II SA/Ka 2498/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.), Sędzia NSA Wiesław Morys, Sędzia NSA Szczepan Prax, Protokolant st. sek. sąd. Alicja Sadowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2005r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie świadczenia w formie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. nr [...] z dnia [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją nr [...] z dnia [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś., działając z upoważnienia Rady Gminy w Ś., uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] w sprawie przyznania J.F. świadczenia w postaci opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i odmówił opłacania tych składek na rzecz wyżej wymienionej od dnia [...] Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o art. 104 i art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego, zaś jej materialnoprawną podstawę stanowiły przepisy art. 43 ust. 1, 2a i 4 w związku z art. 27 ust. 1 i art. 31b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990r., o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. , Nr 64, poz. 414, ze zm.). W uzasadnieniu organ administracyjny powołał się na art. 31b cytowanej ustawy z dnia 29 listopada 1990r., podnosząc, iż zaprzestanie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne stanowi następstwo odmowy przyznania prawa do zasiłku stałego dokonanej na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. -B. J. F. zażądała zmiany decyzji zapadłej w I instancji oraz "ponownego rozpatrzenia sprawy". Skarżąca zakwestionowała prawidłowość ustaleń faktycznych dokonanych w toku postępowania w sprawie zasiłku stałego. Podkreśliła bowiem, iż Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. bezpodstawnie uznał, że fakt nabycia samochodu osobowego marki [...] za kwotę [...] świadczy o rażącej dysproporcji pomiędzy deklarowanym dochodem rodziny a jej rzeczywistą sytuacją materialną. Zdaniem strony organ ten nie uwzględnił złożonych przez nią wyjaśnień, że środki na zakup rzeczonego pojazdu pochodzą między innymi z oszczędności zgromadzonych przez gospodarstwo domowe w latach wcześniejszych oraz z zaciągniętych pożyczek. Ponadto skarżąca podkreśliła, iż posiadany pojazd stanowi niezbędny środek transportu a także zabezpieczenie finansowe na wypadek konieczności poniesienia znacznych wydatków na leczenie dziecka z głębokim upośledzeniem umysłowym. Decyzją nr [...] z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.-B. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy powołał się na okoliczność, iż decyzją własną z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy inną decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. Nr [...], wydaną w dniu [...]., w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej z dniem [...] pomocy w postaci zasiłku stałego. Mając na uwadze powyższe Kolegium podniosło, iż w konsekwencji należało także orzec o odmowie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. F. wniosła o uchylenie rozstrzygnięcia podjętego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.-B. oraz poprzedzającej je decyzji organu I instancji. Skarżąca wskazała na bezzasadność odmowy pomocy w formie opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe ponownie podkreślając, że nastąpiła ona w efekcie nieprawidłowego pozbawienia prawa do pobierania zasiłku stałego. W tym miejscu strona raz jeszcze podniosła zarzut naruszenia art. 43 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wywodząc, iż przepis ten umożliwia orzeczenie o odmowie przyznania zasiłku stałego jedynie w przypadku wystąpienia rażącej dysproporcji pomiędzy wysokością udokumentowanego dochodu a rzeczywistą sytuacją majątkową gospodarstwa domowego, która zdaniem wyżej wymienionej nie miała w niniejszej sprawie miejsca. Mając na uwadze powyższe J. F. powtórnie zaakcentowała, że o istnieniu takiej dysproporcji nie może przesądzać fakt posiadania samochodu [...]. Pojazd ten nabyty został bowiem za pieniądze uzyskane w ramach pożyczek a także za oszczędności z okresu trzech lat poprzedzających okres pobierania zasiłku, wynoszących [...]zł. Pozostała kwota, w wysokości [...] zł stanowi natomiast wartość środków zgromadzonych już w okresie pobierania przedmiotowego świadczenia, to jest od [...] co przy skromnym i gospodarnym trybie życia odpowiada możliwościom finansowym wynikającym z deklarowanego dochodu rodziny zwłaszcza, że w ciągu 5 ostatnich lat nie dokonywała ona żadnych wydatków wykraczających poza koszty bieżącego utrzymania. Nadto skarżąca powtórnie zarzuciła, iż organy obu instancji nie wzięły pod uwagę złożonych w toku postępowania wyjaśnień w kwestii źródeł sfinansowania zakupu spornego samochodu, bezzasadnie odmawiając im wiarygodności. Tym samym rozstrzygnięcie o pozbawieniu zasiłku stałego a w konsekwencji także decyzja o odmowie przyznania pomocy w formie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oparte zostały na kryteriach pozaprawnych i domniemaniach. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Kolegium raz jeszcze wskazało, że powodem rozstrzygnięcia o odmowie przyznania J. F. pomocy w formie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne od dnia [...] była okoliczność, iż wyżej wymieniona została od tej daty pozbawiona prawa do pobierania zasiłku stałego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie lecz głównie z przyczyn, które nie zostały w niej podniesione, a które Sąd wziął pod uwagę z urzędu, nie będąc związanym zarzutami skargi. Zarówno bowiem zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem nie mogą one pozostać w obrocie prawnym. W punkcie wyjścia należy jednak stwierdzić, że skarga w niniejszej sprawie wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r., a więc w okresie, w którym postępowanie sądowoadministracyjne toczyło się według przepisów ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Trzeba w tym miejscu zauważyć, że wspomniany akt prawny z dniem 1 stycznia 2004r., utracił moc. Obecnie w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym stosowana jest ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie zaś