II SA/Ka 2281/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.),, Asesor WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu03 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...] ) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia [...]r. M. B. zwrócił się do Urzędu Miasta M. o wymeldowanie żony J. oraz córki G. B. z pobytu stałego z budynku nr [...] położonego w M. przy ulicy [...] podnosząc, że nie zamieszkują w nim od lat, nie posiadają rzeczy osobistych i zamieszkują wspólnie w mieszkaniu córki. Wyprowadzając się nie dopełniły obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego. Przesłuchany jako świadek zeznał, że żona wyprowadziła się [...] r. i od tego czasu mieszka u córki. Zabrała rzeczy osobiste, telewizor obrazy rzeczy osobistego użytku oraz sprzęt gospodarstwa domowego. W miejscu stałego zamieszkania nie przebywa stale ani sporadycznie. nie ponosi też kosztów utrzymania budynku. Postanowieniem z [...] r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania J. B.. Zainteresowana odmówiła dopełnienia obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego i domagała się nieuwzględnienia wniosku, podnosząc, że nie zamieszkuje w spornym lokalu, którego jest współwłaścicielką ponieważ zmuszona była go opuścić w trosce o własne zdrowie. Mąż nękał ją i utrudniał egzystencję. Kilkakrotnie w sądzie zawisły sprawy karne przeciwko mężowi i znęcanie się nad jej osobą. W tej sytuacji córka zabrała ją do siebie. Zabrała tylko własną odzież. Po tym fakcie mąż zmienił zamki w drzwiach. Nadmieniła, że już wcześniej sąd rozstrzygał o sposobie korzystania małżonków ze wspólnej nieruchomości. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz M. na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jednolity Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. orzekł o wymeldowaniu J. B. z lokalu mieszkalnego położonego przy ulicy [...] w M.. W uzasadnieniu podkreślono, iż poczynione ustalenia dowodowe, a w szczególności przesłuchania stron potwierdziły opuszczenie przez żonę wnioskodawcy przedmiotowego lokalu. Nie mieszka w nim, nie nocuje, nie prowadzi gospodarstwa domowego. Zamieszkuje faktycznie wspólnie z córką, w innym lokalu w M.. J. M. potwierdziła fakt opuszczenia lokalu, podnosząc, że nie miało ono charakteru dobrowolności. Została do tego zmuszona nieporozumieniami rodzinnymi trwającymi od lat i zły stan zdrowia. Jest osobą schorowaną wymaga spokoju i opieki. Dalej ustalono, że J. M. jest współwłaścicielką budynku przy ul. [...], a postanowieniem z [...] r. – sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w M. rozstrzygnął o sposobie korzystania z tego lokalu przez małżonków. Podobnie sądownie J. M. uzyskała zezwolenie na budowę garażu na własnej posesji. W konkluzji swoich wywodów organ orzekający stwierdził, że stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych warunkiem niezbędnym do wydania decyzji o wymeldowaniu jest utrata uprawnień do przebywania w lokalu i opuszczenie bez wymeldowania dotychczasowego miejsca pobytu albo opuszczenie miejsca stałego pobytu bez wymeldowania i przebywanie poza nim przez okres co najmniej 6 miesięcy, bez możliwości ustalenia nowego miejsca pobytu. W przypadku J. B. nie został spełniony warunek utraty uprawnień do przebywania w lokalu, ale okoliczność ta nie ma znaczenia w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01 ( Dz. U. Nr 78, poz. 716). Zasadnicze znaczenie miało w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie przesłanki "faktycznego opuszczenia lokalu". Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ doszedł do przekonania, że przesłanka ta została spełniona bowiem J. M. fizycznie nie przebywa w miejscu stałego zameldowania i przeniosła swoje centrum życiowe w inne miejsce, gdzie następuje zaspokojenie jej potrzeb mieszkaniowych. Nie podjęła także działań prawnych mających przywrócenie jej prawa posiadania spornego lokalu, po zmianie zamków przez męża. Zrezygnowała tym samym z dochodzenia swych praw i pogodziła się z utratą dotychczasowego miejsca pobytu stałego. J. M. odwołała się od powyższej decyzji. Zarzuciła, że została wydana w oparciu o błędne ustalenia faktyczne co do dobrowolności opuszczenia przez nią spornego lokalu. Podkreśliła, że przeniosła się do córki [...] r., ze względu na zły stan zdrowia po przebytej operacji i leczeniu. Mąż nie zapewniał jej opieki, a wręcz utrudniał życie ( odciął gaz, ciepłą wodę). Nie stosował się także do sądownie ustalonego sposobu korzystania z lokalu. Nie uczyniła tego zatem dobrowolnie. U córki zameldowana jest na pobyt czasowy. Nie dochodziła swoich praw na drodze sądowej, gdyż uznała to za niecelowe i nieskuteczne. Mąż nie odbiera wezwań i nie stawia się do sądu. