II SA/Ka 2075/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Asesor WSA Beata Kalaga-Gajewska, Protokolant referent stażysta Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2004 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku przedemerytalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję: 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana: 3. zasądza od Wojewody Ś. na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta C. uznał M.M. za osobę bezrobotną z dniem [...]r. i przyznał mu prawo do zasiłku dla bezrobotnych z dniem [...]r. W odwołaniu od niej bezrobotny domagał się zaliczenia mu zatrudnienia w Przedsiębiorstwie A w T. w charakterze [...] jako pracy w warunkach szczególnych, a to w związku ze staraniem o uzyskanie prawa do zasiłku przedemerytalnego. W świadectwie pracy tej okoliczności nie wskazano, zaś obecnie uzyskanie stosownego dokumentu nie jest możliwe z uwagi na likwidację zakładu pracy. Odwołania tego nie przesłano organowi drugiej instancji, natomiast zawarte w nim oświadczenie Prezydent Miasta C. potraktował jako wniosek o przyznanie zasiłku przedemerytalnego. Wobec tego decyzją z dnia [...]r., na podstawie art. 6 pkt 6 lit. b i art. 37j ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2001 r., Nr 6, poz. 56 ze zm.), odmówił przyznania M.M. prawa do zasiłku przedemerytalnego. W jej uzasadnieniu wskazał, iż bezrobotny, jakkolwiek wykazał ponad [...]-letni okres zatrudnienia, to nie legitymuje się wymaganym okresem zatrudnienia w szczególnych warunkach, gdyż na tę okoliczność przedstawił dokumenty wykazujące okres zatrudnienia wynoszący [...] lat, [...] miesięcy i [...] dni, który nie upoważnia do uzyskania przedmiotowego świadczenia (w tym przypadku konieczny byłby okres pracy w warunkach szczególnych przez co najmniej 15 lat). Zatrudnienia w Przedsiębiorstwie A w T. od [...]r. do [...]r. z braku wymaganego dokumentu organ nie zaliczył do tego ostatniego okresu. Na skutek odwołania M.M. od tego rozstrzygnięcia Wojewoda Ś. zaskarżoną decyzją, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 37j ust. 1 i ust. 1a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, utrzymał je w mocy. Doszedł bowiem do przekonania, iż jest ono prawidłowe. Podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, wedle którego odwołujący się udowodnił jedynie okres zatrudnienia wynoszący [...] lat, [...] miesięcy i [...] dni, w tym okres pracy w warunkach szczególnych [...] lat, [...] miesięcy i [...] dni. Okres ten nie uprawnia do przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego. W ocenie organu odwoławczego zatrudnienie w warunkach szczególnych winno być wykazane dokumentem albo prawomocnym wyrokiem sądu, a tego odwołujący się nie uczynił, dlatego niepodobna uznać za zatrudnienie, w tych warunkach pracy w [...] w T. W konsekwencji czego nabrał przekonania, iż brak wypełnienia ustawowych przesłanek uniemożliwiał wzruszenie trafnej decyzji i uwzględnienie odwołania. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, powołując się na charakter zatrudnienia (stanowisko pracy) w Przedsiębiorstwie A w T. w latach [...], który jest traktowany jako praca w warunkach szczególnych. W jego ocenie trudności z uzyskaniem dokumentacji w tej materii nie powinny uzasadniać odmowy przyznania mu przedmiotowego świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że z dniem 1 stycznia 2004 r. utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (p. art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), zaś sądownictwo administracyjne stało się dwuinstancyjne. Przy czym w pierwszej instancji orzekają wojewódzkie sądy administracyjne (p. art. 3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Stosownie do brzmienia art. 97 § 1 powyższej ustawy sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez ten sąd na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W drugim rzędzie godzi się podkreślić, iż – w myśl art. 1 § 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych, sądy te powołane są do kontroli zgodności z prawem wykonywania administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych (p. art. 1 i 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W toku postępowania badają czy decyzje nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź stanowiącym podstawę wznowienia postępowania, jak też badają czy owe decyzje nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną uzasadniającą ich nieważność (p. art. 145 ostatnio przywołanej ustawy). Jak głosi art. 134 § 1 tej ustawy sądy administracyjne nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przeto kontroli legalności dokonują również z urzędu. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji w tych granicach nie mógł Wojewódzki Sąd Administracyjny przejść do porządku nad naruszeniem prawa procesowego rzutującym zresztą też na zastosowanie przepisów prawa materialnego, jakiego dopuścił się organ ją wydający. A jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, konieczne stało się uchylenie tegoż rozstrzygnięcia. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest fakt zatrudnienia skarżącego w szczególnych warunkach, a zwłaszcza sposób jego udowodnienia. Chodzi przede wszystkim o okres pracy w Przedsiębiorstwie A w T. od [...]r. do [...]r. Jak wynika z dołączonego do akt administracyjnych świadectwa pracy skarżący zatrudniony był w nim na stanowiskach [...]. Jeżeli należą one do stanowisk, na których zatrudnienie traktowane jest jako praca w szczególnych warunkach, zaliczenie tego okresu jako pracy w warunkach szczególnych, gdy skarżący wykazał co najmniej 30-letni okres pracy, dawałoby mu prawo do zasiłku przedemerytalnego (art. 37j ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w poprzednim brzmieniu). Wszak art. 37j ust. 1a tej ustawy pozwalał na uwzględnienie zatrudnienia do pracy w szczególnych warunkach wyłącznie na podstawie dokumentu, w którym jednoznacznie wskazać należało taki charakter pracy, albo na podstawie prawomocnego wyroku sądu potwierdzającego ten fakt. Poza sporem pozostaje kwestia niewykazania przez skarżącego tej okoliczności w taki sposób. W tym miejscu należy podkreślić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w obecnym składzie nie podziela poglądów dopuszczających wykazanie ich wszelkimi środkami dowodowymi w postępowaniu administracyjnym. Jest to bowiem sprzeczne z wyraźnym brzmieniem cytowanego przepisu obowiązującym w poprzednim stanie prawnym. Pozostałe środki, poza dokumentami, pozostawione zostały do wyłącznej dyspozycji sądu powszechnego, który w procesie o ustalenie stosunku prawnego lub prawa jest władny wykorzystać wszelkie środki dowodowe, zaś zapadły wyrok, stanowiący drugi dopuszczalny dowód w tym zakresie, jest wiążący m.in. dla organów administracyjnych orzekających w sprawach bezrobotnych. Niemniej jednak zaskarżona decyzja nie mogła się ostać, albowiem rzeczą organu administracyjnego jest pouczenie strony o służących jej prawach i obowiązku wykazania istotnych dla wyniku postępowania okoliczności, ze wskazaniem trybu postępowania (art. 8 i art. 9 k.p.a.), czego organy orzekające w sprawie niniejszej zaniedbały, o czym przekonuje nie tylko zawartość akt administracyjnych, ale również oświadczenie skarżącego złożone podczas rozprawy. Przeto, jeżeli uzyskanie dokumentu nie było możliwe, przed wydaniem decyzji należało pouczyć skarżącego o możliwości dochodzenia wydania wyroku sądowego ustalającego charakter zatrudnienia w wymienionym zakładzie pracy, zakreślić ku temu termin, zaś w razie wszczęcia procesu zawiesić postępowanie administracyjne i po jego zakończeniu podjąć je oraz wydać właściwej treści decyzję. Decyzja odmowna mogłaby zapaść tylko wówczas, gdyby zakreślony termin upłynął bezskutecznie, albo zapadł prawomocny wyrok oddalający powództwo o ustalenie. W przeciwnym wypadku spełnienie ustawowych przesłanek uzasadniałoby wydanie decyzji pozytywnej dla skarżącego. Przeto decyzja odmowna zapadła z pominięciem tej procedury musiała zostać wzruszona jako przedwczesna, wydana mimo niewyjaśnienia sprawy i naruszająca prawa strony w postępowaniu administracyjnym. Godzi się na koniec zwrócić uwagę, iż w aktach administracyjnych brak jest odwołania skarżącego od decyzji z dnia [...]r., co wykluczałoby orzekanie przez organ drugiej instancji w zakresie jej dotyczącym, a zapadła decyzja odwoławcza – jako dotykająca decyzji ostatecznej – byłaby nieważną. Nadto uściślenia wymagała kwestia złożenia wniosku o przyznanie zasiłku przedemerytalnego, zwłaszcza w kontekście przyjęcia, iż doszło do tego w odwołaniu, z czym wiązała się konieczność podjęcia stosownych czynności procesowych. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ dołączy do akt odwołanie skarżącego od decyzji z dnia [...]r., a następnie pouczy skarżącego o możliwości złożenia pozwu o ustalenie i zakreśli mu w tym celu termin. Jego bezskuteczny upływ uprawni do wydania decyzji odmownej. Natomiast w razie skorzystania z pouczenia celowym będzie zawieszenie postępowania do czasu wydania prawomocnego wyroku. Po podjęciu postępowania wyda organ decyzję stosownie do istniejącego w tej dacie stanu faktycznego i prawnego, uwzględniając treść dokumentów i wyroku. Potrzebne będzie także oświadczenie skarżącego precyzującego treść pisma z dnia [...]r., nazwanego odwołaniem potraktowanego jako wniosek o przyznanie zasiłku przedemerytalnego i ewentualne podjęcie właściwych czynności procesowych. Mając na uwadze przytoczone argumenty Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. SJ/