II SA/Ka 2254/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie NSA Szczepan Prax WSA Stanisław Nitecki Protokolant st. sekr. sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu w dniu 15 października 2004 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego o d d a l a s k a r g ę. Decyzją z dnia [...], na mocy art.43 ust.1, art.46 ust.5 i 5a, art.32 ust.1 i 2, art.4 ust.1 w związku z art.3 pkt 5 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r., Nr 64, poz.414 ze zm.), przyznano M.G. zasiłek celowy w następujących wysokościach: [...] zł z przeznaczeniem na [...] do odbioru w [...], [...] zł z przeznaczeniem na [...] do odbioru w [...], [...] zł z przeznaczeniem na [...] w [...]. W uzasadnieniu stwierdzono, że wnioskodawca spełnia kryteria do przyznania mu pomocy, wszak wysokość zasiłku jest uzależniona od możliwości Ośrodka Pomocy Społecznej. Następnie wskazano, iż zasiłek celowy ma charakter fakultatywny, a otrzymywane środki nie pozwalają na zaspokojenie wszelkich potrzeb wszystkich klientów, w tym dalej idącego żądania wnioskodawcy. W odwołaniu od tej decyzji M.G. wniósł o przyznanie wyższego zasiłku podnosząc, że sytuacja jego rodziny jest [...] i jest on niewystarczający. Nadto domagał się przyznania mu świadczenia w naturze. Podkreślił, że organ pierwszej instancji nie zadał sobie trudu rozważenia wszelkich okoliczności sprawy w tych kierunkach. Nadto nie wypełnił wymogu procesowego - przedstawienia w uzasadnieniu decyzji szczegółowych motywów podjętego rozstrzygnięcia. Dlatego orzeczenie to uważał za chybione formalnie i merytorycznie. Zaskarżoną decyzją, na podstawie art.1, art.2, art.3, art.4, art.32 ust.1 i 2, art.43 ust.1 ustawy o pomocy społecznej i art.138(1 pkt 1 k.p.a., utrzymano powyższą decyzję w mocy. Organ odwoławczy ustalił, że w dacie jej wydawania, wnioskodawca liczący lat [...], z wykształcenia [...], prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i [...] małoletnich dzieci. Jest osobą [...], bez [...], zaś jego żona korzysta z [...]. Rodzina znajduje się w trudnej sytuacji, a jedynym jej dochodem jest [...] w kwocie [...] zł i [...] w kwocie [...] zł. Przeto kwalifikuje się do przyznania zasiłku celowego. Dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc wynoszący [...] zł, był niższy od ustawowego kryterium dochodowego, ustalonego dla tej rodziny na kwotę [...] zł. Mając jednak na uwadze, iż zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze uznaniowym i uwzględniając wysokość środków, jakimi dysponują organy pomocowe, uznało Kolegium wysokość przyznanej pomocy za odpowiadającą kryteriom obiektywnym i subiektywnym. W konsekwencji czego nie podzieliło zarzutów o naruszeniu przepisów prawa przez organ pierwszej instancji. Miał przy tym organ ten na uwadze, iż odwołujący się systematycznie korzysta z pomocy społecznej, opisując jej zasięg w uzasadnieniu decyzji. Poza tym zważył, iż Państwo G. są [...] ludźmi, mogącymi [...], a przynajmniej jedno z nich. Świadczenia z pomocy społecznej nie mogą być stałym źródłem utrzymania. Dlatego odwołania nie uwzględnił. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, kwestionując trafność ustaleń i rozważań poczynionych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Podniósł, iż przyznane środki są niewystarczające na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych jego rodziny. Mimo, iż ma [...] i posiada [...], nie jest w stanie [...], której nawet [...]. Nie ma więc możliwości uzyskania jakichkolwiek dochodów, stąd musi korzystać z pomocy społecznej. Ta zaś pomaga mu zbyt skąpo. Z tych przyczyn uważał kwestionowane rozstrzygnięcie za wadliwe. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: skarga nie mogła odnieść skutku, ponieważ zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a tylko pod względem zgodności z prawem podlega ona sądowej kontroli. Na wstępie należy wyjaśnić, iż z dniem 1 stycznia 2004 r. utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (p. art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), zaś sądownictwo administracyjne stało się dwuinstancyjne, przy czym w pierwszej instancji orzekają wojewódzkie sądy administracyjne (p. art.3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Stosownie do brzmienia art.97 §1 i art.103 powyższej ustawy Przepisy wprowadzające... oraz art.13 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez tutejszy sąd na podstawie przepisów tej ostatniej ustawy. Jak stanowi art. 1 ustawy o ustroju sądów administracyjnych sądy te powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Zatem kontrolują czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, albo stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (art.145 §1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przy czym, po myśli art.134 tej ustawy, sądy te dokonują kontroli legalności z urzędu, poza oceną zasadności