II SA/Ka 2048/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie WSA Małgorzata Jużków, Asesor WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant staż. ref. Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2004 r. przy udziale - sprawy ze skargi A Spółka z o. o. w C. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z [...] nr [...], 2. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz skarżącej kwotę 25 zł (dwadzieścia pięć zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] nr [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. działając w oparciu o art.1 pkt 2, art. 4 pkt 5, art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz.U. z 1998 r. Nr 90, poz.575 ze zm.), §§ 1, 7, 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm.) stwierdził u M.J. ostre opturacyjne zapalenie oskrzeli w następstwie przypadkowej ekspozycji na pary bromu w miejscu pracy, oparzenie chemiczne skóry twarzy i lewej kończyny górnej wymienione w pozycji 1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do w/w rozporządzenia. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że klinicznego rozpoznania choroby zawodowej dokonał Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego Szpital w S., orzeczeniem lekarskim z dnia [...]. Dalej wskazał, że M.J. pracuje od [...] w A Sp. z o.o. w C. w charakterze laboranta. [...] r. w wyniku pęknięcia kolby z odczynnikiem zawierającym ciekły brom doszło do przypadkowej ekspozycji zawodowej na pary bromu w efekcie czego wystąpiło u w/wym. ostre opturacyjne zapalenie oskrzeli, oparzenie chemiczne skóry i twarzy i lewej kończyny górnej. Zatem skoro placówka diagnostyczna rozpoznała chorobę zawodową nastąpiło jej stwierdzenie. Odwołanie od tej decyzji wniósł zakład pracy A Sp. z o.o. w C. domagając się jej uchylenia. Zdaniem zakładu dla stwierdzenia choroby zawodowej ważna jest ocena oddziaływania czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy, w której należy uwzględnić min. czas narażenia zawodowego. Zatrucie chemiczne, któremu ulega M.J., zostało spowodowane kilkusekundową ekspozycją inhalacyjną na pary bromu. Ze względu na krótki czas ekspozycji na działanie czynnika szkodliwego zdarzenie to zakwalifikowano jako wypadek przy pracy, z konsekwencjami w postaci świadczeń z tytułu wypadku przy pracy. W ocenie zakładu, krótki czas ekspozycji nie mógł być przyczyną stwierdzenia choroby zawodowej. Odwołujący się podniósł, że w wyniku tego samego zdarzenia zakład nie może być ponownie obciążony konsekwencjami wynikającymi ze stwierdzenia choroby zawodowej. Decyzją z dnia [...] nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazał, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest orzeczenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną o wystąpieniu choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy, a chorobą tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy. Organ podzielił w całości ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji. Dodał, że w toku postępowania odwoławczego Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. nie znalazł podstaw do przeprowadzenia ponownych badań M.J.. Powołując się na wyjaśnienia Instytutu stwierdził, że warunkiem rozpoznania zatrucia zawodowego ostrego jest stwierdzenie objawów chorobowych, które odpowiadają działaniu biologicznemu substancji chemicznej występującej w środowisku pracy. Zatrucie zawodowe ostre może być równocześnie rozpatrywane jako wypadek przy pracy, jeżeli czas działania czynnika szkodliwego nie przekraczał jednej zmiany roboczej. W takich sytuacjach rozpoznaje się zatrucie ostre, które jest jednocześnie wypadkiem przy pracy. Zatem krótki czas ekspozycji na substancje szkodliwe nie stanowi żadnego ograniczenia w rozpoznaniu ostrego zatrucia, a tym samym choroby zawodowej. Wobec rozpoznania choroby zawodowej przez orzeczników kompetentnej placówki diagnostycznej organ nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania. W skardze od powyższej decyzji wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego zakład pracy stwierdził, że rozstrzygnięcie to narusza rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm.). Zdaniem skarżącego organy obydwu instancji na