II SA/Ka 1986/03

3/II SA /Ka 1986/03 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 marca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędziowie: WSA Małgorzata Jużków (spr.) Asesor WSA Barbara Orzepowska-Kyć Protokolant Ewa Olender po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2005 r. przy udziale- sprawy ze skargi "A" SA KWK "B" na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R. z dnia [...] r. nr [...] Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art.104 § 1 i 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity w Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) Powiatowy Inspektor Sanitarny w R. stwierdził u J. S. chorobę zawodową zatrucie gazami pożarowymi lekkiego stopnia w miejscu pracy z podrażnieniem dróg oddechowych pyłem węglowym - wymienioną w pozycji 1 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115). Swoje rozstrzygnięcie oparł na orzeczeniu lekarskim nr 98/03/00Z wydanym przez lekarzy orzeczników Szpitala Instytutu Medycyny Pracy w S. z dnia [...] r. z uzasadnienia którego wynikało, że lekarze specjaliści rozpoznali u badanego objawy zatrucia gazami pożarowymi lekkiego stopnia pochodzenia zawodowego. Dalej wyjaśniono, że J. S. zatrudniony był w dniu [...] r. w Kopalni Węgla Kamiennego "B" w R.na stanowisku ratownika górniczego pod ziemią, gdzie był eksponowany na gazy pożarowe i pył węglowy powstały w trakcie wybuchu i zapalenia się metanu na dole w kopalni. Od powyższej decyzji odwołała się "A" S.A. KWK "B" podnosząc, że nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem ponieważ J. S. był uczestnikiem wypadku przy pracy, którego przyczyną było wypalenie się metanu, co spowodowało, że zatrudnieni w rozległym rejonie pracownicy doznali urazów, podrażnień dróg oddechowych oraz lekkich zatruć wskutek chwilowego przemieszczania się wraz z prądem powietrza, rozrzedzających się gazów pożarowych. Z powodu faktu ekspozycji lub narażenia wszyscy pracownicy zostali poddani hospitalizacji przez okres 5 dni i sporządzono protokoły powypadkowe. Przyczyny i okoliczności zdarzenia wyczerpały bowiem definicję wypadku przy pracy. Niezależnie od powyższego Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. sporządził orzeczenia lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej. Jedno z nich dotyczyło J.S.. Orzeczenie to, zdaniem skarżącej jest wadliwe, gdyż w powołanej pozycji 1 wykazu chorób zawodowych ujęto zatrucia ostre lub przewlekłe lub ich następstwa wywołane przez następujące substancje: ..., które następnie enumeratywnie zostały wymienione. Brak wśród nich gazów pożarowych. Na koniec skarżący podkreślił, że wydanie przedmiotowej decyzji, jak i dziewięciu dalszych o stwierdzeniu choroby zawodowej spowoduje możliwość dochodzenia przez pracowników odszkodowania raz z tytułu wypadku przy pracy, a drugi z tytułu choroby zawodowej. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podniesiono, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia schorzenia jako choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu pracy zawodowej J. S. w dniu [...] 2003 r. poczynione przez organ pierwszej instancji. Za bezsporne uznał, że tego dnia pracując w KWK "B" jako ratownik górniczy pod ziemią był eksponowany na gazy pożarowe i pyły górnicze powstałe w trakcie wybuchu i zapalenia się metanu na dole kopalni, gdzie uległ zatruciu gazami pożarowymi lekkiego stopnia. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w orzeczeniu doręczonym [...] r. nr [...] i uzupełnionym opinią z dnia [...] r. nr [...] stwierdził ostre zatrucie gazami pożarowymi lekkiego stopnia o etiologii zawodowej. Czyli chorobę zawodową wymienioną w pozycji 1 pkt 57 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115). Odpowiadając zaś na zarzuty odwołania podkreślił, że ostre zatrucie zawodowe może być jednocześnie rozpatrywane jako wypadek przy pracy, jeżeli czas działania czynnika szkodliwego nie przekroczył jednej zmiany roboczej, a okres, w którym wystąpiły dokumentowane zmiany chorobowe upoważniające do rozpoznania choroby zawodowej nie przekraczał 3 dni. Kiedy ostre zatrucia zawodowe objawiają się po okresie utajenia trwającym od kilku do kilkudziesięciu godzin uznawane są równocześnie za wypadek przy pracy. Na koniec wyjaśnił, że wobec rozpoznania u J. S. choroby zawodowej przez uprawniona jednostkę medyczną w rozumieniu § 2 cytowanego wyżej rozporządzenia organ Inspekcji Sanitarnej nie miał podstaw do uwzględnienia odwołania. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z dnia 4 sierpnia 2003 r. "A" SA wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zarzucono, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa- przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115), przez wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej mimo nie rozpoznania choroby ujętej we wskazanej pozycji wykazu chorób zawodowych i braku dochodzenia epidemiologicznego, które winno być przeprowadzone każdorazowo na stosownym formularzu. Pominięto także ocenę narażenia zawodowego i wydanie drugiego orzeczenia lekarskiego przez uprawnioną jednostkę diagnostyczna celem wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości. Odniósł się również do użytego w orzeczeniu lekarskim określenia schorzenie, które nie odpowiada pojęciu ustawowemu choroby zawodowej. W odpowiedzi na skargę organ Inspekcji Sanitarnej wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w uzasadnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że została ona wydana z naruszeniem prawa, które to naruszenie istotny sposób mogło wpłynąć na wynik sprawy. Polegało ono min. na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy - art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w konsekwencji mogło doprowadzić do wadliwego zastosowania prawa materialnego. Na wstępie należy zauważyć, że 31 grudnia 2003 r. utraciła moc ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, a z dniem 1 stycznia 2004 r. weszła w życie reforma sądownictwa administracyjnego. Na podstawie art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) z tą datą w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego utworzono w ich miejsce wojewódzkie sądy administracyjne. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (...) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270). Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652) dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza § 2 ust. 1 obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115) W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumie się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi "Narażeniem zawodowym". Z konstrukcji tego przepisu wynika, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych a wykonywana przez niego praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie, to istnieje związek przyczynowy między schorzeniem będącym chorobą zawodową a warunkami pracy narażającymi na jej powstanie. Wystąpienie tych przesłanek organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu oraz procedury administracyjnej, a w szczególności art. 77 i 80 k.p.a. Jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych są jednostki wymienione w § 5 powołanego rozporządzenia. Taką jednostką, ale II stopnia był orzekający w niniejszej sprawie Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Organ odwoławczy pominął jednak to, że wydane przez nią orzeczenie było jedynym wydanym w sprawie. Nie można bowiem uznać, za drugie orzeczenie opinię lekarską stanowiącą jego dojaśnienie, a podpisaną tylko przez Dyrektora Szpitala Instytutu, który jej nie wydawał. Nie spełnia takie uzupełnienie wymogów zakreślonych w § 8 ust 2 przedmiotowego rozporządzenia. Nadto w rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy nie dostrzegł również tego, że organ I instancji przed wydaniem decyzji, wbrew zapisowi § 4 ust 1 cytowanego rozporządzenia nie wszczął w niniejszej sprawie postępowania i nie powiadomił o tym fakcie pracodawcy ani jednostki profilaktycznej sprawującej nad pracownikiem opiekę zdrowotną. Dalej nie dokonał oceny narażenia zawodowego i nie uzyskał protokołu powypadkowego o którym mówi skarżąca. Skarga zasługuje, jak rzadko kiedy na uwzględnienie w całej rozciągłości, gdyż zarówno zaprezentowane w niej zarzuty, jak i zarzuty brane pod rozwagę z urzędu potwierdziły wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa. Za trafny należy uznać zarzut strony skarżącej nie tylko wadliwej oceny dowodów, jak i wydania przez organ I instancji decyzji w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej nie ujętej w wykazie chorób zawodowych "zatrucie gazami pożarowymi". Sąd rozpatrujący przedmiotową skargę dopatrzył się naruszenia prawa materialnego. Bezspornie zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r w sprawie wykazu chorób zawodowych ....oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115), które obowiązuje od 3 września 2002 r. Należy wskazać, że w istotny sposób zmieniło ono zasady prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie chorób zawodowych. W szczególności wprowadzając jako zasadę obowiązek wszczęcia postępowania w sprawie chorób zawodowych przez organ inspekcji sanitarnej po otrzymaniu stosownego zgłoszenia. Nie spełnia takich wymogów Orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej (bez daty). Słusznie zatem organ I instancji nie wszczął na jego podstawie postępowania administracyjnego, ale wydał decyzję nr [...] o stwierdzeniu choroby zawodowej. Z treści jej uzasadnienia wynika jednoznacznie, że orzeczenie to potraktował jednak jako zgłoszenie choroby zawodowej. Dalej, w pozycji 1 wykazu chorób zawodowych widnieje zapis "zatrucia ostre albo przewlekłe lub ich następstwa wywołane przez następujące substancje chemiczne. Substancje te zostały wymienione enumeratywnie od numeru 1 do 57 i jak trafnie zauważyła skarżąca nie ma wśród nich gazów pożarowych ani pyłów węglowych. Tym samym organ Inspekcji Sanitarnej wydał orzeczenie o stwierdzeniu choroby zawodowej, która nie widnieje w wykazie chorób zawodowych i nie została spowodowana czynnikiem szkodliwym dla zdrowia w nim wymienionym. Oparł się bezkrytycznie na wadliwym orzeczeniu, które winno zostać poddane wnikliwej ocenie jak każdy inny dowód w sprawie. Zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy nie dostrzegły wadliwości przedmiotowego orzeczenia. Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1a,b,c ustawy psa). Należy podkreślić, że zgodnie z zasadami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie słuszny interes obywateli (art. 8 K.p.a.). Są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9). Obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art.10 k.p.a.). Ponieważ w niniejszej sprawie zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy rozpatrując ponownie sprawę uchybił tym zasadom i naruszył wskazane wyżej przepisy oraz art. 77, art. 79, art. 80 i art. 81 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R.z dnia [...] r Nr [...], do czego był obowiązany na podstawie art.145 § 1 pkt 1a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd nie znalazł uzasadnienia do zastosowania art.152 powyższej ustawy. Przy ponowny rozpatrzeniu sprawy organ Inspekcji Sanitarnej w pierwszej kolejności winien rozważyć czy doszło do zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej u J. S. nakazującego organowi wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie czyli przez podmiot uprawniony i wymaganej prawem formie (§ 3 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych...(Dz. U. Nr 132, poz. 1115) oraz czy istotnie dolegliwości jakich doznał pracownik stanowią podejrzenie choroby zawodowej a nie konsekwencje zdrowotne zdarzenia uznanego już przez pracodawcę za wypadek przy pracy.