II SA/Ka 220/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędziowie NSA Tadeusz Michalik, Asesor WSA Małgorzata Walentek /spr./, Protokolant staż. ref. Mariola Gręziowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2004 r. przy udziale - sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Powiatowy Terenowy Inspektor Sanitarny w C. w oparciu o art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. nr 12, poz.49), § § 1,7,10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych /Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm./ stwierdził brak podstaw do uznania u Z. Z. choroby zawodowej - niedosłuch odbiorczy dwustronny wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do w/w rozporządzenia. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że stwierdzona u Z. Z. wielkość ubytku słuchu w uchu lepiej słyszącym nie upoważnia do rozpoznania zawodowego tła schorzenia. W odwołaniu od decyzji Z. Z. nie zgodził się z rozstrzygnięciem organu. Podniósł, że w 1980 r. lekarze stwierdzili u niego chorobę zawodową słuchu i w chwili obecnej nastąpiło jego pogorszenie. Decyzją z dnia [...] r. nr [...][...]Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że orzeczenie lekarskie Poradni Chorób Zawodowych SP ZOZ w C. stwierdziło u odwołującego się niedosłuch obustronnie odbiorczy, przy czym średni ubytek słuchu wyniósł; UP [...] dB, UL-[...] dB. Nadto w wyniku badań przeprowadzonych w postępowaniu odwoławczym w Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. rozpoznano u wnioskodawcy niedosłuch odbiorczy obustronny, asymetrię niedosłuchu, przy czym średni ubytek słuchu po odliczeniu poprawki na wiek wyniósł: UP-[...] dB, UL-[...] dB. Ze względu na charakter niedosłuchu oraz wielkość ubytku słuchu w uchu prawym /lepiej słyszącym/ orzeczono o braku podstaw do rozpoznania u Z. Z. przewlekłego urazu akustycznego. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z. Z. stwierdził, że w chwili podjęcia zatrudnienia w 1958 r. miał dobry słuch. Od 1975r. słuch zaczął się pogarszać. W tym czasie pracował na stanowisku ślusarza na hali produkcyjnej, gdzie był narażony na duży hałas. W czasie badań okresowych stwierdzono u niego niedosłuch i w 1980 r. lekarz wystosował pismo do sanepidu celem przeprowadzenia badań, ale nie wezwano go na badania. Pogorszenie słuchu stwierdzono ponownie w 1986 r. Zakład nie skierował go jednak na badania. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 czerwca 2001 r. sygn. akt II SA/ Ka 1976/99 uchylił decyzję organu odwoławczego. Sąd w motywach swojego rozstrzygnięcia wskazał na dochodzenie epidemiologiczne, które wykazało że Z. Z. podczas zatrudnienia w okresie od [...] 1986r. do [...] 1998r. w "A" w C., był narażony na działanie ponadnormatywnego hałasu. Ponadto uprawnione placówki diagnostyczne rozpoznały u Z. Z. uszkodzenie słuchu typu odbiorczego. Zdaniem Sądu zachodziły podstawy do stwierdzenia choroby zawodowej. W ocenie Sądu oparcie się inspektorów sanitarnych na orzeczeniach lekarskich, w których u Z. Z. rozpoznano niedosłuch obustronnie odbiorczy, a jednocześnie wykluczających stwierdzenie choroby zawodowej stanowiło naruszenie art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W zaleceniach co do dalszego postępowania Sąd wskazał na konieczność ustalenia w drodze orzeczenia uzupełniającego Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., czy stan zmysłu słuchu u Z. Z. można określić jako chorobę /uszkodzenie słuchu typu odbiorczego/, czy też jest to stan sprawności słuchu mieszczący się w granicach normy człowieka zdrowego. Ponadto zdaniem Sądu organ inspekcji sanitarnej dokonując oceny, czy zachodzą przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej winien uwzględnić, że ewentualne rozpoznanie niedosłuchu w jednym uchu tylko wtedy mogłoby stanowić o nierozpoznaniu choroby zawodowej, gdyby brak sprawności tego jednego narządu nie determinował uszkodzenia zmysłu słuchu. Decyzją z dnia [...] r. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. na postawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Stwierdził, że ponownie przebadano skarżącego w Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., u którego ponowne rozpoznano niedosłuch obustronnie odbiorczy, jednak stopień obniżenia czułości słuchu ucha lepiej słyszącego nie powoduje upośledzenia funkcji narządu słuchu, które uzasadniałoby rozpoznanie choroby zawodowej. Audiometrycznie określony stan narządu słuchu nie ma wpływu na sprawność organizmu skarżącego. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z. Z. podtrzymał uprzednio powołaną argumentację. Wskazał dodatkowo, że w wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ odwoławczy po raz drugi zlecił badanie temu samemu instytutowi i dlatego orzeczenie nie mogło być inne od poprzedniego. Mimo leczenia nie nastąpiła poprawa słuchu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach przed 1 stycznia 2004 r. Z tą datą uległ zmianie stan prawny i stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. Nr 72, poz. 652), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej skargi. Przepis art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270) stanowi, że sady administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 145 § 1 tej ustawy w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona przez Sąd wykazała, że decyzja ta narusza przepisy prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy wbrew wskazaniom zawartym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2001 r. wydając zaskarżoną decyzję bezkrytycznie