II SA/Ka 2684/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Elwira Massel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2005 r. sprawy ze skargi L.L. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty M. z dnia [...] Nr [...] i orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2002 r. uchylona została zaskarżona przez L.L. decyzja Wojewody Ś. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Starosty M. z dnia [...] umarzająca postępowanie jako bezprzedmiotowe w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w M. oznaczonej jako działka nr [...]. W uzasadnieniu tego wyroku podkreślono, że postępowanie nie wyjaśniło wielu wątpliwości, przede wszystkim nie ustaliło jaka działka jest przedmiotem roszczenia zgłaszanego przez skarżącego. Nie zostało wyjaśnione także czy skarżącemu przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w świetle uregulowań art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz czy w sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 136 i 137 wymienionej. W wyniku tego wyroku Wojewoda Ś. decyzją z dnia [...] uchylił decyzję pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia, uznając, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzednio przeprowadzenia postępowania w znacznej części. Po przeprowadzeniu ponownego postępowania, decyzją z dnia [...] Starosta M., powołując w podstawie prawnej art. 136 ust. 3, art. 137, art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. ( t. jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.). oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił zwrotu nieruchomości, położonej w M., oznaczonej jako działki nr geod. [...] i [...] na k.m. 20 o łącznej pow. 0,3268 ha. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zgodnie z wskazaniami zawartymi w wymienionym powyżej wyroku przeprowadzono nowe postępowanie, które wykazało, że dawną działkę [...] – podzieloną na działki [...] i [...] na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w M. – Wydział I Cywilny – nabyli M. i L.L.. Wobec dalszych podziałów działka ta oznaczona została obecnie nr [...] i [...]. Wykazano, że M. i L.L. zwrócili się o zwrot działek oznaczonych jako [...] – L. i [...] – M.L., czyli według nowego oznaczenia – wniosek o zwrot dotyczy działek nr [...] i [...]. Z planu realizacyjnego zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości wynika, że działka ta przeznaczona była pod budowę szkoły i boiska szkolnego. Oględziny wymienionych działek, potwierdziło, że cała wywłaszczona nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z planem wywłaszczenia, a mianowicie działka nr [...] – pod poszerzenie ulicy K., a na działce nr [...] w obrębie wybudowanej szkoły znajduje się chodnik na całej długości zachodniej ściany budynku szkolnego, a także urządzona jest brama główna i drzwi wejściowe do budynku szkolnego. Nadto na działce tej zlokalizowany jest narożnik szkoły. Natomiast w północnej części tej działki znajduje się wyasfaltowane boisko sportowe oraz zlokalizowane są przewody służące do przesyłania wody, pary i energii elektrycznej. Dlatego też uznano, że przedmiotowa działka w całości została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, a zatem nie podlega zwrotowi w trybie art. 137 wymienionej ustawy. Odwołanie od powyższej decyzji złożył L.L.. Nie zgodził się z argumentacją zawartą w uzasadnieniu decyzji stwierdzając, że decyzja została źle opracowana. Przede wszystkim podkreślił, że wadliwe jest stwierdzenie, że działka o dawnym numerze [...] – odpowiada dzisiejszym działkom [...] i [...], gdyż działki te są różnej wielkości, jak również inne pozostaje ich położenie. Podniósł, że zgodnie z art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części przysługuje poprzednim właścicielom, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wyjaśnił, że działka przy ulicy M. pozostaje niezagospodarowana, podczas gdy ziemie te są dobre pod uprawę i on może ją zagospodarować. Wojewoda Ś. decyzją z dnia [...], powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdził, że Starosta M. kolejny raz przeprowadzając postępowanie w niniejszej sprawie uwzględnił wszystkie zalecenia zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2002 r. Szczegółowe postępowanie potwierdziło, że wywłaszczona działka M. i L.L. nr [...], następnie [...], obecnie oznaczona jest nr [...] i [...]. Wyjaśnił także, że organ pierwszej instancji prawidłowo orzekł o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości, gdyż nie można mówić w rozpatrywanej sprawie o występowaniu przesłanek zbędności przedmiotowej nieruchomości. Pojęcie zbędności precyzuje art. 137 wymienionej ustawy. Można mówić o zbędności wtedy, gdy pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia. Jak wynika z dokumentacji wywłaszczeniowej, cele wywłaszczenia – budowa szkoły zawodowej została zrealizowana. Faktem jest, że szkoła tylko jednym narożnikiem usytuowana jest na przedmiotowej działce, ale budowa szkoły wiąże się nie tylko z budynkiem szkoły, ale także z szeregiem urządzeń towarzyszących. Na przedmiotowej działce usytuowany został chodnik zapewniający dojście od szkoły, brama główna, wybudowano boisko szkolne a także zlokalizowano przewody służące do przesyłania płynów, pary i energii elektrycznej. Dlatego też należy potwierdzić, że ustalenia organu pierwszej instancji potwierdzają brak przesłanek do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł L.L.. W skardze dokładnie przedstawił przebieg postępowania spadkowego, w wyniku którego wraz z bratem został uznany spadkobiercą P.M. – działki nr [...]