II SA/Ka 2624/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Asesor WSA Krzysztof Targoński, Protokolant Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2005 r. sprawy ze skargi H. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego oddala skargę Wnioskiem z dnia [...] 2002 r. W. L.-D. zwróciła się do Prezydenta Miasta Ż. o wymeldowanie z pobytu stałego z mieszkania nr [...] przy ulicy [...] H. G. twierdząc, że nie przebywa w nim od wielu lat i jest dla niej osobą obcą. Jednocześnie wskazała, że [...] 2000 r. zakupiła przedmiotowy lokal aktem notarialnym nr [...] sporządzonym w Kancelarii Notarialnej T.P. w Ż.. Jest jego właścicielem i głównym najemcą, H.G. jest w nim zameldowana, gdyż wyprowadzając się nie dopełniła obowiązku wymeldowania. W dniu [...] 2002 r., na podstawie art. 61 § 4 kpa wszczęto w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne w toku którego ustalono, że lokal przy ulicy [...] w Ż. jest własnością Spółdzielni Mieszkaniowej "A" w Ż., a W. L.-D. nabyła spółdzielcze własnościowe prawo do tego lokalu i od [...] 2002 r. zamieszkuje w nim z rodziną. Przesłuchano H.G., która potwierdziła, że nie zamieszkuje w spornym lokalu od wielu lat, ponieważ jej były mąż L. G. uniemożliwiał jej zamieszkiwanie w nim, podobnie jak czyni to wnioskodawczyni. Fakt opuszczenia i niezamieszkiwania H. G. potwierdziły również ustalenia przeprowadzonej w dniu [...] 2003 r. rozprawy administracyjnej, a w szczególności przesłuchania świadków. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta Ż. na podstawie art. 104 § 1 kpa i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity w Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu H. G. z pobytu stałego w Ż. [...]. W uzasadnieniu opisano szeroko przeprowadzone postępowanie dowodowe i poczynione na jego podstawie ustalenia oraz cały przebieg postępowania administracyjnego, w toku którego organ I instancji wydał już [...] r. nr [...] decyzję o wymeldowaniu H. G. ze spornego lokalu. Decyzja ta została jednak uchylona przez Wojewodę [...][...] r. z przyczyn proceduralnych, naruszenia art. 72 § 1 i § 2 k.p.a. oraz art. 10 § 1 tej ustawy, a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia. Dalej organ wskazał na konsekwencje prawne i faktyczne orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01 o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z Konstytucją RP. Wyrok ten obowiązuje od 19 czerwca 2002 r., co oznacza, że dopełnieniem obowiązku meldunkowego jest czynnością techniczną, związaną z rejestracją ruchu ludności i należy odróżniać tytuł prawny do zamieszkiwania od meldunku, który takiego tytułu nie zastępuje ani takim tytułem nie jest. O wymeldowaniu danej osoby z pobytu stałego decyduje zaś przesłanka faktycznego dobrowolnego opuszczenia lokalu. Wyjaśnił również dlaczego nie uwzględnił wniosku H. G. o zmianę terminu rozprawy administracyjnej i uznał jej nieobecność za nieusprawiedliwioną. Od powyższej decyzji odwołała się H. G. wnosząc o jej uchylenie. Zarzuciła wydanie jej z naruszeniem prawa mającego wpływ na treść końcowego rozstrzygnięcia. W szczególności przeprowadzenie rozprawy administracyjnej pod jej nieobecność oraz pominięcie dowodu z oględzin lokalu. W uzasadnieniu podniosła dodatkowo naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda [...] decyzją z [...] r. nr [...] na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. nie uwzględnił odwołania i utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił po raz kolejny znaczenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01 na mocy którego od dnia 19 czerwca 2002 r. w postępowaniu meldunkowym nie bada się kwestii posiadania bądź utraty uprawnień do przebywania w lokalu. Meldunek to tylko rejestracja pobytu osoby i nie rodzi żadnych uprawnień do lokalu. Przypomniał, że w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że H. G. nie mieszka w miejscu stałego zameldowania, co oznacza spełnienie ustawowych przesłanek wymeldowania z art. 15 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i powoduje, że zaskarżona decyzja była zgodna z prawem. Dalej wskazał, że wbrew twierdzeniom skarżącej nie naruszono zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. Organ ma obowiązek zapewnić stronie udział w całym toku postępowania, jednakże od strony zależy, czy będzie w nim uczestniczyć czy nie. Podkreślił, że H. G.przed wydaniem zaskarżonej decyzji, [...] r. zapoznała się z całością akt sprawy i nie wniosła żadnych zastrzeżeń ani nie złożyła wniosków dowodowych. W podsumowaniu wywodów uzasadnienia faktycznego i prawnego wydanej decyzji organ odwoławczy zauważył, że z faktu samego zameldowania nie wypływają żadne uprawnienia cywilnoprawne co do tytułu prawnego do lokalu. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z dnia 3 marca 2003 r. H. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając obrazę art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie z uwagi na nie zaistnienie określonych w tym przepisie przesłanek, naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść końcowego orzeczenia merytorycznego wydanego w sprawie przez pominięcie dowodu z oględzin lokalu mieszkalnego i przeprowadzenie rozprawy administracyjnej pod jej nieobecność oraz naruszenie podstawowych zasad postępowania, a w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. W uzasadnieniu podkreśliła, że jej pobyt w Niemczech ma charakter czasowy i jej wolą jest powrót na stałe do Polski, a ustalenia co do dobrowolnego opuszczenia przez nią lokalu są błędne i dla niej krzywdzące. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Na wstępie należy zauważyć, że z dniem 1 stycznia 2004 r. weszła w życie reforma sądownictwa administracyjnego. Stosownie do art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) z tą datą w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego utworzono w ich miejsce, na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych wojewódzkie sądy administracyjne. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (...) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, w skrócie p.s.a.). Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652) dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Sąd administracyjny, zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej. W niniejszej sprawie sądowej kontroli została poddana decyzja administracyjna wydana przez organ odwoławczy, który działa jako organ o charakterze reformacyjnym, ponownie merytorycznie rozpatrując sprawę w jej całokształcie, a także uwzględniając zmiany stanu faktycznego i prawnego, które nastąpiły przed wydaniem decyzji przez organ I instancji (vide: wyrok NSA sygn. akt V SA 3872/00, LEX nr 78936). Organ I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity w Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) urząd gminy wydaje decyzję o wymeldowaniu osoby, która bez wymeldowania się dobrowolnie opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Przepis art. 15 ust. 2 w dacie orzekania organów obydwu instancji, jak i do dnia 1 maja 2004 r. stanowił, iż organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienia wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim, co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Obecnie art. 15 ust. 2 stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzje w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce stałego pobytu lub czasowego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się (zm. art. 1 pkt 6 ustawy z 2004 r. Dz. U. Nr 93, poz. 887). Zacytowanie w całości tego przepisu było konieczne ze względu na wspomniany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. który zniósł obowiązywanie art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności z dniem 19 czerwca 2002 r. i stanowił podstawę jego nowelizacji. W związku z utratą mocy art. 9 ust. 2 omawianej ustawy, do którego odsyłał art. 15 ust. 2 ustawy, stanowiący podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji prawidłowo organ I i II instancji nie czynił ustaleń na temat uprawnień skarżącej do lokalu czy ich utraty. Prawidłowo skoncentrował się na ustaleniu czy stanowi on jej centrum życiowe, a jeżeli nie to czy dobrowolnie go opuściła. Decydujące dla dalszych rozważań będzie to, czy zgodnie z twierdzeniem skarżącej nie opuściła ona miejsce stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Należy przy tym pamiętać, że pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Konsekwentnie do przyjętej definicji pojęcia pobytu stałego, opuszczenie tego miejsca pobytu rodzące obowiązek meldunkowy istnieje wówczas, gdy opuszczenie ma charakter trwały, a także dobrowolny. Spełnienie przesłanki opuszczenia przez osobę zainteresowaną dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Jak trafnie zauważył organ odwoławczy w orzecznictwie istotnie przyjęto nadto domniemanie dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego w sytuacji, gdy zmuszenie do opuszczenia lokalu nie jest oczywiste, a strona nie podjęła przewidzianych prawem środków w celu obrony swych praw do przebywania w lokalu. Przenosząc powyższe rozważania na ustalony w sprawie stan faktyczny, baczyć w pierwszym rzędzie należy na to, że postępowanie administracyjne dotyczyło wymeldowania mieszkańca lokalu, który opuścił Polskę w 1989 r. i nie zamieszkiwał w spornym lokalu z zamiarem stałego pobytu. Nie pozostaje powyższe stwierdzenie w sprzeczności z faktem, że została w nim zameldowana na pobyt stały [...] 