II SA/Ka 1957/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie NSA Wiesław Morys (spr.) asesor WSA Beata Kalaga - Gajewska Protokolant referent Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2005 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Ś. Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...], nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez zezwolenia oddala skargę. 2 Decyzją z dnia [...], na zasadzie m.in. art.93 ust.1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. Nr 125, poz.1371 ze zm.), wymierzono S. B. karę pieniężną w kwocie [...] zł za wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zapisu urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy i postoju. Z akt administracyjnych wynika, iż w dniu [...] po przeprowadzeniu kontroli ustalono w samochodzie wymienionego brak urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy, czas pracy i postoju. Powyższy fakt został potwierdzony własnoręcznym podpisem przez ukaranego karą pieniężną, który nie wniósł żadnych uwag do protokołu stwierdzając jedynie, iż nie wiedział o konieczności posiadania tego urządzenia. W odwołaniu od tej decyzji S. B. domagał się jej uchylenia, naprowadzając na naruszenie przepisów prawa materialnego. W motywach wskazał, iż organ błędnie przyjął, że przepisy prawa nakładają na niego obowiązek posiadania tachografu, skoro zgodnie z przepisem § 11 pkt 16 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. z 2003r., nr 32, poz. 262) pojazd samochodowy wyposaża się w przyrząd kontrolny - tachograf samochodowy; przy czym przepis stosuje się do: pojazdu o dopuszczalnej masie całkowitej 9 t i powyżej, zarejestrowanego po raz pierwszy po dniu 31 grudnia 1984 r., oraz pojazdu o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t, wyprodukowanego po dniu 31 grudnia 1999 r., z wyjątkiem autobusu miejskiego używanego w komunikacji miejskiej lub miejskiej i podmiejskiej oraz pojazdu Sił Zbrojnych. Zdaniem S. B. jego samochód marki [...] nie mieści się w pierwszej kategorii pojazdów określonych ww. przepisem bowiem, choć został zarejestrowany po raz pierwszy w [...] roku, to jego dopuszczalna masa całkowita nie przekracza 9 ton. (wynosi [...] t.). Nie mieści się także w drugiej kategorii ponieważ został wyprodukowany przed 31 grudniem 1999 roku. Odwołujący się wniósł o uwzględnienie jego odwołania, gdyż nie wiedział i nadal nie wie, jakie przepisy zobowiązują do posiadania tachografu w samochodzie ciężarowym. Podkreślił także, że wymierzona kara jest dlań bardzo dotkliwa. Zaskarżoną decyzją, na podstawie m.in. art.138 §1 pkt 1 k.p.a., art.93 ust.5 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, utrzymano powyższe rozstrzygniecie w mocy. Organ drugiej instancji ustalił, iż w dniu kontroli w miejscowości R. zatrzymany został do kontroli samochód ciężarowy marki [...] o nr rej. [...], którym kierował S. B. prowadzący działalność gospodarczą [...]. W trakcie kontroli policjanci ujawnili brak w pojeździe urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy i postoju. Z wykonywanych czynności został sporządzony protokół kontroli nr [...] z dnia [...]. Następnie zgodnie z przepisem § 7 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 16 maja 2002r., w sprawie warunków i sposobu wykonywania kontroli dokumentów związanych z wykonywaniem transportu drogowego i przewozu na potrzeby własne ...(Dz.U. Nr 120, poz. 1025), została wydana decyzja nr [...] z dnia [...]. W opinii organu odwoławczego kierujący pojazdem S. B. naruszył przepisy art. 35 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 roku o czasie pracy kierowców (Dz.U. Nr 123 poz. 1354 ze zm.), co spowodowało konieczność wymierzenia mu kary pieniężnej na podstawie art. 92 ust 1 pkt. 10 ustawy z dnia 6 września 2001r. o transporcie drogowym oraz rozporządzenia Ministra Infrastruktury dnia 3 lipca 2002 r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym (Dz. U. Nr 115, poz. 999 ze zm.) Organ podkreślił, iż w złożonym odwołaniu strona nie zaprzeczyła faktom, przyznając, że nie posiadała tachografu, natomiast zakwestionowała istnienie obowiązku jego posiadania. Odnosząc się do tego zarzutu organ wskazał, iż skierowany do przedsiębiorców obowiązek posiadania w pojeździe tachografu wynika wprost z art. 35 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001r. o czasie kierowców. W myśl tego przepisu w pojazdach samochodowych używanych do przewozu osób (pasażerów) i rzeczy, z wyłączeniem pojazdów wymienionych w art. 5 oraz z zastrzeżeniem art. 34, należy instalować i użytkować przyrządy kontrolne. Co do wysokości kary organ stwierdził, że rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2002 r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym (Dz. U. Nr 115, poz. 999 ze zm.) określa stanowczo wysokości kar za naruszenie przepisów, nie przewidując możliwości ich nakładania według uznania kontrolującego. Konkluzja organu sprowadziła się do stwierdzenia, iż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa materialnego, a zatem należało utrzymać ją w mocy. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego w aspektach naprowadzonych w motywach odwołania, które w uzasadnieniu skargi powtórzył. Argumentacja skarżącego zmierzała do wykazania, że przepis rozporządzenia zawęża obowiązek posiadania tachografów ustanowiony w ustawie o czasie pracy kierowców wyłącznie do samochodów określonych w § 11 pkt 16 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, do których samochód skarżącego nie może zostać zakwalifikowany. Zdaniem skarżącego istniejącą rozbieżność pomiędzy przepisem rozporządzenia a art. 35 ustawy o czasie kierowców eliminuje sam przepis § 11 ww. rozporządzenia, który jako przepis późniejszy z dniem wejścia w życie (tj. 13 marca 2003r.) zmodyfikował treść przepisu ustawy, a tym samym obowiązek instalowania tachografów w samochodach przedsiębiorców. Nadto skarżący podniósł również, że powołany przepis art. 35 ustawy o czasie pracy kierowców nie dotyczy przedsiębiorców, ponieważ takiego zakresu nie wskazano w tym przepisie w sposób wyraźny. Za powyższym twierdzeniem przemawia także fakt, iż żaden z przepisów ustawy o czasie pracy kierowców czy też ww. rozporządzenia nie definiuje pojęcia "pojazd samochodowy", zatem należy przyjąć definicję zawartą w ustawie z dnia 20 czerwca 1887r. Prawo o ruchu drogowym, w której nie określono, że chodzi wyłącznie o pojazdy przedsiębiorców. Poza tym S. B. potwierdził, że jest przedsiębiorcą wskazując jednocześnie, iż zakres jego działalności nie obejmuje wyłącznie transportu drogowego. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w motywach zaskarżonej decyzji i zwalczając wywody skargi. W szczególności podkreślił, iż nie kwestionuje brzmienia § 11 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych pojazdów, jednakże za wiążący uznaje przepis art. 35 ustawy o czasie pracy kierowców, ma on bowiem zastosowanie do przedsiębiorców, którym niewątpliwe jest skarżący. W świetle tego przepisu bez znaczenia dla obowiązku posiadania tachografu pozostaje rodzaj pojazdu i okoliczność prowadzenia przez skarżącego innej jeszcze (niż transport drogowy) działalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zarzuty skargi okazały się nieuzasadnione, co przy braku podstaw branych pod rozwagę z urzędu, nie pozwalało na wzruszenie zaskarżonej decyzji. Na wstępie godzi się wszak wyjaśnić, iż - stosownie do brzmienia art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) - z dniem 1 stycznia 2004 r. utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz.368 ze zm.), zaś po myśli jej art.97§1, sprawy, w których skargi zostały wniesione przed tym dniem i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). Nadto należy podnieść, że, jak głosi art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm. ), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem poddanych ich kognicji aktów administracyjnych. W jej toku badają czy owe akty nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego, bacząc, iż tylko naruszenie prawa mające wpływ na wynik sprawy bądź stanowiące podstawę wznowienia postępowania skutkuje uchyleniem kwestionowanej decyzji. Badają także czy wspomniane akty nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkującą ich nieważnością. Nadto, jak głosi art.134§1 przywołanej ustawy, sądy administracyjne nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zatem kontroli zgodności z prawem dokonują również z urzędu, badając zasadność zarzutów nie podniesionych w skardze. Przeprowadzając ocenę legalności zaskarżonej decyzji w tych ramach Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa materialnego lub procesowego skutkujących jej wzruszeniem. Sprawa została bowiem wyjaśniona do ostatecznego rozstrzygnięcia, zebrany materiał dowodowy został poprawnie oceniony, co pozwoliło na poczynienie prawidłowych ustaleń faktycznych. Te zaś stały się podstawą zasadnych rozważań prawnych i właściwego zastosowania przepisów prawa materialnego. Rozstrzygnięcie to zostało zgodnie z wymogami procedury uzasadnione. Toteż organ odwoławczy nie dopuścił się uchybień przepisom postępowania. Niepodobna też podzielić zarzutów skargi, jakoby naruszono przepisy prawa materialnego. Z bezspornego stanu faktycznego wynika jednoznacznie, iż skarżący w dniu [...] wykonywał przewóz rzeczy i nie posiadał tachografu. Przepis art. 35 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 roku o czasie pracy kierowców (Dz.U. nr 123, poz. 1354 ze zm.) stanowił na dzień wydania decyzji, iż w pojazdach samochodowych używanych do przewozu osób (pasażerów) i rzeczy, z wyłączeniem pojazdów wymienionych w art. 5 oraz z zastrzeżeniem