II SA/Ka 1984/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Apollo ( spr. ) Sędziowie: Asesor WSA Barbara Orzepowska - Kyć Asesor WSA Krzysztof Targoński Protokolant: starszy sekretarz Ewa Olender po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2005r. sprawy ze skargi "A" S.A. - KWK "B" w R. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 104 § 1 i 2 k.p.a. i art.5 pkt.4a ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej ( tekst jednolity Dz.U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w R. stwierdził u T. J. chorobę zawodową - zatrucie gazami pożarowymi lekkiego stopnia w miejscu pracy z podrażnieniem dróg oddechowych pyłem węglowym wymienioną w poz. 1 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. Nr 132, poz.1115 ). W uzasadnieniu wskazano, że rozpoznanie kliniczne stanu zdrowia zostało dokonane przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Wskazano, że z informacji zawartych w orzeczeniu lekarskim wydanym przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego Szpital w S. wynika, że T. J. pracując w KWK "B" na stanowisku sztygara Oddziału Maszynowego pod ziemią dnia [...] 2003 r. był eksponowany na gazy pożarowe i pył węglowy powstałe w trakcie wybuchu i zapalenia się metanu na dole w kopalni. Odwołanie od tej decyzji złożyła "A" S.A. KWK "B" w R. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Strona odwołująca się wskazała, że rozpoznana przez placówkę diagnostyczną choroba "zatrucie gazami pożarowymi" nie figuruje w wykazie chorób zawodowych. Podkreślono, że skład i wyodrębnienie poszczególnych składników gazów pożarowych może być ustalony jedynie po specjalistycznych badaniach laboratoryjnych. Podniesiono, że decyzja organu sanitarnego prowadzi do tego, że osoba która uległa wypadkowi w pracy korzystałaby dwukrotnie z uprawnień przysługujących z ustawy z dnia 30 października 2002 r. z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. orzekł utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu wskazał, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest: -orzeczenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia istnienia występującego schorzenia jako choroby -zakwalifikowanej przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów dnia 30 lipca 2002 r., -wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. Podniósł, iż w sprawie p. T. J. dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że: w/wym. pracując w KWK "B" na stanowisku sztygara Oddziału Maszynowego od ziemią w dniu [...] 2003 r. był eksponowany na gazy pożarowe i pył węglowy powstałe w trakcie wybuchu i zapalenia się metanu na dole w kopalni, gdzie uległ ostremu zatruciu gazami pożarowymi lekkiego stopnia. T. J. był leczony i diagnozowany w Szpitalu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., gdzie wydano orzeczenie lekarskie nr [...], uzupełnione - po wystąpieniu Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. - opinią z dnia [...] r. nr [...] dyrektora Szpitala IMPiZŚ w S. dr J. S. K., w którym potwierdzono u w/wym. ostre zatrucie gazami pożarowymi lekkiego stopnia w miejscu pracy z podrażnieniem dróg oddechowych pyłem węglowym i zakwalifikowano rozpoznaną chorobę do poz. 1 pkt 57 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115 ). Odpowiadając na zarzuty odwołania wyjaśniono, że zatrucie zawodowe ostre może być równocześnie rozpatrywane jako wypadek przy pracy, jeżeli czas działania czynnika szkodliwego nie przekraczał jednej zmiany roboczej, a okres, w którym wystąpiły udokumentowane objawy chorobowe upoważniający do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego nie przekraczał 3 dni. Wskazano, że w zatruciach zawodowych ostrych, objawy zatrucia lub ich powikłania rozwijają się po okresie utajenia trwającym od kilku do kilkudziesięciu godzin i w sytuacjach tych rozpoznaje się zatrucie ostre, które jest równocześnie wypadkiem przy pracy. Reasumując stwierdzono, iż wobec rozpoznania choroby zawodowej u p. T. J. - w rozumieniu § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach - Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. nie miał podstaw by uwzględnić odwołanie pracodawcy tj. "A" S.A. KWK "B". W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego "A" S.A. KWK "B" w R. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącej zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r.w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132,poz.1115 z 2002 r.). W uzasadnieniu skargi powtórzono zarzut odwoławczy, iż rozpoznana przez placówkę diagnostyczną choroba "zatrucie gazami pożarowymi" nie figuruje w wykazie chorób zawodowych, zaś skład i wyodrębnienie poszczególnych składników gazów pożarowych może być ustalone jedynie po specjalistycznych badaniach laboratoryjnych. Wskazano, że w motywach zaskarżonego orzeczenia organ odwoławczy - bez stosownego uzasadnienia - bezpodstawnie zmienił nazwę kwestionowanej choroby zawodowej, dodając w jej nazwie słowo - "ostre" zatrucie gazami pożarowymi" - co zdaniem skarżącej ma istotne znaczenie w toku rozstrzygania sprawy. Dalej podniesiono, iż w postępowaniu winno zostać wykazane, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. Organ zaś w przedmiotowej sprawie (przepis § 3 cyt. rozporządzenia) pominął obowiązek przeprowadzenia dochodzenia epidemiologicznego - co uniemożliwiło stronie skarżącej zajęcie i uzasadnienie swojego stanowiska w tej kwestii. Podkreślono, że pomimo tego organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji powołuje się i dokonuje oceny dochodzenia epidemiologicznego nie podając jednak w oparciu o jakie dokumenty tej oceny dokonał. Strona skarżąca podniosła, że przy ocenie materiału dowodowego został pominięty podstawowy dokument jakim jest karta oceny narażenia zawodowego. Czynności w tej sprawie nie podjął, ani lekarz zatrudniony w jednostce orzeczniczej I stopnia, który bezwzględnie w zaistniałej sytuacji (rozporządzenie § 6.2) winien wystąpić o ich uzupełnienie do pracodawcy w zakresie obejmującym przebieg oraz organizację pracy zawodowej, wyniki pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia wykonanych na stanowiskach pracy na których pracownik był zatrudniony lub zwrócić się o taką ocenę do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R., ani sam organ inspekcji sanitarnej. Nadto wyrażono pogląd, że opinia z dnia [...] r. wystawiona przez dyrektora Szpitala IMPiZŚ w S. nie jest opinią uzupełniającą wcześniejsze orzeczenie tej placówki, ale opinią ją zmieniającą. W odpowiedzi na skargą organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż z dniem 01 stycznia 2004 r. weszły w życie ustawy reformujące sądownictwo administracyjne, tj. ustawa z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U,. nr 153, poz. 1269 ), ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ) i ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1271 ). W myśl art. 97 § 1 ostatniej z powołanych ustaw sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie w nich nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości ( Dz. U. nr 72, poz. 652 ) dla obszaru województwa śląskiego został utworzony Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotowa skarga musiała odnieść skutek, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa. Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz.U. Nr 132 poz. 1115). W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumie się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych stanowiącego załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest tylko i wyłącznie sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych. Umieszczenie określonego schorzenia w wykazie chorób zawodowych ma ten skutek, iż jeśli u pracownika lekarz stwierdził chorobę ujętą w wykazie i jeżeli inspektor sanitarny stwierdził, że pracownik był narażony na działanie czynnika szkodliwego, to powstałe schorzenie bezwzględnie należy zakwalifikować jako chorobę zawodową. Jak wynika z treści § 3 pkt. 4 cyt. rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej dokonuje się na formularzu określonym w przepisach w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób, a w przypadku choroby zawodowej o ostrym przebiegu lub podejrzenia, że choroba zawodowa była przyczyną śmierci pracownika - dodatkowo w formie telefonicznej. Jeżeli zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej dokonuje lekarz lub lekarz stomatolog, zgłoszenie to następuje przez przesłanie kopii skierowania na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej. Z kolei § 2 pkt. 4 tegoż rozporządzenia wynika, iż ocenę narażenia zawodowego sporządza się na formularzu określonym w przepisach w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób, przy wykorzystaniu dokumentacji gromadzonej na podstawie odrębnych przepisów przez pracodawców i jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a także, jeśli postępowanie dotyczy aktualnego zatrudnienia, na podstawie oceny przeprowadzonej bezpośrednio u pracodawcy. W tej mierze wskazać trzeba, iż akta przedmiotowej sprawy takich dokumentów ( w/wym. formularzy) nie zawierają. Analiza nader skromnego materiału dowodowego przedmiotowej sprawy - zdaniem Sądu - pozwala zatem przyjąć, iż w niniejszym postępowaniu całkowicie pominął obowiązek przeprowadzenia dochodzenia epidemiologicznego , co jak słusznie podnosi strona skarżąca uniemożliwiło jej zajęcie i uzasadnienie swojego stanowiska w tej kwestii. Niezrozumiałym zatem jest więc to, że organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji powołuje się i dokonuje oceny dochodzenia epidemiologicznego, skoro w istocie go nie przeprowadził, a co za tym idzie, nie podaje w oparciu o jakie dokumenty swoich ustaleń dokonał. Nadto należy zgodzić się ze stanowiskiem strony skarżącej, że dla prawidłowych ustaleń dochodzenia epidemiologicznego, organ winien był wystąpić do pracodawcy o stosowną dokumentację w zakresie obejmującym przebieg oraz organizację pracy zawodowej, wyniki pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia wykonanych na stanowiskach pracy na których pracownik był zatrudniony. Trzeba również podzielić stanowisko strony skarżącej wskazujące, iż aktualnie obowiązujący wykaz chorób zawodowych, nie wymienia takiej choroby jak rozpoznana przez jednostkę diagnostyczną choroba "zatrucie gazami pożarowymi lekkiego stopnia ". Takie schorzenie nie figuruje w wykazie chorób zawodowych. W pozycji pierwszej wykazu chorób zawodowych figuruje bowiem choroba - zatrucia ostre albo przewlekłe lub ich następstwa wywołane przez substancje chemiczne (wymienione taksatywnie w ppkt. 1 - 57) , przy czym w ppkt. 57 tego wykazu jako czynnik sprawczy wskazano inne substancje chemiczne. W tej mierze należy wskazać, iż organ nie przeprowadził jakiegokolwiek wywodu jakimi konkretnie "innymi substancjami chemicznymi" zatruł się p. T. J.. Nie istnieje taka substancja chemiczna, jak "gazy pożarowe". Skoro zatem organ przyjął, że zatrucie nastąpiło gazami pożarowymi, to winien był ustalić jakie substancje chemiczne wchodzą w skład tych gazów i które z tych substancji spowodowały zatrucie u wymienionego pracownika. Również należy zgodzić się ze stroną skarżącą , iż opinia uzupełniająca wcześniejszą opinię IMPiZŚ w S. (z nieustalonej daty) sporządzoną przez lekarzy J. K. - J. i A. B. , a wystawiona przez innego lekarza J. S. K. , w istocie nie uzupełnia wcześniejszego orzeczenia, ale je zmienia i to w zasadniczy sposób. W tej mierze należy wskazać, że po pierwsze, opinię uzupełniającą swoją wcześniejszą opinią winien wydać ten sam zespół biegłych, a nie osoba która nie uczestniczyła w sporządzaniu poprzedniej opinii - wynika to z § 8 pkt. 2 omawianego rozporządzenia stanowiącego, iż jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, uzupełnienia orzeczenia. Po drugie zaś lekarz ten nie wyjaśnił, czym różni się "zatrucie gazami pożarowymi lekkiego stopnia." rozpoznane przez poprzedni zespół biegłych, od "ostrego zatrucia gazami pożarowymi lekkiego stopnia..". Lekarz orzecznik nie wskazał na czym opiera swoje twierdzenie, że zatrucie było "ostre" i dlaczego we wcześniejszej opinii tak go nie zakwalifikowano. Zatem uprawnione jest twierdzenie, że wystawiona przez dyrektora Szpitala IMPiZŚ w S. opinia nie jest opinią uzupełniającą wcześniejsze orzeczenie tej placówki, ale opinią ją zmieniającą. Wreszcie w oderwaniu od prawnej definicji choroby zawodowej i definicji wypadku przy pracy, w sposób całkowicie dowolny organ odwoławczy uznał, ze jedno krótko trwające zdarzenie może być jednocześnie wypadkiem przy pracy i przyczyną choroby zawodowej. W zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił, dlaczego przy zatruciach ostrych zawodowych rozpoznaje się i chorobę zawodowa i wypadek przy pracy. Brak szerszego uzasadnienia tego stanowiska uniemożliwia jego ocenę. Podkreślić również przyjdzie, że wypadek przy pracy i choroba zawodowa to dwa różne pojęcia prawne na oznaczenie skutków zadziałania na pracownika przyczyny zewnętrznej, związanej z pracą (art. 3 ust. 1 oraz art. 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych - Dz. U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.) Choroba zawodowa pozostaje w związku przyczynowym z samą pracą, jej rodzajem, charakterem, warunkami jej wykonywania. Wypadek zaś jest zdarzeniem nagłym, a więc mającym miejsce w krótkim czasie wywołanym przyczyną zewnętrzną, pozostającym w związku z pracą. Różny jest więc charakter związku zachorowania z pracą. Choroba zawodowa jest zawsze skutkiem samych warunków pracy, a nie jakiejkolwiek innej przyczyny pozostającej w związku z wykonywaniem pracy (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 1999 r. II SA/Ka 1313/97, publik. Prawo pracy 2000/5/35). Zatem zdarzenia mającego cechy wypadku przy pracy nie można jednocześnie zakwalifikować jako chorobę zawodową. W rozpoznawanej sprawie organ powinien był więc wykazać, że zachorowanie wymienione w wykazie chorób zawodowych jest skutkiem warunków pracy, a nie jakiejkolwiek innej przyczyny pozostającej w związku z wykonywaniem pracy. Na organach administracji publicznej orzekających w sprawach chorób zawodowych ciąży obowiązek wyjaśnienia wszystkich wątpliwości, a w toku postępowania stoją na straży praworządności i obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Organ prowadzący niniejszą sprawę nie sprostał tym wymogom, a dokonana przezeń ocena i poczynione ustalenia faktyczne naruszały art. 7 i 77 k.p.a. i podważały zasadę zaufania obywateli do działań organów administracji publicznej. Mając na uwadze powyższe, w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) skargę jako uzasadnioną należało uwzględnić. Sąd nie dopatrzył się także podstaw do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji na odstawie art. 152 ostatnio powołanej ustawy. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych rozważań. Po pierwsze zatem organ winien przeprowadzić przewidziane przepisami prawa dochodzenie epidemiologiczne. Następnie zaś organ powinien podjąć starania o uzyskanie uzupełniającej opinii jednostki diagnostycznej ( sporządzonej przez tych samych lekarzy ). W przypadku zaś niemożności uzyskania takiej opinii organ winien rozważyć zwrócenie się do innej (drugiej ) jednostki diagnostycznej, w której, w razie wydania odmiennego rozstrzygnięcia , winno się znaleźć wyraźne odniesienie do opinii jednostki diagnostycznej I stopnia.