II SA/Ka 2049/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Jużków Sędzia Asesor WSA Małgorzata Walentek Protokolant Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2004 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w C. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...]r. nr [...]; 2) zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz strony skarżącej [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B., działając w oparciu o art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5, art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity z 1998 r. Dz. U. Nr 90, poz. 575 z późn. zm.) oraz przepisy § 1, 7 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.), stwierdził u D.P. chorobę zawodową wymienioną w poz. 1 wykazu chorób zawodowych, tj. podrażnienie górnych dróg oddechowych lekkiego stopnia w następstwie przypadkowej ekspozycji na pary bromu w miejscu pracy. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazał, że D.P. od [...]r. jest zatrudniona w A Sp. z o.o. w C. w charakterze [...]. Dnia [...]r. w trakcie przygotowywania [...] uległa wypadkowi przy pracy. W wyniku [...] doszło do przypadkowej ekspozycji na opary bromu, które spowodowały u D.P. podrażnienie górnych dróg oddechowych lekkiego stopnia. Ponieważ rozpoznanie kliniczne stanu zdrowia dokonane u poszkodowanej w Szpitalu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., zostało przez tamtejszych lekarzy zakwalifikowane jako choroba zawodowa, a wyniki przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego potwierdziły, że bezpośrednią ich przyczyną było działanie czynników szkodliwych występujących w miejscu pracy, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny uznał, że wyczerpane zostały wszelkie przesłanki do rozpoznania u D.P. choroby zawodowej wymienionej w poz. 1 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do powołanego wyżej rozporządzenia. Od powyższej decyzji zakład pracy, tj. A Sp. z o.o. w C., wniósł odwołanie do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. nie zgadzając się z kwalifikacją prawną zaistniałego zdarzenia. Zdaniem pracodawcy z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych wynika jednoznacznie, że za choroby zawodowe uważa się tylko takie choroby, które zostały określone w wykazie chorób zawodowych, a ponadto zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Przy czym przy ocenie oddziaływania tych ostatnich istotne znaczenie ma czas narażenia zawodowego. Ponieważ zatrucie chemiczne, któremu uległa D.P. zostało wywołane kilkusekundową ekspozycją inhalacyjną na pary bromu, a zaistniałe zdarzenie zostało zgłoszone do Inspekcji Pracy jako wypadek zbiorowy, brak było – w ocenie pracodawcy - podstaw do uznania u w/w choroby zawodowej. Wątpliwym jest bowiem, aby tak krótki czas oddziaływania czynników szkodliwych dla zdrowia mógł być przyczyną do stwierdzenia u poszkodowanej choroby zawodowej. Jednocześnie zakład pracy podkreślił, że skoro poniósł już konsekwencje wynikające z uznania powyższego zdarzenia za wypadek przy pracy, nie można ponownie obciążać go dalszymi konsekwencjami wynikającymi ze stwierdzenia przez organ sanitarny choroby zawodowej. Po rozpatrzeniu odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji nie znajdując podstaw do jej zmiany lub uchylenia. W uzasadnieniu swego stanowiska podzielił w całości ustalenia faktyczne dotyczące okoliczności zdarzenia, które miało miejsce w dniu [...]r. w A Sp. z o.o. w C. oraz dokonane u D.P. przez lekarzy Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. rozpoznanie kliniczne. Jednocześnie podkreślił, że jego wniosek z dnia [...]r. o ponowne przeprowadzenie badań u D.P. w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. nie został uwzględniony. Według wyjaśnień Dyrektora Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. warunkiem rozpoznania ostrego zatrucia zawodowego jest stwierdzenie objawów chorobowych, które zgodnie z obowiązującym stanem wiedzy odpowiadają działaniu biologicznemu substancji chemicznej występującej w środowisku pracy. Zatrucie zawodowe ostre może być równocześnie rozpatrywane jako wypadek przy pracy, jeżeli czas działania czynnika szkodliwego nie przekraczał jednej zmiany roboczej. W sytuacjach tych rozpoznaje się zatrucie ostre, które jest jednocześnie wypadkiem przy pracy. Krótki czas ekspozycji na substancje szkodliwe nie stanowi bowiem żadnego ograniczenia w rozpoznaniu ostrego zatrucia, a tym samym choroby zawodowej, jeżeli wystąpiły jakiekolwiek negatywne skutki zdrowotne zdarzenia. Od powyższej decyzji zakład pracy, tj. A Sp. z o.o. w C., wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach, w której zarzucając organom sanitarnym naruszenie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych oraz ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych - domagał się jej uchylenia. Błędne jest bowiem – w jego ocenie - stanowisko organów sanitarnych obu instancji jakoby zatrucie chemiczne, będące