podstawie bezspornych ustaleń co do stanu faktycznego błędnie przyjęły, że zatrucie chemiczne, będące skutkiem krótkotrwałej ekspozycji na substancje szkodliwe w wyniku nagłego, nieprzewidywalnego zdarzenia może być zakwalifikowane równocześnie jako wypadek przy pracy i choroba zawodowa. Podniósł, że stanowisku organów przeczy pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z 2 kwietnia 1999 r. II SA/Ka 13133/97, zgodnie z którym za chorobę zawodową nie może być uznane schorzenie (wymienione w wykazie chorób zawodowych), wywołane zdarzeniem mającym cechy wypadku przy pracy. Końcowo skarżący stwierdził, że "choroba zawodowa" i "wypadek przy pracy" są różnymi pojęciami prawnymi i wymagają spełnienia różnych przesłanek, zaś możliwość zakwalifikowania jednego zdarzenia do obydwu kategorii doprowadziłoby do nieuzasadnionej, kilkakrotnej wypłaty świadczeń przewidzianych ustawą z 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach przed dniem 1 stycznia 2004 r. Z tą datą uległ zmianie stan prawy i stosowanie do art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. Nr 72, poz. 652), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej skargi. Przepis art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) stanowi, że sądy w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 145 § 1 tej ustawy, w przypadku gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy tym zgodnie z art. 134 § 1 wymienionej ustawy sąd wykonując kontrolę nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną, co oznacza, że kontrola ta jest prowadzona z urzędu niezależnie od podniesionych w skardze okoliczności. Przesłanki materialnmoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.).Zgodnie z tym przepisem za choroby zawodowe uważa się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do omawianego rozporządzenia, jeżeli spowodowane zostały działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Słusznie więc przyjęły organy, że o uznaniu za chorobę zawodową decyduje rozpoznanie schorzenia zamieszczonego w wykazie chorób zawodowych, oraz ustalenie, że to schorzenia zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Przy ocenie działania czynnika szkodliwego należy uwzględnić okoliczności wymienione w § 1 ust. 2 rozporządzenia. W przypadku pozytywnego ustalenia obu przesłanek istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (vide wyrok SN z dnia 11 marca 1999 r. sygn. akt III RN 128/98 OSNAP 1999/24/771). Choroba zawodowa jest zatem pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj, warunki jej wykonywania. Jak to określił Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym przez stronę skarżącą wyroku z 2 kwietnia 1999 r., choroby zawodowe właśnie z tego powodu, że są związane z warunkami wykonywania pracy, gdzie występują czynniki szkodliwe dla zdrowia pracownika są przewidywalne co oznacza, że z góry można przewidzieć jakie skutki w organizmie człowieka wywołują te czynniki. Toteż schorzenia, które mogą wystąpić w następstwie występowania w środowisku pracy czynników szkodliwych (np. praca w ponadnormatywnym hałasie, w ekspozycji na pyły węglowe, substancje chemiczne itp.) umieszczone zostały w "Wykazie chorób zawodowych" stanowiących załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Umieszczenie schorzenia w wykazie ma ten skutek, że jeśli u pracownika lekarz rozpoznał chorobę, która została tam zamieszczona, zaś inspektor sanitarny w wyniku dochodzenia epidemiologicznego stwierdził, że pracownik wykonywał pracę będąc narażony na szkodliwe działanie czynników występujących w środowisku pracy pracownika wywołujących to schorzenie, to takie schorzenie należy zakwalifikować jako chorobę zawodową. W niniejszej sprawie orzeczeniem lekarskim biegli lekarze Szpitala Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. rozpoznali u M.J. schorzenie – ostre obturacyjne zapalenie oskrzeli w następstwie przypadkowej ekspozycji na gazy drażniące (pary bromu) w miejscu pracy, które zaklasyfikowali do poz. 1 wykazu chorób zawodowych (zatrucia ostre i przewlekłe substancjami chemicznymi oraz następstwa zatruć). Bezspornym jest, że M.J. od [...] zatrudniona jest na stanowisku laboranta w A Sp. z o.o. w C.. Dnia [...] w/wym. przygotowała roztwór Kaufmanna do oznaczenia liczby jodowej w surowcach naftowych. Podczas mieszania roztworu w kolbie uderzyła nią o zlewkę, w której znajdował się brom, co spowodowało rozbicie ich i połączenie się mieszaniny z kolby z rozlanym bromem. W efekcie czego powstała silnie egzotermiczna reakcja, połączona z wydzieleniem się par bromu w wyniku czego M.J. doznała ostrego zatrucia, oparzenia chemicznego skóry twarzy i lewej kończyny górnej. Organy obu instancji, jako podstawę stwierdzenia choroby zawodowej przyjęły jej rozpoznanie przez uprawnioną placówkę medyczną. W tym miejscu godzi się podnieść, że kompetencja jednostek diagnostycznych obejmuje jedynie stwierdzenie stanu chorobowego i jego przyczyn. O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje natomiast organ inspekcji sanitarnej na podstawie całokształtu materiału dowodowego, obejmującego zarówno dochodzenie epidemiologiczne jak i orzeczenia lekarskie uprawnionych placówek diagnostycznych. Organ ten w postępowaniu w sprawie choroby zawodowej jest związany rozpoznaniem podanym w orzeczeniu lekarskim, jednakże nie wyłącza to jego uprawnień do oceny wystąpienia przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej w świetle całości materiału dowodowego (art. 80 kpa). W rozpoznawanej sprawie organy orzekające w istocie oparły swoje rozstrzygnięcie na opinii biegłych. W szczególności organ odwoławczy bezkrytycznie zaakceptował pogląd wyrażony w piśmie z dnia [...] Dyrektora Szpitala Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., co do kwalifikacji prawnej stwierdzonego zatrucia. Jak już wskazano choroba zawodowa jest pojęciem prawnym, tak więc tylko organ administracji dokonuje oceny prawnej całokształtu materiału dowodowego stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia w sprawie. Z materiału dowodowego nie wynika, aby M.J. podczas wykonywania pracy miała kontakt z gazami drażniącymi, tj. parami bromu. Wynika natomiast, że zdarzenie w którym pracownica była narażona na ekspozycję inhalacyjną na pary bromu miało charakter krótkotrwały i przypadkowy związany z rozbiciem naczynia laboratoryjnego, a więc, mające cechy wypadku przy pracy czego organy sanitarne nie kwestionowały. Definicja wypadku przy pracy została zawarta w art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych obowiązującej w chwili zdarzenia. Zgodnie z tym przepisem za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło w związku z pracą: 1) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności albo poleceń przełożonych, 2) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności w interesie zakładu pracy, nawet bez polecenia, 3) w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji zakładu pracy w drodze między siedzibą zakładu pracy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy. Z przytoczonych regulacji prawnych wynika, że choroba zawodowa i wypadek przy pracy to dwa różne pojęcia prawne, bowiem inny jest charakter związku zachorowania (urazu) z pracą. Do uznania schorzenia (urazu, uszczerbku na zdrowiu) za chorobę zawodową istotne znaczenie ma rodzaj, stopień, czas narażenia zawodowego na czynnik szkodliwy występujący w środowisku pracy. Wypadek zaś jest zdarzeniem nagłym, a więc mającym miejsce w krótkim czasie wywołanym przyczyną zewnętrzną, pozostającym w związku z pracą. Różny jest więc charakter związku zachorowania z pracą. Choroba zawodowa jest zawsze skutkiem samych warunków pracy, a nie jakiejkolwiek innej przyczyny pozostającej w związku z wykonywaniem pracy. Błędne jest więc stanowisko organu, że stwierdzone u M.J. schorzenie powstałe na skutek zdarzenia mającego cechy wypadku przy pracy można jednocześnie zakwalifikować jako chorobę zawodową. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) jako wydane z naruszeniem prawa materialnego przez błędną wykładnię prawnego pojęcia choroby zawodowej. Wobec uwzględnienia skargi Sąd działając na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądził na rzecz skarżącej koszty postępowania w kwocie 25 zł., które obejmują opłatę sądową w wysokości 10 zł oraz koszty opłaty skarbowej uiszczonej w wysokości 15 zł na dokumencie stwierdzającym ustanowienie pełnomocnika. P.K.