z art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r., Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r., i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepisy obowiązującej w dniu wydania zaskarżonej decyzji ustawy z dnia 29 listopada 1990r., o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998r., Nr 64, poz. 414 ze zm.), przewidywały różne formy i rodzaje pomocy udzielanej przez gminy osobom i rodzinom takiej pomocy oczekującym. Zasadniczy cel pomocy społecznej zdefiniowany został jako zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych uprawnionych, przy jednoczesnym umożliwieniu osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji, których nie są w stanie same pokonać. Jedną z form pomocy przewidzianych w cytowanej ustawie z dnia 29 listopada 1990r., było świadczenie w postaci opłacania przez właściwy ośrodek pomocy społecznej składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Krąg uprawnionych do korzystania z takiego wsparcia obejmował zgodnie z art. 31b ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osoby o których mowa w art. 27 ust. 1 i 2 a nadto wymienione w art. 31 ust. 4a tej ustawy, chyba że podlegają one obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów lub otrzymują emeryturę albo rentę. Świadczenie stanowiące przedmiot sprawy przysługiwało zatem między innymi osobie spełniającej przesłanki warunkujące nabycie prawa do zasiłku stałego (art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990r.) a więc zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza półtorakrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4 tej ustawy, a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.) lub ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Mając na uwadze treść powyższych uregulowań godzi się podnieść, że uchylenie decyzji o przyznaniu J. F. zasiłku stałego i odmowa przyznania tej formy pomocy od dnia [...] nie stanowiły wystarczającej podstawy do rozstrzygnięcia o pozbawieniu wyżej wymienionej świadczenia w postaci opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Należy bowiem podkreślić, że sformułowanie "osoby, o których mowa w art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej", użyte w przywołanym art. 31b ust. 1 tej ustawy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że warunkiem korzystania z pomocy w formie uiszczania tych składek nie było posiadanie prawa do zasiłku stałego, przewidzianego w art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990r., lecz jedynie zachowanie określonych w tym unormowaniu przesłanek, warunkujących jego nabycie. Za stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie przemawia również okoliczność, iż zgodnie z brzmieniem cytowanego art. 31b ust. 1 ustawy o pomocy społecznej składka na ubezpieczenia emerytalne i rentowe odprowadzana była od kwoty zasiłku stałego. W ocenie Sądu treść omawianej regulacji określała jedynie, że obliczenie wysokości rzeczonej składki następowało w oparciu o podstawę wymiaru równą wynikającej z obowiązujących przepisów aktualnej kwocie zasiłku. Powyższe nie oznacza natomiast, że odprowadzanie składki mogło być dokonywane wyłącznie za osobę, która zasiłek ten pobiera. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że rozstrzygnięcia wydane przez organy obu instancji podjęte zostały z naruszeniem normy prawa materialnego wynikającej z art. 31b ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nieprawidłowość ta ma istotny wpływ na wynik sprawy gdyż jej następstwem mogło być bezzasadne pozbawienie skarżącej spornego świadczenia. Orzekające w sprawie organy nie zakwestionowały bowiem, że J. F. spełniała kryteria określone w art. 27 ust. 1 tej ustawy a w konsekwencji pozbawienie prawa do zasiłku stałego nie zostało spowodowane brakiem zachowania warunków jego otrzymania, lecz nastąpiło wyłącznie w oparciu o art. 43 ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990r., w związku ze stwierdzeniem rażącej dysproporcji pomiędzy deklarowanymi przez stronę dochodami a rzeczywistą sytuacją materialną jej rodziny. Dlatego przy ponownym rozpoznaniu sprawy nieodzowne będzie uwzględnienie przedstawionych zaleceń Sądu i w tym kontekście ustalenie czy w sprawie zachodzą okoliczności upoważniające do odmowy przyznania stronie pomocy w postaci opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Należy przy tym rozważyć czy okoliczność, która spowodowała uchylenie decyzji o przyznaniu J. F. zasiłku stałego nie uzasadnia także pozbawienia jej świadczenia stanowiącego przedmiot niniejszej sprawy. Organ administracyjny powinien bowiem mieć na uwadze, że zgodnie z przywołanym art. 43 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, stwierdzenie rażącej dysproporcji pomiędzy deklarowanym dochodem a rzeczywistym stanem majątkowym strony umożliwiało pozbawienie każdego ze świadczeń przewidzianych w tej ustawie a zatem mogło stanowić także przesłankę odmowy przyznania pomocy w formie opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Przesłanką taką nie był natomiast sam fakt pozbawienia zainteresowanej osoby prawa do pobierania zasiłku stałego. Ponieważ nieprawidłowość obciążająca zaskarżoną decyzję dotyczy także rozstrzygnięcia zapadłego w I instancji, właściwe będzie aby czynności zmierzające do dokonania wskazanych wyżej ustaleń przeprowadzone zostały przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, z uwagi na naruszenie art. 31b ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r., o pomocy społecznej w związku z art. 27 ust. 1 tej ustawy, działając na podstawie art. 132, art. 145 §1 pkt 1 lit. a i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) oraz art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 , poz.1271), orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd nie orzekł o zasądzeniu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania sądowego, gdyż do zamknięcia rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie niniejszego wyroku nie wystąpiła ona z wnioskiem o przyznanie należnych kosztów a tym samym utraciła prawo do zgłoszenia żądania w tej kwestii (art. 210 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).