. Podkreślił, że wobec wykazania praw własnościowych wnosił o pozytywne rozstrzygnięcie w zakresie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Ś. wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. W uzasadnieniu podkreślił, że organ pierwszej instancji na podstawie dostępnych dokumentów prawidłowo ustalił położenie i określenie przedmiotowych działek, wykazując, że początkowo wywłaszczona została działka nr [...], z czasem określona została jako działka Nr [...], podzielona na dwie działki Nr [...] i [...], by ostatecznie przyjąć numery [...] i [...], a także potwierdził zrealizowanie celu wywłaszczenia – wybudowanie na tym terenie szkoły. Dlatego też słusznie uznano, że nie ma podstaw do zwrotu przedmiotowych nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje : Na wstępie zauważyć należy, że skargę wniesiono w dniu 18 listopada 2002r., a więc w czasie, gdy obowiązywała ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) Na mocy art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) ustaw o Naczelnym Sądzie Administracyjnym utraciła moc. Zgodnie zaś z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawy, w których skargi wniesiono do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga zasługuje na uwzględnienie Na mocy art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednakże związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości, dokonany decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ). Decyzja ta nie wskazuje wyraźnie celu wywłaszczenia, określając, że konieczność wywłaszczenia została stwierdzona zaświadczeniem lokalizacji szczegółowej nr [...] wydanym przez wydział Urbanistyki i Architektury PRN w M. Zgodnie z planem realizacyjnym zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości zatwierdzonym w dniu [...] przez Naczelnika Powiatu w M. – nieruchomość ta przeznaczona była pod budowę szkoły i boiska szkolnego. Postępowanie organów administracyjnych uwarunkowane zostało wskazaniami zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2002 r. zgodnie z nim organy przeprowadziły wnikliwe postępowanie mające wyjaśnić, jakie działki zostały wywłaszczone i o zwrot jakich działek wniesiono wniosek. Z przeprowadzonego postępowania wynika, że na podstawie wymienionej powyżej decyzji wywłaszczono działkę nr [...], to jednak wobec zmian i podziałów tej działki dokonanych w tzw. międzyczasie, działka ta określona została następnie jako działka nr [...], podzielona potem na działkę nr [...] i [...], by dzisiaj posiadać numery [...] i [...]. Zdaniem Sądu, mając na uwadze przeprowadzone w trakcie postępowania porównanie wielkości, kształtu oraz miejsca położenia tych działek, ustalenia te należy uznać za przekonywujące i wyjaśniające sprawę. W opinii Sądu nie została jednak wyjaśniona inna bardzo istotna sprawa, a mianowicie kwestia wykorzystywania i zagospodarowania wywłaszczonych działek. Z akt sprawy wynika, że jedna z działek, działka [...] decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w M. z dnia [...] oddana została w zarząd Kuratorium Oświaty i Wychowania w C., na cele związane z oświatą. W protokołach z przeprowadzonych oględzin obu działek wskazuje się, że obie działki – [...] i [...] zagospodarowane zostały zgodnie z celem wywłaszczenia. Jednakże według protokołu z dnia [...] działka [...] zajęta jest na poszerzenie ulicy K., a tylko działka [...] zajęta jest zabudowaniami i infrastrukturą miejscowej szkoły zawodowej. Jednakże z wymienionego powyżej protokołu wynika, że tylko narożnik tej szkoły umieszczony jest na przedmiotowej działce, a nadto przez tę działkę na całej długości budynku przebiega chodnik, znajduje się brama główna oraz drzwi wejściowe do budynku szkoły. Nadto w północnej części działki urządzone jest wyasfaltowane boisko szkolne. Ustalenia te w zdarzeniu z planem obu działek oraz naszkicowanym na nim niewielkim fragmentem szkoły umieszczonej na wymienionej działce [...], nie wyjaśniły w opinii składu orzekającego faktycznego zagospodarowania i wykorzystania tej działki. Biorąc bowiem pod uwagę wielkość działki wywłaszczonej, niewielki fragment narożnika szkoły na niej wybudowany ( zaznaczony na tej działce ) oraz brak informacji o położeniu na tej działce innych wymienionych w protokole budowli – chodnika, boiska czy bramy, nie można ocenić zagospodarowania tej działki i ustalić czy jest ono zgodne z celem wywłaszczenia. Wobec twierdzenia skarżącego, że teren ten jest nieużytkiem, który można wykorzystać rolniczo, kwestia ta wymaga jednoznacznego wyjaśnienia. Przedstawione akta administracyjne nie wyjaśniają także zagospodarowania drugiej działki [...]. Krótki zapis w protokole – "przeznaczenie pod poszerzenie ulicy K." – nie wydaje celem związanym z wywłaszczeniem działki na cele budowy szkoły. Z przytoczonych powodów wobec niewyjaśnienia przez organy istotnych dla rozstrzygnięcia kwestii, nie mogły się ostać w obrocie prawnym zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji. Organy orzekające w sprawie naruszyły tym samym art. 7, art. 77 § 1 art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, a organ odwoławczy dodatkowo przepis art. 138 § 1 pkt 1 cytowanego Kodeksu. Mając na względzie wskazane powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uznał, że decyzje organów obu instancji należało uchylić. Na podstawie art. 152 cytowanej ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. W ponownym postępowaniu organy administracyjne powinny ustalić w sposób jednoznaczny jakie jest zagospodarowanie przedmiotowych działek, w jakim stopniu są one zajęte zgodnie z celem wywłaszczenia (działka nr [...]) i w jaki sposób zagospodarowana jest druga działka – nr [...]. Stwierdzenie, że została ona zajęta na poszerzenie ulicy K. nie wyjaśnia bowiem czy dotyczy to całej działki, czy tylko jej fragmentu a jeśli tak, to jakiego fragmentu. su.