art.1 ustawy o ustroju sądów administracyjnych). Przeto w kręgu jego zainteresowania pozostaje jedynie kwestia, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, albo stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (art.145 §1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przy czym, po myśli art.134 tej ustawy, sąd ten nie jest związany zarzutami skargi, jej wnioskami oraz podstawą prawną, przeto kontroli legalności dokonuje także z urzędu. Przeprowadzając ową kontrolę w tak zakreślonych ramach Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja jako odpowiadająca prawu nie podlega wzruszeniu. Skarga bowiem nie zawiera uzasadnionych zarzutów, przeto – przy braku zarzutów branych pod rozwagę z urzędu - nie mogła odnieść skutku. W sprawie w istocie do głosu przyjść musiały generalnie przepisy proceduralne, albowiem zasadza się ona na ocenie przesłanek nadzwyczajnego trybu kontroli decyzji administracyjnych, do jakich należy wznowienie postępowania. Jest to instytucja procesowa stwarzająca możliwość ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej ostateczną decyzją, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła było dotknięte kwalifikowaną wadą wyczerpująco wyliczoną we właściwych przepisach prawa procesowego. Jest więc instytucją nadzwyczajną, stąd przepisy jej dotyczące należy interpretować i wypełniać ściśle. Badanie merytorycznych przesłanek opisanych w art.145(1 k.p.a. może nastąpić wyłącznie w wyniku wznowienia postępowania (art.149(2 k.p.a.). Zachowanie warunków formalnych wznowienia podlega wstępnemu badaniu, którego efektem jest wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania na podstawie art.149(1 k.p.a. lub decyzji o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art.149(3 k.p.a.. W wyniku tych czynności zasadnie organ pierwszej instancji postanowił o wszczęciu postępowania wznowieniowego, w istocie bowiem zachodziła potrzeba zbadania czy nie zachodzą okoliczności podważające zasadność decyzji dotychczasowej. W tym miejscu należy podzielić stanowisko organów orzekających w sprawie, iż właściwym organem był Starosta R., mimo że decyzję dotychczasową wydał Wójt Gminy J., gdyż w dacie orzekania kompetencje w zakresie przedmiotu sprawy przeszły do właściwości starostów. Aczkolwiek wznowienie postępowania ma ten skutek, iż organ kontroluje z urzędu istnienie wszelkich podstaw wznowieniowych, to jednak w niniejszej sprawie trafnie skoncentrowano się na ocenie jednej tylko przesłanki, bowiem tylko jej zasadność w całokształcie okoliczności sprawy może być brana pod uwagę. Jako podstawę wznowienia tego postępowania wskazano przepis art.145 §1 pkt 1 k.p.a., który stanowi, iż wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Poza sporem jest okoliczność, iż prawomocnym wyrokiem karnym doszło do uznania za winną i skazania osoby za [...] przedmiotowego pojazdu na [...], która była jednym z dowodów przedstawionych w toku dotychczasowego postępowania. Dokumentowała ona nabycie samochodu przez J.K., który następnie sprzedał go skarżącej spółce. Przeto należy uznać, iż dokument ten, będący istotnym dowodem w sprawie (wynika to z powołanych przez organy przepisów prawa materialnego), okazał się [...], co wypełnia dyspozycję cytowanego powyżej przepisu. Fałszerstwo polega na braku jednej z istotnych cech dokumentu, jakimi są: wystawienie przez właściwy podmiot, treść odpowiadająca rzeczywistości, treść niezmieniona w stosunku do pierwotnej (tak Barbara Adamiak w Kodeksie postępowania administracyjnego z komentarzem, Warszawa 1998 r., str.706). W hipotezie przywołanego wyżej przepisu mieści się m.in. fałszerstwo tzw. materialne, które kładzie nacisk na stronę formalną dokumentu, a więc takie jego przerobienie, które pozwala na uznanie jakiegokolwiek jego elementu za nieprawdziwy ( przeciwieństwem jest fałszerstwo intelektualne, czyli ingerujące w samą treść dokumentu - op. cit.). Omawiany rodzaj fałszerstwa godzi w sam dokument, nie