II SA/Ka 2133/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Ewa Krawczyk /spr./ Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska Protokolant sekr. sąd. Elwira Massel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2004 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta P. z dnia [...] r. nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego [...] zł / [...] /. Burmistrz P. decyzją z dnia [...] r. udzielił pozwolenia na użytkowanie budynku handlowo-biurowego wiat magazynowych i placów składowych na parcelach nr [...],[...],[...] będących własnością D. i A. J., położonych w P. przy ul. [...]. W uzasadnieniu podano, iż budynek mieszkalny z zapleczem do szklarni został zrealizowany w oparciu o pozwolenie na budowę z [...] r. nr [...], a w [...] r. doszło do samowolnej zmiany jego użytkowania na budynek handlowo-biurowy. Natomiast wiaty magazynowe z placami składowymi wykonane bez pozwolenia, użytkowane są od roku [...]. Zdaniem organu orzekającego w tym stanie rzeczy samowola podlega ocenie obecnie obowiązujących przepisów i w podstawie prawnej organ powołał art. 49 ust. 1, art. 49 ust. 3, art. 55 ust. 2 pkt 1 i art. 71 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane. Natomiast w uzasadnieniu decyzji wskazał na art. 49 i 42 ust. 3 Prawa budowlanego z 1974 r. podkreślając, iż warunkiem wydania pozwolenia na użytkowanie jest stwierdzenie ich przydatności do użytkowania. Nadto stwierdzono, że samowolna inwestycja jest zgodna z obowiązującym planem zagospodarowania przestrzennego, a przeprowadzone oględziny w dniu [...] r. wykazały zgodność inwestycji ze złożoną przez inwestora inwentaryzacją powykonawczą. Odwołanie od powyższej decyzji złożył A. D. – właściciel sąsiadującej nieruchomości, zarzucając organowi I instancji powołanie w uzasadnieniu decyzji nieobowiązujących przepisów Prawa budowlanego z 1974 r. oraz podał, iż wiata magazynowa na działce [...] została wykonana dopiero po nabyciu tej działki od brata odwołującego się, a więc najwcześniej jesienią [...] r. Wojewoda [...] – po rozpoznaniu odwołania A. D. – zaskarżoną decyzją, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W motywach podał, iż budynek mieszkalny ze szklarniami został wykonany w oparciu o pozwolenie na budowę, do zmiany sposobu jego użytkowania na budynek handlowo-biurowy doszło bez pozwolenia w roku 1990 r., a w związku z tym zgodnie z art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. do budynku tego mają zastosowanie przepisy Prawa budowlanego z 1974 r. i dlatego zasadnie o pozwoleniu na użytkowanie tego obiektu orzeczono w oparciu o art. 42 ust. 3 Prawa budowlanego z 1974 r. Natomiast budowa bez pozwolenia wiat i placów składowych została zakończona w 1996 r., co ustalono w oparciu o dokumenty organu nadzoru budowlanego, a więc legalizacja tych obiektów znajduje podstawę w przepisach Prawa budowlanego z 1994 r. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. D. powtórzył zarzuty i argumenty odwołania. Na dowód, iż inwestorzy nabyli działkę [...] w [...] r. jako działkę zabudowaną dołączył akt notarialny z [...] r. i wywiódł z tego wniosek o niemożności zastosowania w stosunku do wiat na tej działce przepisu art. 49 Prawa budowlanego z 1994 r. Nadto zdaniem skarżącego wątpliwa jest zgodność inwestycji z miejscowym planem, który sporny teren przeznacza pod zabudowę jednorodzinną i usługi, a przedmiotowa inwestycja raczej stwarza wrażenie "terenu przemysłowego". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy powołując się na załączony do akt wypis z planu miejscowego wraz z rysunkiem uznał zarzut naruszenia zapisów planu za niesłuszny, a w pozostałej części odwołał się do argumentacji zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie bowiem – w ocenie składu orzekającego – zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów Prawa budowlanego z dnia 7 lipca 1994 r. Przedmiotem orzekania zaskarżoną decyzją był obiekt budowlany – budynek mieszkalny oraz zespół obiektów – wiaty i place składowe zrealizowane w różnym czasie i o różnej sytuacji prawnej. Bezsporne jest, iż budynek mieszkalny wraz ze szklarniami zostały wykonane w [...] r. w oparciu o pozwolenie na budowę, a w [...] r. doszło do samowolnej zmiany jego sposobu użytkowania na budynek handlowo-biurowy. Ten stan faktyczny oznacza, iż w stosunku do tego budynku należało przeprowadzić postępowanie związane z samowolną zmianą sposobu użytkowania obiektu, a nie postępowanie w przedmiocie zezwolenia na jego użytkowanie. Postępowanie związane ze zmianą samowolną sposobu użytkowania obiektu, nawet w sytuacji gdy do takiej zmiany doszło przed [...] r., po tej dacie powinno być prowadzone na podstawie art. 71 ust. 3 Prawa budowlanego z 1994 r., a organem właściwym dla tego postępowania był organ nadzoru budowlanego. Art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. odsyła bowiem do stosowania przepisów dotychczas obowiązujących to jest przepisów Prawa budowlanego z 1974 r. tylko w przypadkach samowolnej budowy – przypadkach, o których mowa w art. 48 Prawa budowlanego z 1994 r. Brak podstaw by z mocy art. 103 ust. 2 "nowego prawa" przepisy dotychczas obowiązujące mogły mieć zastosowanie w innych przypadkach, a tym samym do samowolnej zmiany sposobu użytkowania. W tej ostatniej sytuacji – jak stwierdzono wyżej – likwidacja samowolnej zmiany sposobu użytkowania powinna nastąpić w oparciu o art. 71 ust. 3 Prawa budowlanego z 1994 r. Zupełnie inaczej w dacie wydawania zaskarżonej decyzji uregulowana była sytuacja obiektów budowlanych zrealizowanych bez pozwolenia na budowę /zgłoszenia, po wniesieniu sprzeciwu/ pod rządami Prawa budowlanego z dnia 7 lipca 1994 r. Obiekty takie co do zasady – zgodnie z art. 48 tego Prawa – podlegały rozbiórce. Jednakże organ nadzoru budowlanego nie mógł nakazać rozbiórki, o której mowa w art. 48, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia zakończenia budowy obiektu budowlanego /jego części/, a jego istnienie nie naruszało przepisów o zagospodarowaniu przestrzennym, w szczególności ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Na właścicielu spoczywał wówczas obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie – art. 49 Prawa budowlanego z 1994 r. Redakcja tego przepisu prowadzi do wniosku, iż to organ nadzoru budowlanego po ustaleniu, iż obiekt został wzniesiony bez stosownego pozwolenia, a więc jest obiektem, o którym mowa w art. 48, ustalał czy w stosunku do tego obiektu występują przesłanki, o których mowa w art. 49, a więc czy do zakończenia jego budowy upłynęło 5 lat, czy jego istnienie nie narusza miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W przypadku stwierdzenia powyższych okoliczności organ ten powinien zawiesić postępowanie prowadzone w stosunku do obiektu wzniesionego bez pozwolenia, a właściciela zobowiązać do wystąpienia z wnioskiem o wydanie pozwolenia na użytkowanie. Obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie takiego obiektu potwierdza art. 55 ust. 2 pkt 1 Prawa budowlanego. Postępowanie w sprawie pozwolenia na użytkowanie do dnia [...] r. należało do właściwości organów architektoniczno-budowlanych. Dopiero w przypadku nie uzyskania pozwolenia na użytkowanie inspektor nadzoru budowlanego orzekał rozbiórkę obiektu – art. 49 ust. 2. Właściciel obiektu, o którym mowa w art. 49 ust. 1 w celu uzyskania pozwolenia na użytkowanie składał organowi architektoniczno-budowlanemu wniosek wraz z załącznikami, o których mowa w art. 58, w tym oświadczeniami przewidzianymi w art. 57 ust. 3. Właściwy organ wydawał pozwolenie na użytkowanie po dokonaniu czynności określonych w art. 59 ust. 1, z tym, iż z uwagi na niemożność – w sytuacji obiektu wzniesionego bez pozwolenia - ustalenia zgodności jego wykonania z warunkami zabudowy oraz warunkami pozwolenia na budowę sprawdzenia, o których mowa w wyżej powołanym przepisie powinny sprowadzać się do kontroli obiektu w zakresie zgodności z ekspertyzą techniczną, inwentaryzacją powykonawczą, oświadczeniem z art. 57 ust. 3 oraz sprawdzenia uporządkowania terenu. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy – dołączonego postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w P. z dnia [...] r. nr [...] r. w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie budowy bez wymaganego pozwolenia wiat magazynowych na działkach nr [...] i [...] wynika, że organ w tym postępowaniu ustalił datę realizacji przedmiotowych wiat na [...] roku. Postanowienie to wobec braku jego zaskarżenia pozostaje w mocy w zakresie daty realizacji wiat i wiąże organ architektoniczno-budowlany prowadzący postępowanie w sprawie pozwolenia na użytkowanie. W postanowieniu tym nie odniesiono się do zgodności istnienia spornych wiat z ustaleniami miejscowego planu ani do istnienia placów składowych na działkach nr [...] i [...]. W ocenie składu orzekającego – wobec faktu, iż ustalenie przesłanek z art. 49 ust. 1 Prawa budowlanego obciążą organ nadzoru budowlanego, prowadzący - na skutek wniosku o udzielenie pozwolenia na użytkowanie - postępowanie organ architektoniczno-budowlany, powinien spowodować podjęcie zawieszonego postępowania w celu dokonania w nim ustaleń, o których mowa w art. 49 ust. 1. Podjęcie postępowania, doręczenie ewentualnie wydanego postanowienia o zawieszeniu postępowania w sprawie nielegalnie wzniesionych obiektów stronom postępowania stwarzałoby możliwość skarżącemu kwestionowania daty realizacji obiektu. Jedynie bowiem w postępowaniu przed organami nadzoru budowlanego skarżący mógłby wykazać przy wykorzystaniu obecnie oferowanych dowodów /akt notarialny z [...] r./, że do realizacji części wiat doszło po [...] r., a więc brak jest podstaw do objęcia tych wiat działaniem art. 49 ust. 1 Prawa budowlanego. Nadto omawiane postanowienie w ogóle nie dotyczy placów składowych na działkach [...] i [...]. W oparciu o to postanowienie organy architektoniczno-budowlane nie mogły więc uznać, iż place te objęte są art. 49 ust. 1 i art. 55 ust. 2 pkt 1 Prawa budowlanego. W aktach sprawy brak natomiast, poza wspomnianym postanowieniem dowodów na okoliczności z art. 49 ust. 1 w stosunku do placów składowych. Niezależnie od powyższych naruszeń Prawa budowlanego należy wskazać, że organ architektoniczno-budowlany nie dopełnił przed wydaniem kwestionowanego pozwolenia na użytkowanie czynności z art. 59 ust. 1 Prawa budowlanego. Protokół oględzin z [...] r. dotyczy bowiem jedynie budynku mieszkalnego wykonanego w oparciu o pozwolenie na budowę, w którym doszło do samowolnej zmiany sposobu użytkowania w [...] r. Brak w nim odniesień do wiat, placów składowych /niezależnie od faktu braku daty wykonania tych ostatnich/, a także ustaleń w zakresie uporządkowania terenu budowy. Powyższe naruszenie Prawa budowlanego obowiązującego w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, jako naruszenie mające wpływ na wynik sprawy spowodowały na podstawie art. 145 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270/, dalej p.s.a. w związku z art. 135 p.s.a. oraz art. 97 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1271 z zm./ uchylenie decyzji zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w oparciu o art. 152 p.s.a, a o kosztach postępowania na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy o NSA z 11.05.1995 r. w związku z art. 97 § 2 ustawy z 30.08.2002 r. – Przepisy wprowadzające/.../ Ponowne rozpoznanie sprawy powinno nastąpić z uwzględnieniem zmian Prawa budowlanego wprowadzonych ustawami zmieniającymi z 27.03.2003 r. /Dz.U. 2003, nr 80, poz. 718/ i z dnia 30.04.2004 r. /Dz.U. nr 93, poz. 888/ co pociąga za sobą konieczność rozpoznania w całości sprawy przez organy nadzoru budowlanego. SJ/