II SA/Ka 2/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryk Wach, Sędziowie: NSA del. Anna Apollo (spr.), As. WSA Małgorzata Walentek, Protokolant: referent Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2004r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1/ uchyla zaskarżoną decyzję, 2/ zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] r. Powiatowy Inspektor Sanitarny w G., w oparciu o art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Inspekcji Sanitarnej / tekst jednolity Dz. U. z 1998r. nr 90, poz. 575 ze zm. /, §1, § 7 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych / Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm. / stwierdził, że u p. W. B. brak było podstaw do rozpoznania choroby zawodowej – zawodowego uszkodzenia narządu słuchu- wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Swoje rozstrzygnięcie oparł na orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy – Poradni Chorób Zawodowych w S., która to placówka rozpoznała u pracownika obustronny niedosłuch odbiorczy i obniżenie ostrości słuchu prawego ucha. Dalej organ orzekający ustalił, iż p. B. pracował m.in. w latach 1977 – 1989 w "A" jako [...],[...], a od 1989r. do 2000r. w "B" sp. z o.o. w P. jako [...]. W konkluzji Powiatowy Inspektor Sanitarny uznał, nie negując narażenia pracownika na działanie hałasu, że obniżenie ostrości słuchu w uchu prawym oraz brak przekroczenia dopuszczalnych norm hałasu z lekarskiego punktu widzenia nie dawały podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Odwołanie od decyzji wniósł p. W. B. Nie zgadzał się z wnioskami przedstawionymi w jej uzasadnieniu. W jego ocenie w każdym zakładzie, w którym pracował był narażony na działanie hałasu, a zły stan jego słuchu, stale się pogarszający, był wynikiem tego narażenia. Domagał się zbadania go przez biegłego sądowego. Po rozpoznaniu odwołania [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy, a chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy. Organ odwoławczy podzielił w całości ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu pracy p. B. i zajmowanych przez niego stanowisk pracy. Uznał, że pracował on w warunkach, w których hałas był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu, a równoważny poziom dźwięku przekraczał 82dB. Zatem pracował on w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Dalej stwierdzono, iż pracownik był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S., która to placówka w orzeczeniu z dnia [...] r. nie rozpoznała u niego choroby zawodowej narządu słuchu. Następnie pracownik został skierowany do Szpitala Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Ta placówka, po przeprowadzeniu obserwacji i badań w warunkach szpitalnych w orzeczeniu z dnia [...]r. także nie stwierdziła u p. B. takiego ubytku słuchu, który mogłaby zakwalifikować jako chorobę zawodową. Zdaniem placówki diagnostycznej II stopnia obustronne obniżenie ostrości słuchu nie powodowało upośledzenia sprawności narządu słuchu nie dawało podstaw do rozpoznania przewlekłego urazu akustycznego pochodzenia zawodowego. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, iż z lekarskiego punktu widzenia obniżenie ostrości słuchu, ze znaczną jego asymetrią nie będącą typowym następstwem urazu akustycznego, nie odpowiada pojęciu choroby, a jest tylko objawem zwanym niedosłuchem audiometrycznym, będącym odchyleniem od normy nie skutkującym istotnym zaburzeniem funkcji narządu słuchu. Nie rozpoznanie przez orzeczników kompetentnej placówki diagnostycznej II stopnia choroby zawodowej wykluczało jej stwierdzenie, a zatem należało utrzymać w mocy decyzję decyzje organu I instancji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego p. W. B. kwestionując motywy przedstawione przez organ odwoławczy domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. Zarzucił organowi inspekcji sanitarnej naruszenie prawa materialnego poprzez wprowadzenie pozaprawnej przesłanki "stopnia ubytku słuchu: jako dodatkowego kryterium stwierdzenia chorób zawodowych. W jego ocenie tylko warunki w jakich pracował były przyczyną ujawnionego u niego upośledzenia słuchu. Przyczyną głuchoty ucha lewego ( gorzej słyszącego) nie było żadne wewnętrzne schorzenie lecz uraz akustyczny. Co do innych przyczyn tego schorzenia organ nie przeprowadził zresztą żadnego dochodzenia. Zatem sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona do rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Dodatkowo wskazał, że orzeczenia obu placówek diagnostycznych uniemożliwiały wydanie innej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż z dniem 1 stycznia 2004r. weszły w żucie ustawy reformujące sądownictwo administracyjne, tj. ustawa z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. nr 153, poz. 1269 /, ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. nr 153, poz. 1270 / oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. nr 153, poz. 1271 /. W myśl art. 97 § 1 ostatniej z powołanych ustaw sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie w nich nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości ( Dz. U. nr 72, poz. 652 ), dla obszaru województwa został utworzony Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie w istotny sposób mogło wpłynąć na wynik sprawy. Polegało ono na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy – art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w konsekwencji mogło doprowadzić do