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] na zasadzie art. 15 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 w związku z art. 50 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960) uchylił zaskarżoną decyzję i odmówił wymeldowania J. B. z pobytu stałego w spornym lokalu. W uzasadnieniu organ odwoławczy uznał rację skarżącej w części dotyczącej braku przesłanki dobrowolności opuszczenia spornego lokalu. Braku zamiaru jego opuszczenia i skoncentrowania swych spraw życiowych w innym miejscu, czego potwierdzeniem jest pozostawienie w nim całego swojego dorobku życiowego. Uznał, że potwierdzeniem powyższego twierdzenia jest zameldowanie się u córki na pobyt czasowy. Dalej podkreślił, że przesłanki wymeldowania z pobytu stałego określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zostają spełnione, gdy osoba zameldowana faktycznie opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego ponieważ niedopełniła obowiązku meldunkowego. Organ odwoławczy rozpatrując odwołanie uznał za prawidłowe ustalenia organu I instancji co do fizycznego opuszczenia przez J. B. miejsca stałego zameldowania. Nie podzielił jednak oceny materiału dowodowego na podstawie której organ I instancji nie uznał jej argumentów co do braku przesłanki dobrowolności jego opuszczenia. Czynność ta powinna mieć charakter dobrowolnego działania nie wymuszonego zachowaniem osób trzecich, ani okolicznościami o charakterze losowym czy czynników zewnętrznych. Fakt zameldowania skarżącej na pobyt czasowy u córki na okres od [...] r. – [...] r. nakazuje przyjąć, że opuszczenie przez nią lokalu przy ulicy [...] ma również charakter czasowy i stanowi okoliczność dopuszczalną ustawowo ( art. 8 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych). Decyzję Wojewody [...]ego zaskarżył M. B. wnosząc w dniu [...] r. skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Żądając jej uchylenie zarzucił, że została wydana bezpodstawnie, bezprawnie oraz w sposób stronniczy i tendencyjny, w oparciu o błędne ustalenia faktyczne. Podkreślił, że żona z córką wyprowadzały się przez kilka miesięcy zabierając przedmioty stanowiące ich wspólny dorobek oraz rzeczy osobiste. Zamki w drzwiach wymienił, kiedy wykradła mu dokumenty związane z prowadzonymi sprawami sądowymi. Podniósł również, że w toku jednej ze spraw sądowych żona oświadczyła iż do wspólnego domu nie wróci. Nie chce też łożyć na jego utrzymanie, a organ nie przeprowadził wizji lokalu celem ustalenia prawdziwości złożonych przez strony, a sprzecznych zeznań. Dodatkowo na rozprawie podniósł, że dokumenty na które powołuje się żona nie posiadają mocy wiążącej, gdyż w tej samej materii zapadły nowe postanowienia sądowe. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga jest zasadna. Na wstępie należy zauważyć z dniem 1 stycznia 2004 r. weszła w życie reforma sądownictwa administracyjnego. Stosownie do art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) z tą datą w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego utworzono w ich miejsce, na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) wojewódzkie sądy administracyjne. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (...), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 , w skrócie p.p.s.a.). Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości ( Dz. U. Nr 72, poz. 652 ) dla obszaru województwa [...]ego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej. Sądowej kontroli została poddana decyzja administracyjna wydana przez organ odwoławczy, który działa jako organ o charakterze reformacyjnym, ponownie merytorycznie rozpatrując sprawę w jej całokształcie, a także uwzględniając zmiany stanu faktycznego i prawnego, które nastąpiły po wydaniu decyzji przez organ I instancji ( vide wyrok NSA sygn. akt V SA 3872/00, LEX nr 78936). Decydujące znaczenie w niniejszej sprawie mają rozważania, czy zgodnie z twierdzeniem skarżącego jego żona opuściła miejsce stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Należy przy tym pamiętać, że pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Konsekwentnie do przyjętej definicji pojęcia pobytu stałego, opuszczenie tego miejsca pobytu rodzące obowiązek meldunkowy istnieje wówczas, gdy opuszczenie ma charakter trwały, a także dobrowolny. Spełnienie przesłanki opuszczenia przez osobę zainteresowaną dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. W orzecznictwie istotnie przyjęto nadto domniemanie dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego w sytuacji, gdy zmuszenie do opuszczenia lokalu nie jest oczywiste, a strona nie podjęła przewidzianych prawem środków w celu obrony swych praw do przebywania w lokalu. Przenosząc powyższe rozważania na ustalony w sprawie stan faktyczny, baczyć w pierwszym rzędzie należy na to, że postępowanie administracyjne dotyczyło wymeldowania współwłaścicielki lokalu, która opuściła go ze względów zdrowotnych i rodzinnych, w celu uniknięcia dalszych szykan. Bezspornym jest, że zamieszkuje u córki, gdzie jest zameldowana na pobyt czasowy na okres 5 lat. Ta ostatnia okoliczność jest jako jedyna została potwierdzona dokumentem urzędowym. Pozostałe ustalenia dowodowe opierają się na zeznaniach stron, którym organy dały bezkrytycznie wiarę. Nie podejmując żadnych czynności mających na celu ich zweryfikowanie. Jest to tym bardziej naganne, gdyż zeznania stron w wielu punktach są sprzeczne. I tak J. M. twierdzi, że wyprowadziła się po operacji i w czasie odpowiadającym zameldowanie na pobyt czasowy, zabierając tylko rzeczy osobiste ( odzież). Skarżący zaś twierdzi, że żona wraz z córką wyprowadziła się w 2000 r., zabierając praktycznie wszystkie swoje rzeczy i bez zamiaru powrotu. Nie przesłuchano na powyższą okoliczność G. B.. Nie przeprowadzono wizji lokalu przy ulicy [...], ani też nie zweryfikowano twierdzeń J. B. co do jej stanu zdrowia i konieczności opieki osoby trzeciej, ani też podejmowanych działań prawnych mających na celu przywrócenie prawa posiadania spornego lokalu. Z akt sprawy nie wynika co było przedmiotem sporów sądowych stron oraz czy istotnie skarżący proponował sprzedaż budynku lub "przepisanie" go na córkę, jak również ustanowienie jego zarządcy. Zarówno organ I jak i II instancji nie dokonał wyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie spełnienia jednej przesłanki wymeldowania z pobytu stałego J. B. i na podstawie tego samego materiału dowodowego dokonał odmiennej jego oceny zakończonej odmiennymi w swej treści decyzjami. To na organach administracji publicznej orzekających w sprawach meldunkowych ciąży obowiązek nie tylko wyjaśnienia wszystkich wątpliwości dowodowych występujących w sprawie, ale czynienie tego w sposób zgodny z obowiązującą w tym zakresie procedurą administracyjną. W niniejszej sprawie decyzję organów obu instancji zostały wydane przedwcześnie, bez zgromadzenia pełnego materiału dowodowego i jego prawidłowej oceny. Organy nie wyjaśniły dlaczego jednym oświadczeniom stron dał wiarę, a innym nie. Jak również dlaczego odstąpił od oględzin lokalu czy przesłuchania świadków bądź zażądania dokumentów potwierdzających powoływaną argumentację, a tym samym nie przeprowadził wszystkich dostępnych dowodów. Działania te pozostają w sprzeczności z zapisem art. 7, art. 77 oraz art. 80 i art. 170 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wyjaśnić nadto należy, że ewidencja danych meldunkowych jest rejestracją stosunków faktycznych, stąd też powinna odzwierciedlać rzeczywiste dane o miejscu pobytu stałego lub czasowego. W tym miejscu należy przypomnieć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje jedynie kontrolę decyzji administracyjnej pod względem jej zgodności z prawem ( art. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Oznacza to, że rozpoznając skargę na daną decyzję administracyjną ocenia czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone określone przepisy prawa. Jeżeli takie naruszenie miało miejsce to w określonych prawem sytuacjach wadliwą decyzję eliminuje z obrotu prawnego. Co mając na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 200 tej ustawy. Sąd zauważa, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przez organ odwoławczy koniecznym będzie uzupełnienie materiału dowodowego w kierunku wskazanym wyżej i dokonanie wnikliwej oceny ustaleń dowodowych w części dotyczącej okoliczności opuszczenia mieszkania przez J. B. w kontekście dobrowolności oraz podejmowanych działań prawnych mających na celu realizację przysługujących jej uprawnień właścicielskich.