II SA/Ka 2636/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Asesor WSA Iwona Bogucka, Asesor WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.), Protokolant Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2005 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego oddala skargę Decyzją z [...] r. nr [...] Prezydent Miasta Z. orzekł o wymeldowaniu R.K. z miejsca pobytu stałego w Z. przy ul. [...]. Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 1984 r. Nr 32, poz. 174 ze zm.). W uzasadnieniu wyjaśnił, że o wymeldowanie zwróciła się [...] 2001 r. żona wymeldowanego – D. K.. Opisując przebieg postępowania wyjaśniającego w sprawie, organ I instancji zwrócił uwagę na to, że R. K. od 1985 r. nie przebywa pod wskazanym adresem. Lokal opuści dobrowolnie. Zabrał z lokalu swoje rzeczy osobiste i od chwili opuszczenia lokalu nie stołuje się w lokalu, nie nocuje w nim i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z byłą żoną. Te ustalenia wynikają z przesłuchania świadków: D. K., Ł. Z., H. S. oraz wyjaśnień R.K.. Najemcami mieszkania w Z. przy ulicy [...]są – R. K. i D. K.. Organ I instancji wyjaśnił ponadto, że wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w G. orzekł rozwiązanie małżeństwa D. i R. K. przez rozwód i odstąpił o orzekaniu o mieszkaniu stron. Wobec tych ustaleń – stwierdził organ I instancji – R. K. utracił prawo do przebywania w lokalu. Nie prowadzi tam gospodarstwa domowego i faktycznie nie zamieszkuje, lokal nie jest centrum jego spraw życiowych. Strona nie dopełniła obowiązku z art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych bowiem po opuszczeniu lokalu w 1985 r. nie wymeldowała się. Od tej decyzji odwołał się R. K. podnosząc, że mieszkanie w Z. przy ul. [...] otrzymał przed ślubem z D.K., płaci za nie [...] zł miesięcznie. Nie przebywa w mieszkaniu, bo jest to związane z charakterem jego pracy – handlem obwoźnym. Do mieszkania nie może wejść, bo była żona zmieniła zamki. Na końcu wskazał, że nie ma innego miejsca pobytu stałego, a zameldowanie w G. ma na pobyt czasowy. Decyzją z [...]r. nr [...] Wojewoda [...], powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi sytuacja z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Następnie organ odwoławczy omówił przebieg postępowania dowodowego w sprawie stwierdzając, że ustalenia faktyczne są prawidłowe, zgodne z obiektywnym stanem rzeczy. R. K. nie zamieszkuje w lokalu, ponieważ nie przebywa tam z zamiarem stałego pobytu, nie zgromadził w lokalu rzeczy osobistych i przedmiotów majątkowych, nie stołuje się, nie nocuje i nie prowadzi gospodarstwa domowego. Lokal nie stanowi centrum jego spraw życiowych, jest tylko miejscem zameldowania na pobyt stały. Korespondencję odbiera pod innym adresem niż miejsce pobytu stałego. W związku z dzierżawą gruntu dla celów uprawy truskawek przebywa poza miejscem pobytu stałego. Wojewoda [...] podniósł, że organy obu instancji nie dopatrzyły się, aby R. K. swoim postępowaniem i zachowaniem dążył do kumulacji swojej aktywności życiowej w spornym lokalu, od kilkunastu lat w nim nie przebywa, nie przejawia nim żadnego zainteresowania. Natomiast podana przez odwołującego kwota, którą przeznacza jakoby na utrzymanie lokalu wynika z wyroku Sądu Okręgowego w G. z [...] r., orzekającego rozwód i zobowiązującego skarżącego do płacenia alimentów na rzecz byłej żony D. K. w kwocie [...] zł. Wojewoda [...] wyraził na końcu pogląd, że zaistniały przesłanki do wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego R. K. wniósł o uchylenie decyzji. Następnie wyjaśnił, że mieszkanie w Z. przy ul. [...] otrzymał z kopalni "A", będąc kawalerem, było to mieszkanie zakładowe. Dlatego była żona nie ma prawa do tego mieszkania. Ponownie oświadczył, że płaci czynsz za mieszkanie w kwocie [...] zł miesięcznie. Co tydzień przyjeżdża do mieszkania, ale nie jest do niego wpuszczany. Nigdy nie zabrał z mieszkania rzeczy osobistych. Rzeczy te zostały wywiezione z mieszkania przez syna D.K. i wyrzucone pod altaną. Z uwagi na nieobecność skarżącego rzeczy te zamokły i zniszczyły się. Na końcu, wyraził opinię, co do zeznań świadków. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Dodatkowo wskazał, że meldunek potwierdza faktyczne przebywanie danej osoby w lokalu, zaś sam fakt pozostawienia rzeczy, z których nie korzysta się w życiu codziennym, nie dowodzi tego, że osoba w danym lokalu faktycznie przebywa, czy też posiada do nich dostęp. Natomiast o ewentualnych roszczeniach cywilnoprawnych powstałych na tle zajmowania lub opuszczenia lokalu mieszkalnego rozstrzygają sądy powszechne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie ustawy reformujące sądownictwo administracyjne, a to ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) i ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Zgodnie z art. 97 § 1 tej ostatniej ustawy sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 85 powołanej ostatnio ustawy z dniem 1 stycznia 2004 r. utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego wojewódzkie sądy administracyjne, działające na podstawie przepisów ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz zniesiono ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652) dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji władny był rozpoznać niniejszą sprawę. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie". Natomiast według art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b. c tej ustawy). Skarga R. K. nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych: "Osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca oraz podać nowe miejsce i adres pobytu. Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić". Według art. 9 ust. 2 tej ustawy: "Przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące należy przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu (pomieszczeniu), w którym ma nastąpić zameldowanie". Należy przypomnieć, że ten przepis z dniem 19 czerwca 2002 r. został uznany za niezgodny z Konstytucją RP, ponieważ wyrokiem z 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01 Trybunał Konstytucyjny orzekł: Art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 i Nr 110, poz. 1189): a) jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; b) nie jest niezgodny z art. 7 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisu ustawy z Konstytucją jest ostateczne i powoduje uchylenie przepisu z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw RP obwieszczenia prezesa Trybunału o utracie mocy obowiązującej. Według art. 145 lit. a ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją (...), na podstawie którego została wydana decyzja. Ta regulacja prawna oznacza, że przepis niekonstytucyjny nie może stanowić podstawy prawnej decyzji administracyjnej, jak również nie może być stosowany w ramach sądowo-administracyjnej kontroli decyzji administracyjnej. W rozpoznawanej sprawie organy administracji uznały, że zaistniała przesłanka wymeldowania wskazana w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych polegająca na tym, że R. K. bez wymeldowania się opuścił dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Mając na uwadze wskazane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego należy w dalszych rozważaniach pominąć problematykę uprawnienia do przebywania w lokalu, ponieważ stwierdzono tam jednoznacznie, że obowiązek przedstawienia potwierdzenia uprawnienia do przebywania w lokalu (pomieszczeniu), w którym miało nastąpić zameldowanie – był niezgodny z porządkiem konstytucyjnym. Chociaż przepis art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie był wprost podstawą prawną rozstrzygnięcia w tej sprawie, to orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że na gruncie art. 15 ust. 2 – od dnia 19 czerwca 2002 r. należy przyjąć, iż nie ma znaczenia dla wymeldowania utrata uprawnienia wymienionego w art. 9 ust. 2. Wobec tego, należy rozważyć, czy w rozpoznawanej sprawie organy administracji prawidłowo ustaliły istnienie przesłanki – opuszczenia bez wymeldowania dotychczasowego miejsca pobytu stałego przez R.K.. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji i podanych w niej motywów stwierdził, iż ocena dowodów, jakiej dokonał w tej sprawie organ odwoławczy nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka mogła korzystać z ochrony przewidzianej w art. 80 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem "Organ administracji państwowej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organ administracji państwowej w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana z uwzględnieniem norm prawa procesowego i z zachowaniem reguł tej oceny. Reguły te polegają na tym, że: – należy opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, – materiał ten musi być poddany wszechstronnej ocenie, – ocena ta powinna odnosić się do poszczególnych dowodów z uwzględnieniem ich znaczenia dla sprawy; (tak B. Adamiak w "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1996 r. str. 376-378). Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak było w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy rozważył całość zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w uzasadnieniu decyzji odniósł się do wszystkich zgłoszonych przez skarżącego twierdzeń. Tak, więc Wojewoda [...] podkreślił, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest jednoznaczny w swej wymowie. Wynika z niego, że R. K. od kilkunastu lat nie przebywał w lokalu, nie przejawił nim żadnego zainteresowania. Swoim zachowaniem i postępowaniem nie dążył do kulminacji swojej aktywności życiowej w spornym lokalu. Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że mieszkanie przy ul. [...] w Z. było jedynie miejscem stałego zameldowania skarżącego, a nie centrum jego spraw życiowych. Zarzuty postawione organowi administracji w skardze nie stanowią w ocenie Sądu o naruszeniu przez ten organ art. 80 k.p.a. W orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Uznaje się, że spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Utrata uprawnienia do przebywania w lokalu może nastąpić nie tylko przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyrażać będzie taką wolę określonej osoby. I tak, długotrwałe, faktyczne zamieszkanie w innym lokalu, założenie w nim ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, a także faktyczne zaniechanie podjęcia jakichkolwiek działań zmierzających do przywrócenia możliwości pobytu w dotychczasowym lokalu i zerwanie z nim związków pozwala na ocenę, że nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu. We wskazanym orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego podkreślono, że pojęcia zamieszkanie i pobyt zakładają przebywanie (fizyczną obecność) w jakimś miejscu, jednak w przypadku zamieszkania chodzi o pobyt kwalifikowany przez dodatkowe okoliczności dotyczące jego trwałości. W obu wypadkach zainteresowanemu przysługuje prawo wolności swobodnego, nieskrępowanego wyboru miejsca zamieszkania i miejsca pobytu, możliwość wyboru lokalu (pomieszczenia), gdzie dana osoba zamierza mieszkać lub przebywać. Wybór lokalu, w którym się mieszka (przebywa) nie ma charakteru abstrakcyjnego. Zamieszkanie to w praktyce przebywanie pod dachem w nadającym się do tego pomieszczeniu (lokalu). Wolność wyboru miejsca zamieszkania rozumieć należy w kategoriach ujęcia wolności konstytucyjnych, przyjmując, że obejmuje ona generalny zakaz ingerencji państwa i władz publicznych w tę sferę życia człowieka. Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że dla ustalenia przesłanki opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu najistotniejsze znaczenie mają te okoliczności przedmiotowe, które pozwalają na jednoznaczne odtworzenie rzeczywistej woli osoby, której wymeldowanie dotyczy. Opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu oznacza bowiem, że na podstawie dobrowolnej decyzji – świadomego aktu woli mamy do czynienia z sytuacją przeniesienia wszystkich najistotniejszych spraw życiowych do nowego miejsca pobytu. Nie można przy tym ustaleniu pomijać wyjaśnień strony postępowania. Kiedy zaś z ich treści wynika, że strona nie miała zamiaru opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, to dopiero po dokonaniu wszechstronnej oceny tych wyjaśnień z odniesieniem tej oceny do okoliczności przedmiotowych sprawy będzie możliwe prawidłowe ustalenie istnienia przesłanki uzasadniającej wymeldowanie. Odnosząc te rozważania do rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności podmiotowe i przedmiotowe sprawy. Wszystkie dowody zebrane w postępowaniu administracyjnym, były przedmiotem oceny pod kątem wiarygodności, logiki, spójności, czy też rozbieżności z innymi dowodami. Wobec tego, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).