II SA/Ka 1985/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Asesor WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Asesor WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant ref. Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2005 r. przy udziale - sprawy ze skargi "A" S.A. "B" w R. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R. z dnia [...] r., Nr [...] , 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w R., w oparciu o art. 104 § 1 i § 2 k.p.a. i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r., Nr 90, poz. 575 ze zm.), stwierdził u G. O. chorobę zawodową w postaci zatrucia gazami pożarowymi lekkiego stopnia w miejscu pracy z podrażnieniem dróg oddechowych pyłem węglowym, wymienioną w pozycji 1 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tym sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że rozpoznania klinicznego stanu zdrowia G. O. dokonał Instytut Medycyny Pracy Szpital w S., który stwierdził u badanego wskazaną chorobę zawodową. Nadto podał, że z informacji zawartych w orzeczeniu lekarskim wynika, iż pracownik zatrudniony na stanowisku sztygara pod ziemią w dniu [...] 2003 r. był eksponowany na gazy pożarowe i pył węglowy, powstałe w czasie wybuchu i zapalenia się metanu na dole kopalni. Odwołanie od tej decyzji złożyła "A" S.A. "B" wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu strona odwołująca się przyznała, ze 24 lutego 2003 r. doszło do wypadku pod ziemią, podczas którego pracownicy doznali podrażnień dróg oddechowych oraz lekkich zatruć. Z tego powodu, wszystkich poszkodowanych umieszczono w celach profilaktycznych w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., gdzie przeprowadzono niezbędną hospitalizację. Powołano zespół powypadkowy, ponieważ przyczyny i okoliczności zdarzenia wyczerpały definicję wypadku przy pracy. Poszkodowani otrzymali protokoły powypadkowe, co powoduje, że mogą skorzystać z uprawnień określonych w ustawie z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673). W tym samym czasie, Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. podsumował wyniki badań i sporządził orzeczenia lekarskie o rozpoznaniu chorób zawodowych, których odpisy przesłano organowi administracji sanitarnej. Dalej odwołująca się wskazała na wadliwość decyzji organu I instancji z tego powodu, że choroba "zatrucie gazami pożarowymi" nie figuruje w wykazie chorób zawodowych, brak jest również wskazania gazów pożarowych, jako substancji wywołującej zatrucia ostre lub przewlekłe lub ich następstwa. Podniosła również, że utrzymanie w obiegu prawnym zaskarżonej decyzji spowoduje, że ubezpieczony dwukrotnie skorzysta ze świadczeń ustawowych: raz – z tytułu wypadku przy pracy, drugi raz – z tytułu choroby zawodowej. Decyzją z [...] r. nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż w sprawie G. O. dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że w/wym. pracując na stanowisku sztygara pod ziemią w dniu [...] 2003 r. był eksponowany na gazy pożarowe i pył węglowy powstałe w trakcie wybuchu i zapalenia się metanu na dole kopalni, gdzie uległ ostremu zatruciu gazami pożarowymi lekkiego stopnia. G. O. był leczony i diagnozowany w Szpitalu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., gdzie wydano orzeczenie lekarskie nr [...] , uzupełnione w postępowaniu odwoławczym opinią z dnia [...] 2003 r. dyrektora Szpitala Instytutu, w której potwierdzono ostre zatrucie gazami pożarowymi lekkiego stopnia z podrażnieniem dróg oddechowych pyłem węglowym i zakwalifikowano rozpoznaną chorobę do poz. 1 pkt 57 wykazu chorób zawodowych. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wyjaśnił, że zatrucie zawodowe ostre może być równocześnie rozpatrywane jako wypadek przy pracy, jeżeli czas działania czynnika szkodliwego nie przekraczał jednej zmiany roboczej, a okres, w którym wystąpiły objawy chorobowe nie przekraczał 3 dni. W zatruciach zawodowych ostrych objawy zatrucia lub ich powikłania rozwijają się po okresie utajenia trwającym od kilku do kilkudziesięciu godzin. W tych sytuacjach, rozpoznaje się zatrucie ostre, które jest równocześnie wypadkiem przy pracy. Końcowo organ stwierdził, że wobec rozpoznania choroby zawodowej u G. O. nie było podstaw by uwzględnić odwołanie. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego "A" S.A. "B" wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącej zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Skarżąca wskazała, iż w motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy bez stosownego uzasadnienia – bezpodstawnie zmienił nazwę kwestionowanej choroby zawodowej, dodając w jej nazwie słowo – ostre. Zwróciła uwagę na to, że w rozporządzeniu występuje pojęcie choroby zawodowej, a nie schorzenia zawodowego wskazując przy tym na znaczące różnice pomiędzy tymi pojęciami. Następnie podniosła, iż w postępowaniu winno zostać wykazane, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miał miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. Natomiast organ I instancji wbrew regulacji § 3 rozporządzenia pominął obowiązek przeprowadzenia dochodzenia epidemiologicznego co uniemożliwiło skarżącej zajęcie i uzasadnienie stanowiska w tej kwestii. Dalej skarżąca podniosła pominięcie regulacji zawartej w § 6 rozporządzenia, dotyczącej sporządzenia dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Na końcu zwróciła uwagę na to, że organ odwoławczy w istocie zwrócił się do jednostki orzeczniczej o zmianę prawomocnego orzeczenia lekarskiego, do czego nie był uprawniony, ponieważ według § 8 pkt 1 i 2 rozporządzenia, to organ administracji sanitarnej I instancji może uzupełnić materiał dowodowy, między innymi poprzez żądanie uzupełnienia orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach przed 1 stycznia 2004 r. Z tą datą uległ zmianie stan prawny i stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej skargi. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie". Natomiast według art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c tej ustawy). Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo. Przystępując do oceny legalności zaskarżonej decyzji należy przypomnieć, że przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), zwanego dalej rozporządzeniem. Stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia przez choroby zawodowe należy rozumieć choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi dalej "narażeniem zawodowym". Rozporządzenie to zawiera szczegółowe regulacje prawne dotyczące wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie chorób zawodowych. Mają tutaj również zastosowanie ogólne reguły postępowania administracyjnego wynikające z ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.). Przepisy § 2 i § 3 rozporządzenia regulują procedurę zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych. W szczególności § 2 ust. 4 i 5 stanowią, kto i w jaki sposób sporządza ocenę narażenia zawodowego. Natomiast § 3 wskazuje podmioty uprawnione do zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, zaś wymogi formalne zgłoszenia określa § 3 ust. 4 rozporządzenia, który stanowi, że dokonuje się go na formularzu określonym w przepisach w sprawie dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób. Należy stwierdzić, że akta przedmiotowej sprawy nie zawierają wymaganych w rozporządzeniu dokumentów tj. zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej oraz oceny narażenia zawodowego, którą sporządza się przy wykorzystaniu dokumentacji gromadzonej na podstawie odrębnych przepisów przez pracodawców i jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a także jeśli postępowanie dotyczy aktualnego zatrudnienia, na podstawie oceny przeprowadzonej bezpośrednio u pracodawcy. Powyższe pozwala zatem przyjąć, iż w niniejszym postępowaniu pominięto całkowicie obowiązek przeprowadzenia dochodzenia epidemiologicznego, to zaś, jak słusznie podnosi skarżąca, uniemożliwiło jej zajęcie i uzasadnienie swojego stanowiska w tej kwestii, a tym samym udział w tym postępowaniu. Wobec powyższego niezrozumiałym jest, że organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji powołuje się i dokonuje oceny dochodzenia epidemiologicznego, którego nie przeprowadzono. Ponadto, jak słusznie zauważyła strona skarżąca, organ ten nie podaje w oparciu o jakie dokumenty dokonał swoich ustaleń. W ocenie Sądu uzasadnione jest stanowisko strony skarżącej, iż obowiązujący wykaz chorób zawodowych nie wymienia takiej choroby jak rozpoznana prze jednostkę diagnostyczną, tj. "zatrucie gazami pożarowymi lekkiego stopnia". W pozycji pierwszej wykazu chorób zawodowych figuruje choroba – zatrucie ostre albo przewlekle lub ich następstwa wywołane przez substancje chemiczne wymienione w ppkt 1-57, z tym że w pkt 57 tego wykazu, wskazano na inne substancje chemiczne. W tym zakresie należy stwierdzić, iż organ nie przeprowadził jakiegokolwiek wywodu jakimi innymi substancjami chemicznymi zatruł się G. O., bowiem nie istnieje taka substancja chemiczna jak "gazy pożarowe". Skoro organ przyjął, że zatrucie nastąpiło gazami pożarowymi, to winien był ustalić jakie substancje chemiczne wchodzące w skład tych gazów i które z tych substancji spowodowały zatrucie u wymienionego pracownika. Ponadto należy zgodzić się ze stroną skarżącą, iż opinia uzupełniająca wcześniejszą opinię Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (bez wskazania daty jej wydania) w istocie nie uzupełnia wcześniejszego orzeczenia, ale je zmienia. Należy przede wszystkim stwierdzić, że opinię uzupełniającą winien wydać ten sam zespół biegłych, a nie osoba, która nie uczestniczyła w sporządzeniu opinii uzupełnianej, co w niniejszej sprawie miało miejsce. Powyższe wynika z § 8 pkt 2 rozporządzenia, zgodnie z którym jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, uzupełnienia orzeczenia. Dodatkowo należy wskazać, że lekarz wydający opinię uzupełniającą nie wyjaśnił czym różni się "zatrucie gazami pożarowymi lekkiego stopnia", które zostało rozpoznane przez poprzedni zespół biegłych, od "ostrego zatrucia gazami pożarowymi lekkiego stopnia", nie wyjaśnił również na czym opiera swoje twierdzenie, że zatrucie było "ostre" i dlaczego w poprzedniej opinii tak go nie zakwalifikowano. Podkreślić również przyjdzie, że wypadek przy pracy i choroba zawodowa to dwa różne pojęcia prawne na oznaczenie skutków zadziałania na pracownika przyczyny zewnętrznej, związanej z pracą (art. 3 ust. 1 oraz art. 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych – Dz. U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.). Choroba zawodowa pozostaje w związku przyczynowym z samą pracą, jej rodzajem, charakterem, warunkami jej wykonywania. Wypadek zaś jest zdarzeniem nagłym, a więc mającym miejsce w krótkim czasie wywołanym przyczyną zewnętrzną, pozostającym w związku z pracą. Różny jest więc charakter związku zachorowania z pracą. Choroba zawodowa jest zawsze skutkiem samych warunków pracy, a nie jakiejkolwiek innej przyczyny pozostającej w związku z wykonywaniem pracy (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 1999 r. III SA/Ka 1313/97, publik. Prawo pracy 2000/5/35). Zatem zdarzenia mającego cechy wypadku przy pracy nie można jednocześnie zakwalifikować jako chorobę zawodową. W rozpoznawanej sprawie organ powinien był więc wykazać, że zachorowanie wymienione w wykazie chorób zawodowych jest skutkiem warunków pracy, a nie jakiejkolwiek innej przyczyny pozostającej w związku z wykonywaniem pracy. W tym stanie rzeczy, wobec istnienia wyżej naprowadzonych braków postępowania, oraz nie podjęcia przez organy orzekające w sprawie wszelkich kroków niezbędnych do wnikliwego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz rozważenia materiału dowodowego, tj. wobec naruszenia powołanych przepisów rozporządzenia oraz przepisów art. 7, art. 10, art. 77 § 1 i art. 80, art.. 81 k.p.a., zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych rozważań. Orzeczenie o niewykonalności zaskarżonej decyzji oparto na przepisie art. 152 powołanej wyżej ustawy. Rozstrzygnięcie w tym względzie traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.