zarzutów podniesionych w skardze. Przeprowadzona w tych ramach ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazała, że jest ona trafna, zaś zarzuty skargi chybione, co przy braku uzasadnionych podstaw branych pod rozwagę z urzędu, nie pozwalało na jej wzruszenie. Przedmiotem analizy w niniejszej sprawie jest kwestia zasiłku celowego, a ściślej jego wysokość, chociaż w tle jawi się ogólne zagadnienie pomocy, bowiem skarżący zaczepiał również brak przyznania mu świadczeń w innych jeszcze formach. Poza sporem jest, że skarżący ma prawo do świadczeń z pomocy społecznej, spełnia bowiem przepisane kryteria. Porządkując nadto zakres kognicji Sądu konieczne jest stwierdzenie, iż jest on związany zakresem kontrolowanego rozstrzygnięcia. Nie może bowiem wyjść poza granice orzekania przez organy administracyjne. W tym miejscu wypadnie też zwrócić uwagę, iż wnioskiem z dnia [...] objęty był wyłącznie zasiłek celowy, toteż niepodobna twierdzić, że organy winny szerzej rozpatrywać potrzeby skarżącego, skoro on sam zawęził je do tego świadczenia, zwłaszcza gdy zważyć, iż przyznawane są one na wniosek. W konsekwencji braku innego żądania, organy nie mogły rozstrzygać o innych formach pomocy jak tylko o zasiłku celowym, który też wyłącznie jest oceniany w niniejszym postępowaniu. Zasiłek celowy przyznawany jest na podstawie uznania administracyjnego, co nie oznacza pozbawionej kryteriów dowolności organu; uznanie to nie pozostaje również poza kontrolą instancyjną oraz sądowoadministracyjną. Uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania. W przedmiotowej sprawie (zasiłku celowego) organ administracyjny wydaje decyzję oceniając w świetle art.32 ustawy o pomocy społecznej całokształt sytuacji strony i jej rodziny, mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb, w tym wiek, stan zdrowia, możliwości zarobkowania, wysokość uzyskiwanych dochodów itp., uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli podopiecznych danego ośrodka pomocy społecznej i posiadane środki, a więc analizując czynniki subiektywne i obiektywne. W sytuacji ograniczonych środków przeznaczanych na cele pomocy społecznej i stale wzrastającej liczby osób ubiegających się o jej uzyskanie, konieczne jest stworzenie gradacji potrzeb tych osób i powiązanie jej z możliwościami finansowymi podmiotów pomoc rozdzielających. Organ orzekający te zasady miał na uwadze, albowiem rozstrzygnął sprawę zważając na sytuację szczególną skarżącego i jego rodziny oraz sytuację ogólną panującą w materii pomocowej. Wywody organu pierwszej instancji zawarte w uzasadnieniu jego decyzji organ odwoławczy podzielił i rozwinął w taki sposób, iż Sąd nabrał przekonania o uwzględnieniu przywołanych reguł. Argumenty organów świadczą o poprawnym zastosowaniu właściwych przepisów prawa materialnego i procesowego oraz instytucji uznania administracyjnego, w tym niewykroczeniu poza jego ramy. Sytuacja rodziny skarżącego jest oczywiście zła, wszak niepodobna dojść do wniosku, iż przyznanie zasiłku celowego w kwotach sprecyzowanych w osnowie decyzji z dnia [...] narusza prawo. Trudno jest zarzucić organowi, iż nakazuje ono przyznać ów zasiłek większym rozmiarze. Takiej dyrektywy wśród przepisów prawa materialnego próżno szukać. Trzeba wszak po pierwsze podkreślić, że w sprawie chodzi wyłącznie o formę pomocy, a nie stałego utrzymania. Jest oczywistym, iż przyznane kwoty nie są wystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb rodziny skarżącego, lecz nie taki jest cel pomocy społecznej. Poza tym skarżący dostrzega wyłącznie subiektywny aspekt sprawy, nie bacząc na trudności w udzieleniu pomocy wszystkim osobom jej potrzebującym. Środków na ich zaspokojenie jest zbyt mało, co Sądowi wiadomo z urzędu, z licznych rozpoznawanych spraw tego rodzaju. Oczywiście można powiedzieć, że rzeczą Państwa jest takie gospodarowanie finansami publicznymi, które pozwalałoby wszystkim na pomoc umożliwiającą życie na minimalnym poziomie, wszak ta konkluzja nie zmieni sytuacji skarżącego ani właściwego ośrodka pomocy społecznej. Wypadło przy tym marginalnie dostrzec, iż skarżący nie sprecyzował swoich oczekiwań co do wysokości spornego zasiłku, zdając się w tym zakresie na organ, co osłabia jego pozycję. W ostateczności nie sposób też odmówić trafności twierdzeniu, iż w sytuacji braku możliwości uzyskania [...] przez skarżącego, co jak się wydaje nie powinno mieć miejsca z uwagi na jego wykształcenie, rzeczą jego żony, która pozostaje [...], byłaby rezygnacja z [...], który mógłby kontynuować skarżący, i podjęcie pracy. Konkludując, wydając kwestionowane orzeczenia organy administracyjne wypowiadające się w niniejszej sprawie, nie naruszyły przepisów prawa materialnego, ani procesowego, przeto skarga nie mogła odnieść skutku. Co mając na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art.151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.