II SA/Ka 2114/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Szczepan Prax /spr./ Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Asesor WSA Beata Kalaga-Gajewska Protokolant ref. stażysta Daniel Dudys po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2005 r. sprawy ze skargi U. G. na decyzje Wojewody Ś. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie należności przedemerytalnych o d d a l a s k a r g ę Decyzją z dnia [...] Kierownik Powiatowego Urzędu Pracy w M., działający w imieniu Starosty, odmówił przyznania U. G. prawa do świadczenia emerytalnego. Podstawą tego rozstrzygnięcia było ustalenie, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do nabycia prawa do wskazanego świadczenia, określonych w art. 37k ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Nie osiągnęła ona bowiem wieku 58 lat, natomiast bezpośrednio przed zarejestrowaniem się w Urzędzie Pracy była członkiem Spółdzielni A w T. /od [...] do [...]. Wykonywanie pracy w tej Spółdzielni w charakterze jej członka nie odbywało się zaś w ramach stosunku pracy, czego wymaga wskazany przepis. W odwołaniu strona wniosła o przyznanie jej żądanego świadczenia wskazując, że jej praca w Spółdzielni nie różniła się od wykonywanej w ramach stosunku pracy, a stosunek pracy członka Spółdzielni rozwiązano z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Zaskarżoną decyzją Wojewoda Ś. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, podzielając przedstawione w niej ustalenia i wnioski. Organ odwoławczy podkreślił w szczególności, że wymagany w art. 37k ust. 1 pkt 2, powołanej wyżej ustawy, okres uprawniający do emerytury strona osiągnęła nie w trakcie trwania stosunku pracy, ale w trakcie wykonywania pracy na rzecz Spółdzielni A w oparciu o stosunek członkowski określony w art. 155 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze /j.t. Dz.U. Nr 54 z 1995 r., poz. 288 z późn. zm./. W skardze U. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca zarzuciła, że będąc członkiem spółdzielni była jednocześnie jej pracownikiem, a więc była zatrudniona w ramach spółdzielczego stosunku pracy, który został rozwiązany na podstawie ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy na skutek likwidacji stanowiska pracy, co potwierdza wydane jej świadectwo pracy członka. Zdaniem skarżącej jej praca nie różniła się od pracy wykonywanej w oparciu o stosunek pracy, w związku z czym powinny jej też służyć takie same uprawnienia jak przedtem. Odpowiadając na skargę Wojewoda Ś. postulował jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, wskazując m.in., że w piśmie z dnia [...] Prezes Zarządu Spółdzielni A potwierdził, że skarżąca nie była zatrudniona w tej Spółdzielni na podstawie spółdzielczej umowy o pracę, a obowiązek świadczenia przez nią pracy wynikał wprost ze stosunku członkostwa. Wszyscy członkowie Spółdzielni wykonywali pracę w ramach stosunku cywilnoprawnego. W piśmie z dnia [...] skarżąca wniosła o rozważenie przez Sąd możliwości skierowania do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego co do zgodności art. 37k ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu z art. 2 i 67 ust. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim, uzależnia uzyskanie uprawnień do świadczenia przedemerytalnego od pracowniczego rodzaju ostatniego zatrudnienia osoby bezrobotnej ubiegającej się o to świadczenie. W piśmie tym skarżąca przyznała, że jej ostatnie zatrudnienie nie wynikało ze stosunku pracy, jednak powołała się na identyczność jej sytuacji z sytuacją byłych pracowników, których stosunek pracy uległ rozwiązaniu z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Przyczyną niesprawiedliwości wyrządzonej skarżącej nie jest zatem – jej zdaniem – nienależyte jej traktowanie przez organy administracyjne, lecz "niesłuszny, niesprawiedliwy, sprzeczny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej przepis". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna, gdyż zaskarżona decyzja pozostaje w zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Zgodnie z prawidłowymi ustaleniami organów administracji publicznej obu instancji skarżąca stała się osobą bezrobotną dopiero w [...], a zatem ocena jej uprawnień nie mogła być dokonywana według ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w brzmieniu obowiązującym w dniu 31.XII.2001 r. /art. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy... Dz.U. Nr 6 z 2003 r., poz. 65/. Tak więc sprawa musiała być rozstrzygnięta według stanu prawnego obowiązującego od dnia 6 lutego 2003 r. /art. 4 ust. 6 i art. 5 ostatnio wymienionej ustawy nowelizacyjnej/. Krąg osób uprawnionych do świadczenia przedemerytalnego określał wówczas art. 37k ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Poza sporem pozostawało, że skarżąca nie spełnia warunków przewidzianych w punktach 1 i 3-5 tego przepisu. Organy obu instancji trafnie także uznały, że nie zostały również spełnione przesłanki z punktu drugiego wskazanego przepisu. Dotyczy on bowiem osób, z którymi został rozwiązany stosunek pracy lub stosunek służbowy, podczas gdy /mimo pewnych podobieństw/ wykonywanie przez skarżącą pracy w charakterze członka spółdzielni A nie doprowadziło do powstania odrębnego od stosunku członkostwa stosunku pracy /tak też np. wyrok Sądu Najwyższego z 16.XI.2000 r., sygn. akt I CKN 311/00, zbiór LEX nr 52413/. Na gruncie powoływanej ustawy brak jest podstaw do objęcia pojęciem "stosunek pracy" wykonywania pracy w ramach stosunku członkostwa w spółdzielni A. Takie stanowisko potwierdza również okoliczność, że o ile ustawodawca chciał z faktem wykonywania takiej pracy związać jakieś uprawnienia, to wyraźnie to w omawianej ustawie przewidział /por. art. 2 ust. 1 pkt 16 i art. 23 ust. 1 pkt f/. Z pisma skarżącej z dnia [...] wynika, że i ona odstąpiła od wcześniej prezentowanego stanowiska. Natomiast Sąd nie dopatrzył się wskazywanej w powyższym piśmie możliwości przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności art. 37k ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu z Konstytucją. Zgodnie z art. 193 Konstytucji i art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. /Dz.U. Nr 102, poz. 643 z późn. zm./ pytanie takie można przedstawić gdy od odpowiedzi na nie zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Taka zależność w niniejszej sprawie nie występuje. Otóż w swoim wniosku skarżąca albo sugeruje wyeliminowanie z cyt. przepisu przesłanki rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego, albo uzupełnienie treści tego przepisu o inne rodzaje zatrudnienia – poza stosunkiem pracy i służbowym. W tym pierwszym przypadku właściwie w przepisie pozostałaby przesłanka wieku i okresu uprawniającego do emerytury, co kłóciłoby się z punktem 1 tego przepisu, który przewiduje prawo do świadczenia przedemerytalnego właśnie po spełnieniu tych przesłanek, tyle że inaczej określonych niż w punkcie 2. Natomiast w drugim przypadku nawet w razie stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności omawianego przepisu, skutkiem takiego hipotetycznego wyroku Trybunału nie byłaby utrata mocy obowiązującej wskazanego przepisu, lecz potwierdzenie obowiązku ustanowienia regulacji prawnych, a więc uzupełnienia tego przepisu /por. wyrok NSA z dnia 28.XI.2003 r. sygn. akt III SA 131/03 – M.Podatkowy 3/2004/38/. Do czasu wprowadzenia takiej nowej regulacji zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy i tak musiałyby stosować prawo w dotychczasowym kształcie. Niezależnie od powyższych względów Sąd nie dopatrzył się wskazanego przez skarżącą problemu zgodności cyt. przepisu z Konstytucją. Art. 67 ust. 2 Konstytucji mówi ogólnie o zabezpieczeniu społecznym, którego zakres i formy ma określać ustawa. Przepisy ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie są jedynymi z tej sfery normatywnej. Przykładowo można przywołać obowiązującą w czasie wydawania zaskarżonej decyzji ustawę z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /j.t. Dz.U. Nr 64 z 1998 r., poz. 414 ze zm./, która także miała przeciwdziałać skutkom bezrobocia /art. 3 pkt 5/. Z art. 2 i 67 ust. 2 Konstytucji nie można wywieść postulatu, by wszystkim pozostającym bez pracy przysługiwały takie same uprawnienia. Szczególne uwzględnienie w art. 37k ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu sytuacji osób zatrudnionych w oparciu o stosunek pracy i stosunek służbowy, które utraciły pracę z przyczyn dotyczących zakładu pracy, uzasadnione było koniecznością łagodzenia tych negatywnych następstw przemian gospodarczych, które szczególnie dotknęły pracowników likwidowanych lub przekształconych zakładów pracy. Wprowadzenie mechanizmów ochronnych wobec tej grupy społecznej nie należy rozumieć jako dyskryminowanie innych obywateli pozostających bez pracy. Zauważyć należy, że poza członkami rolniczych spółdzielni w takiej samej sytuacji są prowadzący własną działalność gospodarczą, którzy musieli jej zaprzestać z przyczyn ekonomicznych, czy też wykonujący pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. W tym stanie rzeczy, skoro skarga pozbawiona jest uzasadnionych podstaw z mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm./, w zw. z art. 97 § 1 Przepisów wprowadzających... /Dz.U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1271, ze zm./ orzeczono, jak w sentencji. SJ/