II SA/Ka 2546/03

Dnia 2 marca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek Asesor WSA Krzysztof Targoński (spr.) Asesor WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekr. sąd. Joanna Spadek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2005 roku sprawy ze skargi "A" na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Sanitarnego w K. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej: oddala skargę. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. decyzją z dnia [...] r., nr [...] działając na podstawie art.1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej ( Dz. U. z 1998 r. nr 90, poz. 575 ze zm.), § 1, § 7, § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.) orzekł , że u Z. B., pracownika "A" w Z., występuje choroba zawodowa – zawodowe uszkodzenie słuchu, wymienione w poz. 15 cyt. rozporządzenia. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że Z. B. podczas pracy w warsztacie mechanicznym "A" w okresie od 1978 r. do 1986 r. i od 1989 r. do 1999 r. narażony był na hałas w granicach 84 dBa przy rozruchu silnika, pracach naprawczych, paleniu i spawaniu karoserii samochodowych, zaś przy wyklepywaniu blach na hałas 88 dBa ( narażenie okresowe 2 – 4 razy w ciągu roku ), a w latach 1995 – 1998 przy obsłudze koparki "[...]" na hałas 85 dBa. Od 1999 r. został przeniesiony na stanowisko mistrza zakładu remontowo-budowlanego, gdzie nie występowało narażenie na hałas. Badanie przeprowadzone w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. potwierdziło zawodowe uszkodzenie narządu słuchu. Odwołanie od tej decyzji złożyła "A" podnosząc, że w dniu [...] 1998 r. pracownik poddany został badaniu podczas, którego stwierdzono ubytek słuchu dla ucha prawego 26 dB i dla ucha lewego 22 dB, co w opinii uprawnionego ośrodka orzeczniczego w zakresie medycyny pracy z lekarskiego punktu widzenia nie mogło być zakwalifikowane jako choroba. Z dniem [...] 1999 r. Z. B. przeniesiony został do pracy umysłowej poza hałasem. Po porównaniu wyników badań lekarskich przeprowadzonych w [...] 1998 r. z ubytkami słuchu stwierdzonymi w czasie badania przeprowadzonego w dniu [...] 2002 r., które stanowiły podstawę do rozpoznania choroby zawodowej skonstatowano, iż pogorszenie słuchu nie nastąpiło z przyczyn zawodowych. Państwowy Wojewódzki Inspektor Nadzoru Sanitarnego w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...] , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy nawiązał do przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego, które potwierdziło, że Z. B. latach 1978 – 1989 oraz 1989 – 1999 pracował w środowisku, gdzie był narażony na istotne zagrożenie dla narządu słuchu , bowiem równoznaczny poziom dźwięku przekraczał 82 dB w przeliczeniu na osmiogodzinny dzień pracy. Nadto wskazał, że lekarze specjaliści kompetentnych placówek ( pierwszego i drugiego szczebla) w konkluzjach orzeczeń rozpoznali u Z. B. obustronne uszkodzenie słuchu typu odbiorczego, spowodowane działaniem hałasu i zakwalifikowali rozpoznaną chorobę do poz. 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r.. Powyższa decyzja zaskarżona została do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez "A", która -powołując się na zarzuty naruszenia prawa materialnego ( § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r.) oraz procesowego ( błędna ocena materiału dowodowego) – wniosła o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podobnie jak i w odwołaniu nawiązano do wyników badania słuchu przeprowadzonego u Z. B. w dniu [...] 1998 r., kiedy to stwierdzony ubytek słuchu nie osiągnął takiego nasilenia, aby z lekarskiego punktu widzenia mógł być zakwalifikowany jako choroba zawodowa. Skoro po tym badaniu pracownik nie był narażony na żadne czynniki szkodliwe, to stwierdzony głębszy ubytek słuchu w trakcie badania w dniu [...] 2002 r. nie mógł mieć związku z wykonywaną pracą. Zatem błędna jest ocena organu odwoławczego, iż istnieje związek przyczynowo skutkowy między środowiskiem pracy, a rozpoznaną chorobą. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Nadzoru Sanitarnego w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym datowanym [...] 2005 r. skarżąca wniosła o uwzględnienie dowodu z dołączonych do niego kopii dokumentów, tj.: - orzeczenia lekarskiego z dnia [...] r., - pisma z Działu Kadr "A" z dnia [...] 1999 r., - orzeczenia lekarskiego z dnia [...] r., - sprawozdania z kontroli pomiarów środowiskowych przeprowadzonych w dniu [...] 1993 r., - notatki z dnia [...] 1997 r. z doraźnej kontroli przeprowadzonej przez lekarza medycyny pracy, - protokołu z kontroli sanitarno-porządkowej z dnia [...] 1997 r.. Nadto wskazano, że od [...] 2002 r. obustronny trwały ubytek słuchu spowodowany hałasem kwalifikowany jest jako choroba zawodowa dopiero przy powyżej 45 dB. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu niniejszej sprawy stwierdził, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Na wstępie wyjaśnić należy, że mimo, iż skarga wniesiona została pod rządami ustawy z dnia 11 maja1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. nr 74, poz. 368 ze zm. ) to jednak rozpoznać należało ją w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.). Konsekwencja taka wynika bowiem z przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.), który stanowi, że "sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Wyjaśnić również trzeba, że choć decyzja organu pierwszej instancji nosi datę [...] r., to zgodnie z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115) postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Rozporządzenie to weszło w życie z dniem 3 września 2003 r., a z przekazanych do Sądu akt administracyjnych bezsprzecznie wynika, że postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej u Z.B. rozpoczęte zostało nie później niż w [...] 2002 r., zatem w sprawie należało zastosować, tak jak to uczyniły organy nadzoru sanitarnego, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 i z 1989 r. nr 61, poz. 364). Zgodnie z przepisem § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Z przepisu tego wynika, że o uznaniu schorzenia za chorobę zawodową decydują dwa czynniki: umieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, oraz ustalenie, że schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy, przy czym przy ocenie działania czynnika szkodliwego należy uwzględnić okoliczności wymienione w § 1 ust. 2 tego rozporządzenia. Istnienie drugiego z opisanych czynników kwestionuje skarżąca, bowiem jej zdaniem rozpoznany ubytek słuchu nie pozostaje w związku z wykonywaną pracą. Podnosi, iż w orzeczeniu lekarskim wydanym w dniu [...] r. przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w K. stwierdzono u Z. B. obustronny odbiorczy ubytek słuchu 26 dB ucho prawe i 22 dB dla ucha lewego, który z punktu widzenia lekarskiego nie mógł być zakwalifikowany jako choroba zawodowa. Z dniem [...] 1999 r. został przeniesiony na inne stanowisko pracy, gdzie nie był narażony na żadne czynniki szkodliwe, a więc stwierdzony u niego w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] r. ubytek słuchu, tj. jest dla ucha prawego 36 dB i lewego 38 dB nie mógł mieć związku ze środowiskiem pracy. Za takim stwierdzeniem przemawia także negatywne orzeczenie lekarskie z dnia [...] r.. Ubytki słuchu mogły powstać z innych przyczyn, takich jak: choroba lub inne zatrudnienie poza Spółdzielnią. Nadto do pisma procesowego z dnia [...] 2005 r. dołączone zostały kopie dokumentów, które zdaniem skarżącej wskazują, iż pracownicy wyposażeni byli w sprzęt ochrony osobistej, a na stanowisku pracy Z. B. poziom hałasu nie przekraczał dopuszczalnej normy. Skarżąca zwróciła również uwagę, że od [...] 2002 r. obustronny trwały ubytek słuchu spowodowany hałasem traktowany jest jako choroba zawodowa, gdy ubytek ten wynosi powyżej 45 dB. W tym miejscu nawiązać przyjdzie do ustaleń dokonanych w toku dochodzenia epidemiologicznego oraz do orzeczeń lekarskich, wydanych przez uprawnione placówki medyczne. Z. B. w czasie zatrudnienia w "A" pracował jako: - mechanik samochodowy od [...] 1978 r. do [...] 1986 r., - mechanik samochodowy, spawacz kierowca od [...] 1989 r. do [...] 1999 r., - mistrz od [...] 1999 r. do [...] 2002 r. ( data widniejąca na formularzu dochodzenia epidemiologicznego). W 1995 r. na okres 3 miesięcy oddelegowany został do pracy w kotłowni na stanowisku palacza. Pracując jako mechanik samochodowy, spawacz i kierowca narażony był na hałas: - w warsztacie mechanicznym o poziomie 84 dB - rozruch silnika, prace naprawcze i przygotowawcze, - jako spawacz – mechanik o poziomie 88 dB – palenie i spawanie blach karoserii samochodowych, wyklepywanie blach - raz w tygodniu. Wskazane poziomy natężenia hałasu przyjęte zostały z jedynych, dostępnych pomiarów dokonanych w 1993 r.. Z kolei pracując jako operator koparki "[...]" w okresie od [...] 1996 r. do [...] 1998 r. narażony był na hałas o poziomie 85 dB ( przyjęto z pomiarów dokonanych w 1999 r.). Dochodzenia epidemiologicznego związanego z narażeniem na ponadnormatywny hałas w okresie zatrudnienia Z. B. w Przedsiębiorstwie "B" (od [...] 1986 r. do [...] 1989 r.) nie przeprowadzono, bo Przedsiębiorstwo to uległo likwidacji i nie zachowały się wyniki pomiarów z lat osiemdziesiątych. Z kolei w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] r., wydanym przez Poradnię Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. rozpoznano u Z. B. chorobę zawodową wymienioną w poz. 15 wykazu chorób zawodowych, gdyż stwierdzono u niego niedosłuch obustronny typu odbiorczego, który po uwzględnieniu fizjologicznej poprawki na wiek wynosi dla ucha prawego 36 dB i dla lewego 38 dB. W uzasadnieniu tego orzeczenia wyjaśniono, że po uzyskaniu dodatkowych informacji od Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. potwierdzających pracę badanego w narażeniu na ponadnormatywny hałas, odstąpiono od uprzednio wydanego orzeczenia w dniu [...] r., w którym nie rozpoznano choroby zawodowej. W kolejnym orzeczeniu lekarskim wydanym w dniu [...] r. przez Poradnię Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. również rozpoznano chorobę zawodową -uszkodzenie słuchu spowodowane działaniem hałasu - przy czym rozpoznając niedosłuch obustronny odbiorczy, średnie podwyższenie progu słuchu, po uwzględnieniu fizjologicznej poprawki, określono dla ucha prawego na 32 dB i dla lewego 34 dB. Opisany wyżej przebieg pracy zawodowej i środowiska pracy, zdaniem Sądu, bezsprzecznie potwierdzają, że Z. B. pracował w warunkach narażenia na działanie czynnika szkodliwego dla zdrowia, jakim był hałas o poziomie ponadnormatywnym i oscylującym w granicach dopuszczalnego. Przekazane zaś przez skarżącą, przy piśmie procesowym z dnia [...] 2005 r., kopie dokumentów, tj. (1) sprawozdania z kontroli pomiarów środowiskowych przeprowadzonych w dniu [...] 1993 r., (2) notatki z dnia [...] 