1990 r., a jej małżeństwo z L. G. zostało rozwiązane wyrokiem Sądu Rejonowego w J. z [...] r. sygn. akt [...]. Okoliczność ta jest bezsporna i potwierdziła ją kilkakrotnie H. G. w złożonych zeznaniach oraz licznej korespondencji kierowanej do organu. Ustalenia te znajdują również potwierdzenie w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 1996 r. sygn. akt SA/Ka 1207/95 załączonego przez skarżącą do akt sprawy. Organ II instancji dokonał wyczerpujących ustaleń w zakresie spełnienia przesłanek wymeldowania z pobytu stałego. Prawidłowo została wyjaśniona kwestia zamieszkiwania skarżących w tymże lokalu, co stanowiło sedno przedmiotowej sprawy, jak również dobrowolność jego opuszczenia. Za chybione należy uznać podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego, błędnych ustaleń faktycznych w tym zakresie. W niniejszej sprawie zostały przeprowadzone dwukrotnie oględziny spornego lokalu. Było to w dniach [...] 2002 r. oraz [...] 2002 r. Faktem jest, że nie uczestniczyła w nich skarżąca, gdyż raz nie była o nich powiadomiona, a drugim razem stawiła się w zakreślonej dacie lecz późniejszej godzinie niż wskazana godzina ich przeprowadzenia na wezwaniu. Spowodowało to przeprowadzenie oględzin bez jej udziału, a powtórzenie czynności okazało się niemożliwe ze względu na nieobecność głównego najemcy. Z przyczyn proceduralnych organ odwoławczy nie sanował ustaleń poczynionych w ich toku. Fakt niezamieszkiwania H. G. w spornym lokalu został potwierdzony przez nią samą przez wskazanie miejsca zamieszkania w Niemczech, w złożonych przez nią zeznaniach w dniu [...] 2002 r. oraz zeznaniach bezstronnych świadków przesłuchanych w czasie rozprawy administracyjnej 19 maja 2003 r. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 a, b, c ustawy psa). Należy podkreślić, że zgodnie z zasadami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie słuszny interes obywateli (art. 8 K.p.a.). Są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9). Obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 k.p.a.). W niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom skarżącej organ odwoławczy rozpatrując sprawę nie uchybił tym zasadom i naruszył wskazane wyżej przepisy postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Nie można za takowe uznać przeprowadzenie rozprawy pod nieobecność skarżącej w sytuacji prawidłowego zawiadomienia jej o terminie rozprawy i odmowie uwzględnienia kolejnego wniosku o zmianę jej terminu. Pierwszy termin wyznaczony był na [...] 2003 r. i na wniosek skarżącej został on zmieniony na dzień [...] 2003 r., zgodnie z treścią pisma z [...] 2003 r. przesłanego faksem do Urzędu Miasta Ż.. Jak wynika z akt sprawy termin rozprawy przed Sądem Rejonowym w Ż. w sprawie o podział majątku wspólnego wyznaczony na dzień [...] 2003 r. został na wniosek H. G. zmieniony na [...] 2003 r. Termin zaś rozprawy przed Sądem Rejonowym w S. wyznaczony również na dzień [...] 2003 r. został zmieniony na [...] 2003 r., o czym skarżąca została powiadomiona [...] 2003 r. Nie istniały zatem żadne usprawiedliwione przeszkody uniemożliwiające jej osobisty udział w przeprowadzonej rozprawie administracyjnej. Na rozprawę, poza skarżącą stawiło się 9 świadków, którzy zostali przesłuchani. Stosownie do art. 94 k.p.a. nieobecność na rozprawie stron należycie wezwanych nie stanowi przeszkody do jej przeprowadzenia, a podlega ona odroczeniu jeżeli niestawienie się stron zostało spowodowane przeszkodą trudną do przezwyciężenia, a także z innej ważnej przyczyny. Sąd stwierdza, ze w niniejszej sprawie okoliczności takie nie wystąpiły. Podobnie za chybiony należy uznać zarzut odstąpienia od przeprowadzenia oględzin lokalu mimo nakazu organu odwoławczego zawartego w decyzji z [...] r., bowiem Wojewoda [...] wskazał na konieczność przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, przesłuchania H. G. oraz podjęcie czynności mających na celu udokumentowanie opuszczenia przez nią spornego lokalu. Potwierdzenie przez skarżącą tej okoliczności było zatem wystarczającym ustaleniem dowodowym w tej sprawie. Przypomnieć nadto należy, że ewidencja danych meldunkowych jest rejestracją stosunków faktycznych, stąd też powinna odzwierciedlać rzeczywiste dane o miejscu pobytu stałego lub czasowego. Nie służy natomiast innym celom, jak nabycie uprawnienia do zajmowania lokalu. Co mając na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.