zaś w jego treść. Trudno więc pogodzić się ze stwierdzeniem skargi, iżby zwłaszcza w tym kontekście, [...] był nieistotną częścią dokumentu odzwierciedlającego dokonanie określonej czynności prawnej. Nie ma tu przy tym znaczenia fakt, iż dokumentem tym jest [...], która generalnie [...], bo ta [...] stanowiła jeden z wymaganych prawem dowodów przedstawionych do rejestracji pojazdu i miała wykazywać prawo własności poprzednika podmiotu domagającego się rejestracji (innego dowodu na tę okoliczność nie dołączono do wniosku). Błędny jest przeto pogląd, jakoby [...] był wyłącznie [...]. Zatem po pierwsze [...] ta była dowodem, na podstawie którego ustalono istotne okoliczności sprawy (prawo własności jednego z poprzedników skarżącej), po wtóre [...]. Abstrahując od konkluzji, iż w istocie [...] nabywcy (także ewentualnego jego pełnomocnika) czyni wątpliwym dokonanie czynności prawnej sprzedaży, a sposób jej odzwierciedlenia jest sprzeczny z prawem, a więc bezwartościowy dla sprawy. Jakkolwiek ustalenie tego faktu nie jest wykluczone, wszak nie może to nastąpić w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza rejestracyjnym. Wywód ten prowadzi do wniosku o wadliwości decyzji dotychczasowej, jako opartej na [...] dowodzie, nadto skoro zastrzeżenia budzi skuteczność nabycia pojazdu przez zgłaszającą go do rejestracji spółkę. Jeżeli bowiem zbywca nie legitymował się takim przymiotem, nie mógł go skutecznie przenieść na nabywcę, którym była skarżąca. Trzeba przy tym wyraźnie podkreślić, iż organy administracyjne nie są uprawnione do dokonywania oceny treści i skutków oraz sposobu dokonania czynności cywilnoprawnych, bowiem należy to do właściwości sądów powszechnych. Toteż, szczególnie, gdy w sprawie chodzi o cechy dowodu, na jakim się oparto rejestrując pojazd, w tym postępowaniu nie ma znaczenia czy J.K. udzielił pełnomocnictwa skazanemu [...] dla dokonania tej czynności, czy ją potwierdził, czy rzeczywiście doszło do nabycia własności. Pomijając już nawet te okoliczności jak brak pełnomocnictwa w aktach, podpisanie się cudzym nazwiskiem zamiast własnym z zastrzeżeniem działania jako pełnomocnik czy ograniczenia dowodowe w zakresie dowodzenia czynności bez zachowania właściwej formy. Ten pogląd zresztą znalazł aprobatę skarżącej, która w odwołaniu podniosła wyraźnie, iż "do kognicji organów administracji nie może należeć dokonywanie oceny ważności czynności cywilnoprawnych". Słusznie zatem skierowano skarżącą na drogę sądową w tej materii. Na koniec należy jeszcze tylko odeprzeć zarzuty zasadzające się na niezastosowaniu się organu pierwszej instancji do wytycznych zawartych w motywach decyzji uchylającej pierwszą zapadłą w sprawie decyzję. Otóż trzeba wskazać, iż kwestie uznane przez skarżącą za owe wytyczne w istocie nimi nie są, a stanowią jedynie prezentację poglądów, które następnie zostały zresztą słusznie pominięte. Nota bene przytoczone przez skarżącą wywody nie były do końca trafne. Przy czym przepis art.138 §2 zd. drugie k.p.a. powiada jedynie o okolicznościach, które należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Organ pierwszej instancji to uczynił, zaś organ odwoławczy zasadnie zaakceptował. W konsekwencji czego będąca przedmiotem oceny legalności decyzja organu drugiej instancji okazała się odpowiadająca prawu. Wypadnie tylko wytknąć wadliwość osnowy decyzji organu pierwszej instancji w zakresie stwierdzenia o dopuszczeniu do ruchu przez wydanie dowodu rejestracyjnego i tablic, jak też zobowiązaniu do złożenia tychże w urzędzie, bo są one zbędne w decyzji o rejestracji. Wszak uchybienie to, jak też błędne ponowne wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania, nie miały wpływu na treść końcowego rozstrzygnięcia. W tych okolicznościach zarzuty skargi okazały się chybione, przeto nie mogła ona odnieść skutku. Co mając na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art.151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku.