II SA/Ka 2352/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Leszek Kiermaszek /spr./ Sędzia NSA Łucja Franiczek Asesor WSA Iwona Bogucka Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Orman po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2005 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Ś. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. z dnia [...] nr [...], 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane /Dz.U. Nr 38, poz. 229 ze zm./ w związku z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane /Dz.U. z 2000 r. Nr 106, poz. 1126 ze zm./, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w C. nakazał J.K. rozbiórkę samowolnie wybudowanej płyty gnojowej, usytuowanej na działce w W. nr [...] przy granicy z działką Z.C. W uzasadnieniu tej decyzji organ nadzoru budowlanego powołał się na wyniki oględzin przeprowadzonych w dniu [...], w trakcie których ustalono, iż między budynkami gospodarczymi na działce J.K., a przy granicy z działką Z.C. wybudowana została około [...] /wg informacji inwestora/ płyta gnojowa, posiadająca dół na gnojowicę, płytę denną i ścianę oporową od strony sąsiedniej działki. Obiekt ten powstał samowolnie, gdyż bez decyzji o pozwoleniu na budowę. Lokalizacja gnojownika jest niezgodna z obowiązującym w czasie realizacji tego obiektu rozporządzeniem Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia [...] w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budownictwa powszechnego /Dz.U. Nr 38, poz. 196/. Według § 56 ust. 1 rozporządzenia odległość obiektu od granicy nieruchomości wynosić winna 7,5 m, zaś w myśl § 56 ust. 5 tego rodzaju obiekty winny mieć nieprzepuszczalne dno i ściany. Oba te warunki nie są spełnione. Organ powołując się na wyniki oględzin podał, że gnojowica wycieka na działkę sąsiada /stwierdzono wycieki pochodzące z płyty gnojowej pomiędzy płytą denną a ścianą oporową/, a ponadto płyta gnojowa nie posiada izolacji. W tym stanie rzeczy organ uznał, że doprowadzenie spornego obiektu do stanu zgodnego z prawem wiąże się w tym wypadku z rozbiórką. Dodał także organ, że istnienie płyty gnojowej w obecnym stanie powoduje pogorszenie warunków zdrowotnych i użytkowych dla otoczenia. W odwołaniu od tej decyzji J.K. podniósł, że wadliwie dokonano oględzin spornego obiektu, gdyż w chwili gdy płyta gnojownika była pełna. Należało ustalić dzień, w którym płyta byłaby pusta i wówczas stwierdzić, czy występują przecieki, czy jest zrobiona izolacja. Wskazał także, iż w przeszłości gnojownik nikomu nie przeszkadzał. Ś. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. decyzją z dnia [...] nr [...], na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz z powołaniem się na art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. w związku z art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia poczynione w postępowaniu pierwszoinstancyjnym i pogląd tego organu, iż lokalizacja obiektu jest sprzeczna z przepisami obowiązującymi w dacie budowy, obiekt jest w złym stanie technicznym i powoduje uciążliwości. Organ odwoławczy powołując się nadto na przepisy art. 140 i art. 144 Kodeksu cywilnego stwierdził, że J. K. użytkuje obiekt na swojej działce w sposób, który zakłóca korzystanie z nieruchomości sąsiedniej ponad przeciętną miarę. W skardze do Sądu administracyjnego J.K. wniósł o uchylenie powyższej decyzji uznając ją za krzywdzącą i wydaną bez należytego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Skarżący ponowił zarzut, iż oględziny zostały przeprowadzone pobieżnie, nie uwzględniono faktu, że przez 30 lat istnienie gnojownika nikomu nie przeszkadzało. Skarżący stwierdził, że wbrew poglądowi organu, wybudował obiekt zgodnie z przepisami, gdyż posiada "kwity na zakup cementu i innego materiału budowlanego z Urzędu Gminy", podał także, że granica między działkami nie przebiega w miejscu gdzie jest ogrodzenie. Wreszcie wskazał, iż jest rolnikiem i musi mieć na terenie zagrody gnojownik. Ś. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uczestnik postępowania Z.C. również domagał się oddalenia skargi wyjaśniając, iż na jego działce w granicy z działką skarżącego w przeszłości istniał również gnojownik, który częściowo przylegał do gnojownika skarżącego. Wycieki następują od czasu, gdy on zlikwidował własny zbiornik /około 5 lat temu/. Skarżący z kolei przyznając te fakty dodał, że spór rozgraniczeniowy został zakończony, ogrodzenie jest usytuowane w granicy działek. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie z przyczyn w niej zawartych, ale z powodów, które sąd administracyjny nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi wziął pod rozwagę z urzędu /art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./. Na wstępie rozważań zgodzić się jednak przyjdzie z poglądem organów, że zakładając, iż sporny obiekt budowlany nazywany płytą gnojową /w istocie będący gnojownikiem, zbiornikiem na wydaliny pochodzenia zwierzęcego/ został wykonany około [...], to jego realizacja w myśl obowiązujących wówczas przepisów wymagała pozwolenia na budowę /art. 36 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 4 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. – Prawo budowlane – Dz.U. Nr 7, poz. 46 ze zm./. Żaden przepis prawa budowlanego nie zwalniał bowiem realizacji tego rodzaju obiektu od obowiązku uzyskania pozwolenia /por. art. 36 ust. 3 wymienionej ustawy/. Wbrew zarzutom skarżącego sam fakt zakupu materiałów budowlanych czy też uzyskanie zgody na ich zakup nie zastępowało pozwolenia budowlanego, do takich twierdzeń brak jest uzasadnienia prawnego. Uwzględniając międzyczasowy przepis art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane /Dz.U. z 2000 r. Nr 106, poz. 1126 ze zm./ słusznie uznały organy, że postępowanie w stosunku do przedmiotowego obiektu należało prowadzić w trybie i na zasadach określonych w dotychczasowych przepisach, tj. art. 37 i następne ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane /Dz.U. Nr 38, poz. 229 ze zm./. Oznacza to, że skarżący jako inwestor mógł liczyć na jego legalizację przez uzyskanie pozwolenia na użytkowanie wyłącznie po wykluczeniu negatywnych przesłanek z art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2, a ponadto po wykonaniu nakazanych zmian lub przeróbek niezbędnych do doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z przepisami /art. 40/, oczywiście w razie zaistnienia do tego podstaw. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego pozwala wysnuć wniosek, iż przed podjęciem decyzji nakazującej rozbiórkę organy nie wyjaśniły wszystkich istotnych dla takiego rozstrzygnięcia okoliczności. Oceniając zgodność z przepisami technicznymi obowiązującymi w okresie budowy błędnie dokonały organy konfrontacji z przepisami rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia [...] w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego /Dz.U. Nr 38, poz. 196 ze zm./, skoro ten akt prawny uchylony został z dniem 1 września 1966 r. z chwilą wejścia w życie zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 29 czerwca 1966 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego /Dz.Bud. z 1966 r. Nr 10, poz. 44 ze zm./. Przepisy § 56 ostatnio wymienionego zarządzenia precyzowały warunki, jakie winny spełniać zbiorniki do gromadzenia nieczystości, w tym gnojowniki, doły kompostowe tak co do zachowania odległości, jak i stanu technicznego. Zasadniczo zbiorniki te winny być usytuowane w odległości 7,5 m od granicy nieruchomości, licząc od najbliższej krawędzi ściany zbiornika /§ 56 ust. 1 pkt 2/ i posiadać nieprzepuszczalne dno i ściany /§ 56 ust. 3/. Jednakowoż ust. 6 tego przepisu dopuszczał możliwość usytuowania tego rodzaju zbiorników przy granicy nieruchomości w sytuacji, gdy wymaga tego prawidłowa zabudowa sąsiadujących ze sobą działek, zachowane zostaną odległości wynikające z ust. 1 lub odpowiednio ust. 4 i pod warunkiem, że będą przylegać do podobnych zbiorników po przeciwnej stronie granicy. Zauważyć przyjdzie, że zbliżoną regulację prawną zawierało rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, na które powołały się organy. Wypowiadając stanowczy pogląd, iż jedyną możliwością doprowadzenia spornego obiektu do stanu zgodnego z przepisami jest nakazanie rozbiórki, wobec sprzeczności z przepisami rozporządzenia w sprawie warunków technicznych obowiązującymi w okresie budowy, nie uwzględniły jednak organy regulacji określonej w § 56 ust. 6 zarządzenia z dnia 29 czerwca 1966 r. Było to zaś wynikiem, tak należy sądzić, niedostatecznego ustalenia stanu faktycznego z okresu budowy i w okresie użytkowania /po [...] r./. Otóż nie wyjaśniono, czy na nieruchomości sąsiadującej z działką skarżącego w chwili realizacji spornego obiektu istniał zbiornik. a jeśli tak czy przylegał do zbiornika po przeciwnej stronie granicy /na działce skarżącego/. Na rozprawie przed Sądem uczestnik postępowania Z.C. podał, że w przeszłości na jego nieruchomości istniał gnojownik, co więcej usytuowany był w granicy z działką skarżącego i częściowo przylegał do znajdującego się na tej działce podobnego zbiornika. Gdyby więc w rzeczy samej taki stan istniał w dacie realizacji przez skarżącego spornego obiektu, ocena zgodności z przepisami co do usytuowania tego obiektu mogłaby przedstawiać się zgoła odmiennie, aniżeli przyjęły organy. Nie można bowiem w takiej sytuacji wykluczyć, że lokalizacja spornego obiektu w dacie realizacji inwestycji nie naruszała przepisów techniczno-budowlanych. Wobec tego, iż bezspornym było, że na terenie, na którym znajdują się nieruchomości skarżącego i uczestnika miejscowy przepis planistyczny dopuszczał budowę zbiorników na nieczystości, gnojowników, kompostowni i podobnych zbiorników, wydanie na tym etapie postępowania decyzji nakazującej rozbiórkę uznać trzeba za przedwczesne. Późniejsza bowiem likwidacja gnojownika na działce uczestnika postępowania pozostawałaby bez wpływu na ocenę zgodności z przepisami w okresie budowy tego rodzaju zbiornika na działce skarżącego, jeśli chodzi o sposób usytuowania. W konsekwencji stwierdzenie złego stanu technicznego spornego obiektu w postaci braku nieprzepuszczalnego dna i ściany, co w świetle wyników przeprowadzonych oględzin nie sposób zakwestionować, mogłoby stanowić podstawę do wydania decyzji nakazującej wykonanie ściśle określonych przeróbek niezbędnych do doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z przepisami. Całokształt rozważań prowadzi do wniosku, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem proceduralnych norm art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a także z obrazą materialnoprawnego przepisy art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane z 1974 r., na które powołują się rozstrzygnięcia obu decyzji. Stwarza to podstawę do uchylenia obu decyzji na mocy art. 151 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a nadto orzeczenie, iż będąca przedmiotem skargi decyzja nie podlega wykonaniu. Rozstrzygnięcie w tym zakresie utraci moc z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia /art. 152 ustawy/. O kosztach postępowania nie orzeczono, gdyż skarżący do czasu zamknięcia rozprawy nie zgłosił żądania zasądzenia od organu zwrotu kosztów /art. 210 § 1 ustawy/. Ponownie rozpoznając sprawę w oparciu o dostępne środki dowodowe ustali organ nadzoru budowlanego stan faktyczny w okresie budowy spornego obiektu budowlanego, w szczególności czy na sąsiedniej działce istniał podobny obiekt przylegający do granicy, a jeśli tak czy zachowane były odległości, o których mowa w § 56 ust. 1 pkt 1 i 3 lub odpowiednio w ust. 4, czy tego rodzaju lokalizacja uzasadniona była ze względu na sposób zabudowy sąsiadujących ze sobą nieruchomości. W zależności od tych ustaleń ukierunkowane zostanie dalsze postępowanie. Będzie miał na uwadze organ, że wykluczenie przesłanek z art. 37 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. obliguje do wydania decyzji nakazującej wykonanie określonych zmian lub przeróbek niezbędnych do doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z przepisami. SJ/