zaakceptował pogląd wyrażony w orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy w S. wydanym w wyniku ponownie przeprowadzonych badań. Nie dokonał prawidłowej oceny orzeczeń lekarskich, a tym samym prawidłowej kwalifikacji prawnej schorzenia. O uznaniu za chorobę zawodową w świetle regulacji § 1 ust.1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) decydowały dwa czynniki: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że to schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. W przypadku pozytywnego ustalenia obu przesłanek istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. W pozycji 15 wykazu chorób zawodowych znajduje się schorzenie: "uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu". W rozpoznawanej sprawie stwierdzono u Z. Z. niedosłuch obustronnie odbiorczy. Według ostatniego orzeczenia z dnia [...] r. Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. średni ubytek słuchu po uwzględnieniu poprawki fizjologicznej wyniósł: UP-[...]dB, UL-[...]dB. Orzeczenie Instytutu jest w tym zakresie zbieżne z wcześniej wydanymi orzeczeniami lekarskimi z dnia [...] r. oraz [...] r. Jako uzasadnienie nierozpoznana choroby zawodowej przyjęto, że stopień obniżenia czułości słuchu ucha lepiej słyszącego nie powoduje upośledzenia funkcji narządu słuchu. Stan narządu słuchu nie ma wpływu na sprawność organizmu badanego. Stwierdzić należy, że wskazane w orzeczeniu okoliczności, które organ przyjął jako podstawę rozstrzygnięcia powołują się na przesłanki pozaprawne, bowiem żaden przepis prawa nie przewiduje tego rodzaju ograniczeń jak wielkość ubytku słuchu, czy wielkość ubytku słuchu ucha lepiej słyszącego. W ocenie Sądu każde obniżenie czułości słuchu jest równoznaczne z upośledzeniem sprawności narządu słuchu, czyli odstępstwem od normy zdrowotnej. Norma zdrowotna jest bowiem oznaką sprawności danego narządu, zaś stan odmienny świadczy o jej obniżeniu. Błędny jest więc pogląd, że ubytki słuchu poniżej określonej wielkości nie powodują upośledzenia funkcji narządu słuchu bo są one w istocie oznaką obniżenia sprawności narządu słuchu. Stwierdzone zaś ubytki słuchu są wynikiem uszkodzenia tego narządu. Organy inspekcji sanitarnej w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej są związane rozpoznaniem choroby podanym w orzeczeniu lekarskim, jednakże nie wyłącza to uprawnień tych organów do oceny wystąpienia przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej. W rozpoznawanej sprawie organ orzekający w istocie oparł swoje rozstrzygnięcie wyłącznie na argumentacji biegłych dokonujących oceny stwierdzonego niedosłuchu ze względu na stopień ubytku słuchu. Ocena ta dla organu inspekcji sanitarnej nie miała charakteru wiążącego dla prawidłowej kwalifikacji prawnej schorzenia. Organ ten winien był mieć na uwadze, że o chorobie zawodowej nie decydują względy medyczne, a tylko prawne. Z prawnego punktu widzenia pojęcie "choroby zawodowej" nie jest związane z rozmiarem doznanego uszczerbku na zdrowiu, oznacza natomiast kwalifikację prawną choroby biologicznej i można o niej mówić w odniesieniu do chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych w wypadku stwierdzenia, że zachorowanie ma swoją przyczynę w warunkach wykonywania pracy. Przedmiotem oceny organu jest więc to, czy doszło do uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu, które ma swą przyczynę w warunkach wykonywania pracy (poz.15 wykazu chorób zawodowych w związku z § 1 ust.1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych), a nie inne pozaprawne względy jak rozmiar stwierdzonego ubytku słuchu. Pogląd ten jest prezentowany w wielu orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego (por. min. wyrok SN z dnia 4.06.1998r. sygn. akt. III RN OSN 1999/6/192, wyrok SN z 28 czerwca 2000 r.sygn. akt III RN 202/99, Wokanda 2000/9/33). Bezspornym w sprawie jest, że skarżący pracował w warunkach narażających na uszkodzenie słuchu. Z treści orzeczeń lekarskich wyspecjalizowanych placówek diagnostycznych, w tym dodatkowego orzeczenia wydanego w wyniku ponownego rozpoznania sprawy wynika jednoznacznie, iż rozpoznano u niego obustronny niedosłuch typu odbiorczego, który zawsze jest wywołany czynnikiem zewnętrznym. Okoliczność, że wielkość tego niedosłuchu ucha lepiej słyszącego nie osiągnęła określonego poziomu z medycznego punktu widzenia nie upoważniała do nierozpoznana uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Nie stwierdzono innych przyczyn niedosłuchu. Okoliczności te stanowią dostateczną podstawę do uznania związku przyczynowego między utratą słuchu a warunkami pracy narażającymi na powstanie tego schorzenia. Z tej przyczyny odmowa stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu ze względu na stopień niedosłuchu stanowi naruszenie § 1 ust 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych. Z przytoczonych względów należało uchylić zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 152 tej ustawy. W dalszym postępowaniu należy, w oparciu o wyżej zamieszczoną ocenę prawną ponownie rozpoznać sprawę. Podkreślić należy, że dotychczas zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do odmowy stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej - uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu. Wskazania do dalszego postępowania pozostają aktualne, mimo wejścia w życie z dniem 3 września 2002r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz.1115). Zgodnie bowiem z § 10 powołanego wyżej rozporządzenia postępowanie w sprawach rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów.