II SA/Ka 2232/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA (del.) Łucja Franiczek (spr.) Sędzia NSA (del.) Małgorzata Korycińska Asesor WSA Rafał Wolnik Protokolant referent Beata Malcharek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2004 r. sprawy ze skargi G. D. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości o d d a l a s k a r g ę Decyzją Naczelnika Miasta B. z dnia [...] nr [...] orzeczono o wywłaszczeniu nieruchomości, stanowiącej działkę nr [...] m.[...], a będącą współwłasnością G. A. w 1/2 cz. i H. A. w 1/2 cz. Pismem z dnia [...] G. D. (poprzednio A.) wystąpiła o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości. Starosta B. wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku pochodzącego również od H. A. względnie jego spadkobierców, ustanowionych postanowieniem Sądu (pisma z dnia [...] oraz z dnia [...]) W odpowiedzi wnioskodawczyni nadesłała odpis postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] sygn. akt [...]o stwierdzeniu nabycia spadku po P. A. na rzecz E. P. oraz wyjaśniła, iż nie jest w stanie wskazać adresu spadkobierczyni, gdyż nie przebywa w Polsce, zaś w decyzji wywłaszczeniowej błędnie podano imię współwłaściciela jako H.– zamiast P. Decyzją z dnia [...] nr [...] Starosta B. orzekł o odmowie zwrotu na rzecz G. D. wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej obecnie część działki nr [...] Jednakże wskutek odwołania G. D. decyzją Wojewody [...] z dnia [...] uchylono powyższą decyzję i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji celem uzupełnienia wniosku przez pozostałe uprawnione osoby. Rozpatrując ponownie sprawę postanowieniem z dnia [...] nr [...], wydanym z up. Starosty B., zawieszono z urzędu postępowanie administracyjne na podstawie art.97 § 1 pkt 4 kpa. W uzasadnieniu organ I instancji podał, iż osobą uprawnioną do dochodzenia roszczeń w przedmiocie zwrotu działki była również E. S. (P.), która jednak zmarła w dniu [...]. Stąd też organ uznał, iż celem ustalenia pełnego kręgu osób posiadających interes prawny niezbędne jest wydanie postanowienia Sądu o nabyciu spadku po E.S., co uzasadnia z kolei zawieszenie postępowania. W zażaleniu na powyższe postanowienie G. D. podniosła, iż nie ma możliwości przeprowadzenia nabycia spadku po E. P., gdyż nie zna jej osób bliskich. Jej zdaniem, nie było jednak podstaw do zawieszenia postępowania, skoro jako współwłaścicielka nieruchomości w 1/2 części może skutecznie dochodzić jej zwrotu przynajmniej w zakresie odpowiadającym udziałowi. Zaskarżonym postanowieniem, podjętym z up. Wojewody [...], utrzymano w mocy postanowienie organu I instancji, podzielając pogląd, iż ustalenie pełnego kręgu stron zależy od rozstrzygnięcia przez sąd zagadnienia wstępnego, jako że spadkobierca może udowodnić prawa jedynie przez stwierdzenie nabycia spadku. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego G. D. wniosła o uchylenie powyższego postanowienia jako wydanego z naruszeniem jej uprawnień jako strony, czym uchybiono przepisom art.7, 8 i 12 kpa. Zdaniem skarżącej, niemożność ustalenia spadkobierców E. P. nie może stanowić przeszkody merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Organ, którego działanie zaskarżono, wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zgodnie z treścią art.136 ust.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz.543 ze zm.), roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części przysługuje poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy. Redakcja tego przepisu nie pozostawia żadnej wątpliwości, iż przedmiotem żądania może być nieruchomość lub jej fizycznie wydzielona część, a nie – udział we współwłasności, do czego zmierzała skarżąca. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie zmierza do zachowania wspólnego prawa w rozumieniu art.209 kodeksu cywilnego, stąd też nie zachodzi legitymacja jednego ze współwłaścicieli do dochodzenia roszczenia w postępowaniu administracyjnym. W konsekwencji, w postępowaniu tym zachodzi współuczestnictwo konieczne po stronie wnioskodawców w przypadku, gdy nieruchomość stanowiła współwłasność. Wskazać przyjdzie, iż w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, iż w sytuacji, jeżeli roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (lub jej części) dotyczy przedmiotu współwłasności, każdy ze współwłaścicieli lub ich spadkobierców jest w takiej sprawie stroną postępowania administracyjnego, a zwrot może nastąpić tylko za zgodą wszystkich współwłaścicieli lub ich spadkobierców (m.in. wyrok NSA z dnia 16 grudnia 1987 r. sygn.akt IV SA 642/87, ONSA 1988/1/19, który zachował aktualność na gruncie obecnego stanu prawnego). Zasadnie też przyjęły organy obydwu instancji, iż wykazanie prawa spadkobiercy w sprawie o zwrot nieruchomości może nastąpić wyłącznie w oparciu o prawomocne postanowienie sądu w przedmiocie nabycia spadku (art.1027 kodeksu cywilnego). Tymczasem w niniejszej sprawie jest poza sporem, iż wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości objętej współwłasnością, pochodzi jedynie od skarżącej. W postępowaniu tym nie brali też udziału spadkobiercy poprzedniego współwłaściciela P. A., przy czym E. S. (P.), która nabyła po nim spadek, zmarła w dniu [...] w K. (odpis skrócony aktu zgonu Nr [...] w K., znajdujący się w aktach postępowania administracyjnego). Wezwanie jej spadkobierców nie jest zaś możliwe, gdyż mimo pouczenia, skarżąca ich nie wskazała, przy czym nie mogą odnieść skutku prawnego przeszkody we wskazaniu tych osób. Wbrew zarzutom skargi, organ administracji dochował też wymogom art,6, 8 i 12 kpa, podejmując kroki w celu ustalenia początkowo adresu E. S. (P.), a następnie po uzyskaniu relacji poczty o jej śmierci, wystąpił o akt zgonu. Na tym jednak wyczerpały się obowiązki organu administracji, gdyż to skarżąca ma interes prawny w wystąpieniu na drogę sądową o stwierdzenie nabycia spadku po E. S. Wniosku takiego nie mógłby skutecznie złożyć organ administracji. Przyczyny obligatoryjnego zawieszenia postępowania wymienia art.97 § 1 kpa. Zgodnie z treścią pkt 1 tegoż przepisu, organ administracji zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art.30 § 5 kpa, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art.105 kpa), co nie dotyczy niniejszej sprawy. Nadto, obligatoryjne zawieszenie postępowania zachodzi w sytuacji, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd (art.97 § 1 pkt 4 kpa). Aczkolwiek zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie zawieszenie postępowania winno nastąpić z przyczyny określonej w art.97 § 1 pkt 1 kpa, a nie z punktu 4 tegoż przepisu, jak to uznały organy administracji, uchybienie to nie mogło mieć żadnego wpływu na wynik sprawy. Zawieszenie postępowania miało bowiem umocowanie w obowiązującym stanie prawnym i organy nie mogły wydać innego rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu jako nieuzasadniona na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) w zw. z art.97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.). sw