II SA/Ka 214/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędziowie WSA Małgorzata Jużków, Asesor WSA Małgorzata Walentek /spr./, Protokolant st. ref. Beata Jacek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2004 r. przy udziale - sprawy ze skargi D. Ł. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej kwotę [...]zł ([...]zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Prezydent Miasta T. orzekł o wymeldowaniu T. Ł. z pobytu stałego w T. przy ul. A. Powołując się na przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1984 r. Nr 32, poz. 174 ze zm.) organ stwierdził, że wystąpiły łącznie przesłanki określone w punkcie 1 tego przepisu, tj. utrata uprawnień do przebywania w lokalu oraz opuszczenia lokalu bez wymeldowania. Rozstrzygnięcie oparł na następujących ustaleniach: D. i T. Ł. posiadali uprawnienia samoistne do przebywania w przedmiotowym lokalu na podstawie umowy najmu z dnia [...] 1997 r. zawartej z Miejskim Zarządem Budynków Mieszkalnych w T.. W dniu [...] 2001 r. został "wydany" aneks do umowy, z którego wynika, że D. Ł. jest obecnie jedynym najemcą przedmiotowego lokalu, zaś T. Ł. utracił status współnajemcy. Dalej z zeznań D. Ł. oraz H. O. wynika, że T. Ł. co najmniej od [...] 2000 r. nie przebywa w lokalu, co potwierdził w swoich zeznaniach sam zainteresowany. Stwierdził on jednak, że z lokalu został wyrzucony, jednakże nie czynił żadnych starań celem przywrócenia prawa posiadania mieszkania, ponadto nie widzi szansy powrotu do mieszkania, z którego jednak dobrowolnie się nie wymelduje bowiem nie posiada innego miejsca stałego zamieszkania. W lokalu tym w wyniku oględzin stwierdzono brak rzeczy osobistych zainteresowanego. W odwołaniu od tej decyzji T. Ł. wskazał na wadliwość ustalenia charakteru opuszczenia przezeń spornego lokalu. Podniósł, że nie opuścił dobrowolnie mieszkania, gdyż został z niego wyrzucony, w związku z czym wniósł wniosek do Prokuratury Rejonowej w T. w przedmiocie naruszenia prawa posiadania spornego mieszkania. Stwierdził, że wobec braku mieszkania zastępczego nie wymelduje się dobrowolnie. Nadto wskazał, że nadal pozostaje w związku małżeńskim z D. Ł.. W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych uchylił zaskarżoną rozstrzygnięcie i orzekł o odmowie wymeldowania T. Ł. z pobytu stałego w T. przy ul. A. Według organu odwoławczego nie zostały spełnione przesłanki prowadzące do wymeldowania odwołującego się z pobytu stałego. Nie mogło dojść do wymeldowania T. Ł. w oparciu o sytuacje drugą art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ponieważ znane jest jego miejsce pobytu. Ponadto w ocenie organu w stanie faktycznym sprawy przyjąć należało, że T. Ł. nie utracił uprawnień do przebywania w spornym lokalu, bowiem uprawnienia te wynikają z umowy najmu z dnia [...] 1997 r., zgodnie z którą D. i T. Ł. są współnajemcami przedmiotowego lokalu. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły natomiast okoliczności skutkujące utratą tych uprawnień jak wyprowadzenie umowy, czy też orzeczenie sądu w sprawie o podział majątku dorobkowego przyznające prawo do korzystania z mieszkania jednemu z byłych małżonków. Zdaniem organu aneks do umowy najmu nie może stanowić podstawy do utraty uprawnień do przebywania w lokalu. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego D. Ł. podniosła, że T. Ł. utracił status współnajemcy spornego lokalu, w którym nie przebywa od [...] 2000 r. Wskazała siebie jako głównego najemcę tego mieszkania, które "zostało nabyte z pierwszego małżeństwa z Z. H." W odpowiedzi na skargę organ instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W pierwszej kolejności należy stwierdzić, ze skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach przed 1 stycznia 2004 r. Z tą datą uległ zmianie stan prawny i stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. NR 72, poz. 652), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej skargi. Przepis art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) stanowi, że Sąd w zakresie swojej właściwości sprawuję kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 145 § 1 tej ustawy, w przypadku gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź tez inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części albo stwierdza ich nieważności bądź niezgodność z prawem. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności, przeprowadzona przez Sąd wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Niezależnie od treści skargi, obowiązkiem Sądu było zbadanie materialnoprawnej podstawy zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Oba te akty opierały się na przepisie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) Przepis ten w dacie wydania zaskarżonej decyzji przewidywał dwie podstawy wymeldowania osoby z pobytu stałego. Podzielić należy ocenę organu odwoławczego o niespełnieniu przesłanek drugiej sytuacji zawartej w tym przepisie, to jest: opuszczenie przez osobę bez wymeldowania dotychczasowego miejsca pobytu stałego i nieprzebywanie w nim przez okres co najmniej 6 miesięcy, oraz niemożność ustalenia nowego miejsca jej pobytu. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie. Tymczasem miejsce pobytu T. Ł. zostało ustalone. Brał on udział w postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie, odbierał kierowaną do niego korespondencję. Inaczej ocenić trzeba stanowisko organu odwoławczego co do niespełnienia przesłanek wymeldowania określonych w pierwszej sytuacji art. 15 ust. 2 omawianej ustawy, a mianowicie utraty przez osobę uprawnień wymienionych w art. 9 ust. 2 tej ustawy i opuszczeniu bez wymeldowania dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Z powodu utraty uprawnień T. Ł. do przebywania w lokalu przy ulicy. A w T., którego był współnajemcą organ odwoławczy odmówił wymeldowania go z pobytu stałego w tym lokalu. Aktualnie kwestia uprawnień określonych w art. 9 ust. 2 powołanej ustawy nie ma znaczenia zarówno dla zameldowania na pobyt stały, jak i wymeldowania. Wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/ 01 (OTK z 2002 r., nr 3 poz. 34) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Przepis art. 9 ust. 2 tej ustawy w dacie wydawania zaskarżonej decyzji stanowił, że przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad dwa miesiące należy przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu (pomieszczeniu), w którym ma nastąpić zameldowanie. Zdaniem składu orzekającego, konsekwencją orzeczenia niekonstytucyjności przepisu art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest także niekonstytucyjność wymogu utraty uprawnień do przebywania w lokalu, który to wymóg zawarty był w pierwszej sytuacji art. 15 ust. 2 tejże ustawy. Stanowisko to jest efektem wykładni literalnej przepisu art. 15 ust. 2 Nie może obowiązywać odwołanie się do przesłanki określonej w innym przepisie ustawy, gdy przepis ten przestał obowiązywać. Trybunał, ograniczony co prawda przedmiotem kontroli konstytucyjnej w rozpatrywanej sprawie, wprost wskazał na związek m.in. przepisów art. 9 ust. 2 oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonym dla danego postępowania. W odniesieniu do decyzji administracyjnych właściwy tryb ich eliminowania z obrotu prawnego, w razie orzeczenia niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego decyzja została wydana, normuje art. 145a § 1 kpa. Przepis ten stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja, z Konstytucją. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Na zakończenie niniejszych rozważań należy zwrócić uwagę, że ewidencja ludności służy przede wszystkim rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego, nie rozstrzyga o statusie prawnym lokalu mieszkalnego, ani o ewentualnym roszczeniach powstałych na tle zajmowanego bądź opuszczonego lokalu. Dla wymeldowania ma znaczenie wyłącznie fakt opuszczenia lokalu niezależnie od tego czy dana osoba utraciła uprawnienia do przebywania w tym lokalu. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 145 § 1 pkt 1b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U . nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. O kosztach rozstrzygnięto zgodnie z art. 200 powołanej wyżej ustawy, który stanowi, że w przypadku uwzględnienia skargi przysługuje skarżącemu od organu zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W dalszym postępowaniu organ skupi się na obowiązującej przesłance pierwszej hipotezy art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych tj. "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego". Organ rozważy, czy okoliczności opuszczenia lokalu zostały dostatecznie wyjaśnione, ewentualnie uzupełni materiał dowodowy i wyda rozstrzygnięcie odpowiadające stanowi faktycznemu i prawnemu.