1997 r. z doraźnej kontroli przeprowadzonej przez lekarza medycyny pracy, (3) protokołu z kontroli sanitarno-porządkowej z dnia [...]1997 r. nie mogą zmienić sformułowanej wyżej przez Sąd oceny. Umknęło uwadze skarżącej, iż w pierwszym z dokumentów wskazano, że w warsztacie naprawy samochodów pracownik zatrudniony na stanowisku spawacz- mechanik narażony był raz w tygodniu na ponadnormatywny hałas, a na stanowisku mechanika i elektryka poziom równoważny dźwięku był niższy od granicznego tylko o 1 dB. W drugim z nich powołano się na pomiary dokonane w 1995 r., które nie wykazały przekroczenia czynników szkodliwych, jednak nie wskazano na jakich stanowiskach dokonywano pomiarów i jakie czynniki szkodliwe mierzono. Podobnie w trzecim dokumencie brak jest wzmianki jakie szkodliwe czynniki były mierzone, przy czym kontroli poddano tylko stanowisko spawacza- ślusarza i dwa stanowiska stolarzy, a ponadto nie zawiera on wyników pomiarów oraz informacji, czy przekraczały one maksymalne dopuszczalne wartości, czy nie. Dodać trzeba, że z ostatniego dokumentu wynika, iż w warsztacie samochodowym występowało narażenie na zapylenie, hałas i czynniki chemiczne. Nie mogła również odnieść skutku argumentacja skargi wskazująca, że w okresie do [...] 1999 r. do [...] 2002 r. Z. B. nie był narażony na stanowisku pracy na żadne czynniki szkodliwe, bowiem mające zastosowanie w rozpoznawanej sprawie rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, w przeciwieństwie do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., nie przewidywało okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych, od zakończenia narażenia zawodowego upoważniało do rozpoznania choroby zawodowej. Nadto rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. nie przewidywało minimalnej, granicznej wartości ubytku słuchu, od której uzależnione było rozpoznanie choroby zawodowej - uszkodzenie słuchu wywołane hałasem ( poz. 15 załącznika do rozporządzenia). Na kanwie tego rozporządzenia w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, który w pełni podziela skład orzekający, iż brak jest podstaw prawnych, aby z prawnego pojęcia choroby zawodowej eliminować "uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu", ze względu na stopień uszkodzenia słuchu ( por. m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2002 r. III RN 78/01, LEX CD – nr syst. 75739). Wtrącić trzeba, że już ubytek słuchu ustalony w orzeczeniu lekarskim z dnia [...]r., w świetle powyższych rozważań, nie mógł stanowić wyłącznej przyczyny odmowy rozpoznania choroby zawodowej, lecz dalsze roztrząsanie tego wątku wykracza poza granice rozpoznawanej sprawy. Sąd dostrzegł, iż stwierdzony ubytek słuchu w orzeczeniu lekarskim pierwszej instancji różni się od określonego w orzeczeniu drugiej instancji – o 4 dB dla ucha prawego i lewego. Choć okoliczność ta nie została podniesiona w skardze, to Sąd nie będąc związany zarzutami skargi ( art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) postanowił poddać ją ocenie. Co do zasady powyższa kwestia powinna być wyjaśniona przez organ odwoławczy, jednak mając na względzie, iż oba orzeczenia potwierdzają niedosłuch obustronny typu odbiorczego, a jak wyżej wykazano brak jest podstaw prawnych, aby z prawnego pojęcia choroby zawodowej eliminować "uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu", ze względu na stopień uszkodzenia słuchu, Sąd uznał, że ta okoliczność nie może skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Reasumując dotychczasowe rozważania przyjdzie stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Dochodzenie epidemiologiczne potwierdziło, że Z.B. zatrudniony był w środowisku pracy, w którym narażony był na ponadnormatywny hałas i oscylujący w granicach dopuszczalnego. Placówka orzecznicza pierwszej instancji pierwotnie nie rozpoznała choroby zawodowej, jednak po uzyskaniu dodatkowych informacji od Inspektora Sanitarnego w G. rozpoznała chorobę zawodową, a w orzeczeniu lekarskim drugiej instancji potwierdzono, że wielkość i charakter niedosłuchu oraz zawodowe narażenie na hałas uprawniają do rozpoznania choroby zawodowej opisanej w poz. 15 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. W sumie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.) skargę oddalił.