skutkiem krótkotrwałej ekspozycji na substancje szkodliwe, powstałe w wyniku nagłego i nieprzewidywalnego zdarzenia mogło być kwalifikowane równocześnie jako wypadek przy pracy i choroba zawodowa. Nie znajduje ono bowiem żadnego uzasadnienia zarówno w przepisach obowiązującego prawa jak i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 2 kwietnia 1999 r. sygn. akt II S.A./Ka 1313/97 Pr. Pracy 2000/5/35, jednoznacznie stwierdził, że za chorobę zawodową nie może być uznane schorzenie (wymienione w wykazie chorób zawodowych) wywołane zdarzeniem mającym cechy wypadku przy pracy. Ponieważ w przedmiotowej sprawie krótkotrwała (kilkusekundowa) ekspozycja inhalacyjna na pary bromu zakłóciła jedynie normalne funkcjonowanie organizmu pracownicy na kilka dni nie pozostawiwszy uszczerbku na jej zdrowiu brak było – zdaniem zakładu pracy - przesłanek do stwierdzenia choroby zawodowej. Tym bardziej, że zaistniałe zdarzenie uznano już za wypadek przy pracy, co znajduje potwierdzenie w protokole powypadkowym nr [...], z powodu którego pracodawca poniósł już określone konsekwencje. Końcowo skarżący stwierdził, że choroba zawodowa i wypadek przy pracy to dwa różne pojęcia prawne, które wymagają spełnienia kilku różnych, wzajemnie się wyłączających przesłanek. Twierdzenie zatem jakoby istniała między nimi jakakolwiek zależność pozwalająca na zakwalifikowanie jednego zdarzenia do obydwu kategorii jest w jego przekonaniu błędne, albowiem prowadziłoby do nieuzasadnionej, kilkakrotnej wypłaty świadczeń przewidzianych ustawą z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144). W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. podtrzymując w całości swoje argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo podkreślił, że między powstałym u D.P. schorzeniem w postaci podrażnienia górnych dróg oddechowych zakwalifikowanym przez lekarzy orzeczników do poz. 1 wykazu chorób zawodowych (zatrucie ostre i przewlekłe substancjami chemicznymi oraz następstwa tych zatruć), a warunkami pracy istniał związek przyczynowy pozwalający na rozpoznanie choroby zawodowej. Brak było natomiast podstaw do uznania go jako następstwa wypadku przy pracy, albowiem byłoby to sprzeczne z uregulowaniem zawartym w art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1999 r. sygn. akt II UKN 523/98 OSNAP 2000/10/396). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga A Sp. z o.o. w C. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...]r. nr [...], została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Należy jednak zauważyć, że powyższa ustawa straciła moc z dniem 1 stycznia 2004 r. na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Jednocześnie z dniem 1 stycznia 2004 r. zniesione zostały ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, w miejsce których, w myśli art. 85 ustawy, utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego - wojewódzkie sądy administracyjne. Dla obszaru województwa śląskiego powstał zatem, na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który jest sądem administracyjnym właściwym dla rozpatrzenia przedmiotowej sprawy. Z uwagi na powyższe zmiany ustawodawca w art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidział, że w przypadku spraw, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają one rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy wynika, że w przypadku gdy sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że kontrola legalności dokonana przez Sąd wykazała, że decyzje organów sanitarnych obu instancji naruszyły przepisy prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem za choroby zawodowe uważa się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do omawianego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Słusznie zatem przyjęły organy sanitarne obu instancji, że o uznaniu choroby za zawodową decydują dwa czynniki: rozpoznanie schorzenia zamieszczonego w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że to schorzenie zostało spowodowane wykonywaniem pracy w warunkach szkodliwych dla zdrowia. W przypadku pozytywnego ustalenia wystąpienia obu tych przesłanek istnieje bowiem domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Nie wzięły jednak pod uwagę, że choroba zawodowa to pojęcie prawne oznaczające zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostaje w związku z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest bowiem sama praca, jej rodzaj lub warunki jej wykonywania. Można zatem przyjąć, że choroby zawodowe z uwagi na ich powiązanie z warunkami pracy są przewidywalne, co oznacza, że z góry można przewidzieć jakie skutki (uszkodzenia zdrowia) w organizmie człowieka wywołają. Dlatego schorzenia, które mogą wystąpić w następstwie występowania w środowisku pracy czynników szkodliwych (takich jak: hałas, pyły węglowe, substancje chemiczne itp.) umieszczone zostały w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Umieszczenie schorzenia w wykazie ma bowiem ten skutek, że jeśli u pracownika lekarz rozpoznał chorobę, która została tam zamieszczona, zaś inspektor sanitarny w wyniku dochodzenia epidemiologicznego stwierdził, że pracownik wykonywał pracę będąc narażony na szkodliwe działanie czynników występujących w środowisku pracy je wywołujących - to powstałe schorzenie należy zakwalifikować jako chorobę zawodową. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie bezsporne było, że orzeczeniem lekarskim z dnia [...]r. biegli lekarze Szpitala Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. rozpoznali u D.P. podrażnienie górnych dróg oddechowych lekkiego stopnia powstałe w wyniku przypadkowej ekspozycji na gazy drażniące (pary bromu) w miejscu pracy, gdzie [...]r. - jak wynikało z dochodzenia epidemiologicznego - doszło do zbiorowego wypadku przy pracy, w którym uczestniczyła poszkodowana – powyższe organy sanitarne obu instancji powinny były wziąć pod uwagę dokonując samodzielnej kwalifikacji prawnej zaistniałego zdarzenia, jego przyczyn i skutków. Kompetencja jednostek diagnostycznych sprowadza się bowiem jedynie do rozpoznania stanu chorobowego. O stwierdzeniu choroby zawodowej, wymienionej w rozporządzeniu z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, decyduje natomiast organ inspekcji sanitarnej na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, który obowiązany jest wnikliwie ocenić, jak każdy inny dowód w sprawie (art. 80 Kpa). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organy sanitarne wbrew powyższemu oparły swoje rozstrzygnięcia wyłącznie na opinii biegłych wyrażonej w orzeczeniu z dnia [...]r. oraz uzupełniającej ją informacji wyrażonej w piśmie z dnia [...]r. przez Dyrektora Szpitala Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. co do kwalifikacji prawnej stwierdzonego u D.P. schorzenia. Pomijając przy tym zarówno fakt, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynikało, że poszkodowana podczas wykonywania pracy na stanowisku [...] miała jakikolwiek kontakt z gazami drażniącymi, tj. oparami bromu, jak i tę okoliczność, że z poczynionych w trakcie dochodzenia epidemiologicznego ustaleń wynikało jednoznacznie, że zdarzenie w którym uczestniczyła D.P. miało charakter krótkotrwały i przypadkowy - związany z [...]– noszący znamiona wypadku przy pracy, z powodu którego pracodawca poniósł dodatkowe konsekwencje. W tej sytuacji słusznie podniosła strona skarżąca - powołując się na uzasadnienie wyroku z dnia 2 kwietnia 1999 r. sygn. akt II S.A./Ka 1313/97 – że z analizy regulacji prawnej zawartej w art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz w § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych wynika, że choroba zawodowa i wypadek przy pracy to dwa różne pojęcia prawne na oznaczenie skutków zadziałania na pracownika przyczyny zewnętrznej, związanej z pracą. Rozróżnienie tych pojęć jest niezbędne ze względu na różny charakter związku zachorowania (urazu) z pracą. Choroba zawodowa różni się od wypadku tym, że w odniesieniu do niej ustawodawca przyjmuje domniemanie związku z pracą poprzez ustalenie wykazu chorób zawodowych. Dla uznania schorzenia (urazu, uszczerbku na zdrowiu) za zawodowe istotne znaczenie ma bowiem rodzaj, stopień oraz czas narażenia zawodowego na czynnik szkodliwy występujący w środowisku pracy. Ponieważ jest ono zawsze skutkiem warunków pracy, a nie jakiejkolwiek innej przyczyny pozostającej w związku z wykonywaniem pracy. Natomiast wypadek przy pracy jest zdarzeniem nagłym, wywołanym przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło w związku z pracą: - podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności albo poleceń przełożonych; - podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności w interesie zakładu pracy nawet bez polecenia; - w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji zakładu pracy w drodze między siedzibą zakładu pracy, a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy. Jego wystąpienie nie może być zatem jednocześnie utożsamiane z chorobą zawodową. Brak bowiem podstaw prawnych do przyjęcia takiego stanowiska. Za zasadną w świetle powyższego uznać należało złożoną skargę oraz zawarte w niej zarzuty strony skarżącej, iż błędne jest stanowisko organów sanitarnych jakoby schorzenie powstałe na skutek zdarzenia mającego cechy wypadku przy pracy można było jednocześnie zakwalifikować jako chorobę zawodową. Przyczyna je wywołująca oraz przesłanki niezbędne do ich rozpoznania są bowiem całkowicie odrębne. W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, albowiem obydwie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego polegającym na błędnej jego wykładni. Wobec uwzględnienia skargi Sąd, w oparciu o przepis art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasądził na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie [...] zł, które obejmują opłatę sądową w wysokości [...] zł oraz koszty opłaty skarbowej uiszczonej w wysokości [...] zł na dokumencie stwierdzającym ustanowienie pełnomocnika.