wadliwego zastosowania prawa materialnego. Przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. / Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm. /. W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumie się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych są jednostki wymienione w § 7 ust. 1 powołanego rozporządzenia chorób zawodowych są jednostki wymienione w § 7 ust. 1 powołanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Takimi jednostkami były również Poradni Chorób Zawodowych w S. i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., na których opinie powołano się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy pominął jednak to, że opinia lekarska podlega jego ocenie jak każdy inny dowód, a zatem powinna być oceniona w aspekcie rozpatrzenia całego materiału dowodowego – art. 77 § 1 Kpa oraz w kontekście przepisów prawa materialnego. W pozycji 15 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji wykazu chorób zawodowych umieszczono uszkodzenie narządu słuchu wywołane działaniem hałasu. Placówka diagnostyczna I stopnia rozpoznała u skarżącego obustronny odbiorczy ubytek słuchu, lecz do swojego orzeczenia wprowadziła pozaprawne kryterium zbyt małego ubytku słuchu w uchu prawym, lepiej słyszącym, które to kryterium w połączeniu z brakiem narażenia pracownika na działanie ponadnormatywnego hałasu uznano za przesądzające o braku choroby zawodowej narządu słuchu, przy jednczesnym rozpoznaniu odbiorczego ubytku słuchu. Za czynnik chorobotwórczy, w oparciu o materiały zgromadzone w dochodzeniu epidemiologicznym organ odwoławczy uznał hałas o poziomie 82 db, a więc poziomie przekraczającym normę. Jednak oceniając orzeczenie placówki diagnostycznej I stopnia nie wyjaśniono, dlaczego wykluczono istnienie związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami pracy i nie odniesiono się do zaakcentowanego przez nią braku narażenia pracownika na działanie czynnika szkodliwego. Natomiast Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z swoim orzeczeniu z dnia [...] r. uznał, że odbiorczy ubytek słuchu w uchu prawym [...] dB i [...] dB, w uchu lewym [...] i [...] dB nie powodował upośledzenia funkcji narządu słuchu ucha prawego uzasadniającego rozpoznanie choroby zawodowej. W opinii nie wyjaśniono bliżej tego stanowiska. Nie wskazano wartości granicznej upośledzenia słuchu, przekroczenia której pozwalałoby na stwierdzenie choroby zawodowej. W ogóle nie omówiono kwestii asymetrii niedosłuchu, przyczyny jej wystąpienia i znaczenia możliwości rozpoznania choroby zawodowej. Wreszcie nie odniesiono się do podniesionej w odwołaniu kwestii stopnia ubytku słuchu jako pozaprawnego kryterium odmowy stwierdzenia choroby zawodowej. "Choroba zawodowa" jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj, warunki jej wykonywania. W konstrukcji prawnej choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym narażeniem pracownika na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy, a rozpoznaną chorobą ujęto w wykazie chorób zawodowych. Organ odwoławczy winien był dokładnie uzasadnić swoje stanowisko, dlaczego wykluczył związek przyczynowy pomiędzy ujawnionym u p. B. schorzeniem w postaci obustronnego odbiorczego ubytku słuchu i stwierdzonym narażeniem go na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy przy jednoczesnym wykluczeniu choroby zawodowej. Powołanie się jedynie na budzące wątpliwości i niejednoznaczne orzeczenia placówki diagnostycznej II stopnia, bez wyjaśnienia wątpliwości nie było wystarczającym dowodem na obalenie domniemania związku przyczynowego. Nie wyjaśniono wreszcie przyczyny asymetrii niedosłuchu, chociaż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano ja jako przeszkodę do stwierdzenia choroby. Ograniczono się jedynie do stwierdzenia, że nie był to charakterystyczny objaw urazu akustycznego. Nie przeprowadzono jednak żadnego postępowania, które pozwalałoby jednoznacznie wykluczyć zawodowe pochodzenie tej asymetrii. Na organach administracji publicznej orzekających w sprawach chorób zawodowych ciążył obowiązek wyjaśnienia wszystkich wątpliwości. Wobec niewykonania przez organ odwoławczy wyżej opisanych obowiązków na podstawie art.145 § 1 pkt 1 "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję. Jednocześnie Sąd nie dopatrzył się podstaw do zastosowania art. 152 cytowanej ustawy. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględni zalecenia wynikające z powyższych rozważań sądu. Uwzględni również fakt, że na gruncie przepisów prawa obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji Sąd Najwyższy w kilku wyrokach w tym w wyroku z dnia 4 czerwca 1988r. sygn. akt III RN 36 / 98 / publikowany OSN nr 6, poz. 192 z 1999r. / wyraził pogląd, że stopień ubytku słuchu nie był elementem prawnej definicji choroby zawodowej narządu słuchu. Dla rozpoznania choroby zawodowej wystarczającym było ujawnienie obniżenia poziomu słuchu poza granice ubytku fizjologicznego; narażenia pracownika na działanie czynnika szkodliwego jakim był hałas i domniemanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy. Nadto weźmie pod uwagę to, iż na podstawie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach / Dz. U. nr 132, poz. 1115 /, obowiązującego od dnia 3 września 2002r. do jej prowadzenia będą miały zastosowanie dotychczasowe przepisy. Oznacza to, że nie można będzie uzależnić ewentualnego stwierdzenia choroby zawodowej od ujawnionego stopnia odbiorczego ubytku słuchu.