art. 34, należy instalować i użytkować przyrządy kontrolne. Konstrukcję, instalację, działanie i kontrolę przyrządów kontrolnych określają odrębne przepisy. Obowiązek posiadania tachografów został więc przez ustawodawcę zakreślony szeroko. Obejmuje on instalowanie tych urządzeń kontrolnych w pojazdach samochodowych używanych zarówno do odpłatnego (np. w ramach prowadzonej działalności gospodarczej) jak i nieodpłatnego przewozu osób (pasażerów) i rzeczy. Takie rozumienie obowiązku nałożonego na właścicieli pojazdów uzasadnia przepis art. 1 ust 1 ustawy o czasie pracy kierowców, w myśl którego przepisy ustawy mają zastosowanie do kierowców zatrudnionych w ramach stosunku pracy oraz innych kierowców wykonujących przewozy drogowe, oraz przepis art. 2 pkt 2 tej ustawy zawierający definicję przewozu drogowego, rozumianego jako każde przemieszczenie pojazdu po drogach publicznych, z osobami lub ładunkiem albo bez osób lub ładunku, przeznaczonego do przewozu osób lub rzeczy w ramach transportu drogowego lub niezarobkowego przewozu drogowego. Rzeczywiście obowiązek posiadania tachografów doznaje pewnych ograniczeń. Posiadanie tachografu nie jest wymagane w sytuacjach określonych w art. 5 i art. 34 cyt. ustawy. Katalog wyłączeń zawarty w art. 5 obejmuje m.in. przewozy drogowe wykonywane pojazdami używanymi do niehandlowych przewozów rzeczy w celach prywatnych, co pozwala na wniosek, iż obowiązek posiadania tachografów nie dotyczy osób, które nie prowadzą działalności gospodarczej związanej z przewozem rzeczy. Stąd prawidłowa jest konkluzja organu wywnioskowana a contrario, a zamykająca się w stwierdzeniu, że wszyscy przedsiębiorcy mają obowiązek wyposażania samochodów służących do przewozu rzeczy i osób w tachografy. Analiza dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych pozwala na stwierdzenie, iż z uwagi na rodzaj i przeznaczenie pojazdu, jego dopuszczalną masę całkowitą, uzyskiwaną maksymalną prędkość, a także z powodu rodzaju prowadzonej przez skarżącego działalności nie obejmują go wyłączenia wskazane w art. 5 i art. 34 ustawy o czasie pracy kierowców. Nie jest on zatem zwolniony - w myśl powołanych wyżej dwóch przepisów - z obowiązku posiadania tachografu. Tego katalogu wyłączeń nie rozszerza - wbrew twierdzeniom skarżącego - przepis §11 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych pojazdów. Rozporządzenie to, choć w istocie weszło w życie później niż omawiana ustawa o czasie pracy kierowców, to jednak jest aktem niższego rzędu. Z tego względu nie może zmieniać normy, która w konstytucyjnej hierarchii aktów prawnych zajmuje pozycję nadrzędną nad normą zawartą w akcie wykonawczym. Gdy przychodzi bowiem rozstrzygnąć kolizję między sprzecznymi czy niezgodnymi normami (a zatem jak w tym wypadku rozbieżnymi, odmiennie regulującymi obowiązki adresatów), w sytuacji gdy ustawodawca żadnej z kolidujących norm nie uchylił, koniecznym staje się zastosowanie jednej z trzech podstawowych reguł kolizyjnych - reguły hierarchicznej. Z godnie z tą regułą norma hierarchicznie wyższa (np. ustawa) uchyla niezgodną z nią normę hierarchicznie niższą (np. rozporządzenie) bez względu na to w jakim czasie obie normy zostały wydane i bez względu na to, która z nich jest bardziej ogólna. (tak: L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów. Komentarz, Toruń 2002; kwestii zgodności z Konstytucją i ustawami rozporządzeń dotyczy m.in. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 1.04.1994r., U 7/93, OTK 1994 poz. 5, zaś ogólnie o obowiązku respektowania hierarchii aktów normatywnych wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9.11.1999, K 28/98, OTK 1999 poz. 156) Poza tym omawiane rozporządzenie dotyczy innej materii. Jest aktem wykonawczym do ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. Nr 12, poz. 29 ze zm.), stąd nie należy do zakresu regulowanego przepisami ustawy o czasie pracy kierowców. Zatem podstawy prawnej do wyposażenia pojazdu w przedmiotowe urządzenie należy poszukiwać wyłącznie na gruncie przepisów ostatnio wymienionego aktu. Brak zadośćuczynienia obowiązkowi zawartemu w jego przepisie art. 35 skutkuje nałożeniem kary pieniężnej w myśl art.92 ust.1 pkt 10 ustawy o transporcie drogowym. Szczegółowe wysokości kar przewiduje rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2002 r. cytowane przez organy orzekające. W załączniku pod poz. 10.7 ustanawia ono karę za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganego zapisu urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy oraz czas jazdy i postoju w wysokości 2000 zł. W konsekwencji powyższych wywodów wymierzoną skarżącemu karę w tej wysokości przyszło uznać za trafną. Zaskarżona decyzja odpowiada więc prawu. Konkluzja ta doprowadzić musiała do oddalenia skargi na zasadzie art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.