II SA/Ka 2745/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Asesor WSA Krzysztof Targoński,, Asesor WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant Ewa Olender, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2005 r. przy udziale sprawy ze skargi A S.A. w K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz skarżącej [...] zł ([...] zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. na podstawie art.1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) §§ 1, 7, 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz 294 ze zm.) stwierdził u Z. S. chorobę zawodową - następstwo zatrucia ostrego substancją chemiczną, wymienioną w poz. 1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do w/wym. rozporządzenia. Organ wykazał, że pracownik ten podczas wykonywania pracy w zakładzie A w P. w dniu [...] r. na stanowisku spawacza był narażony na działanie czynnika szkodliwego - acetylenu. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny nie uwzględnił odwołania A S.A od tej decyzji i rozstrzygnięciem z dnia [...] r. utrzymał ją w mocy. W ocenie organu spełnione zostały przesłanki, od których zależy uznanie schorzenia za chorobę zawodową, bowiem Z. S. będąc zatrudniony w Przedsiębiorstwie A S.A od 1997 r. jako spawacz w dniu [...] r. był eksponowany na działanie gazów technicznych (acetylenu) przez ok. 1,5 godziny w ciągu zmiany roboczej, zatem wykonywał pracę w warunkach stwarzających ryzyko postania choroby zawodowej narządu oddechowego. Ponadto chorobę zawodową z poz. 1 rozpoznali u tego pracownika lekarze Instytutu Medycy Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w orzeczeniu z dnia [...] r. Na skutek skargi A S.A w K., Naczelny Sąd Administracyjny powyższą decyzję uchylił wyrokiem z dnia 6 marca 2003 r. sygn. akt II SA/Ka 1092/ 01 dochodząc do przekonania, że nie odpowiada ona prawu. Orzeczenie lekarskie Sąd uznał za lakoniczne, zaś wnioski o związku schorzenia z zatrudnieniem za gołosłowne, gdyż placówka medyczna nie dysponowała danymi o warunkach pracy Z. S.. Konkluzje zawarte w orzeczeniu posługują się pojęciem choroby "zagrażający obrzęk płuc w następstwie narażenia na acetylen" która nie jest znana wykazowi chorób zawodowych. Nie przeprowadzono ponownych badań lekarskich na okoliczność charakteru schorzenia u pracownika. Dalej, zdaniem Sądu, wobec pozytywnych wniosków lekarzy badających pracownika co do jego wyleczenia i możliwości dalszego wykonywania pracy na dotychczas zajmowanym stanowisku, analizy i omówienia wymagała rozbieżność polegająca na przyjęciu jako choroby zawodowej nie zatrucia substancjami chemicznymi, lecz jego następstw. W kwestii potraktowania tego samego zdarzenia jako wypadek przy pracy i chorobę zawodową Sąd zwrócił uwagę na utrwalone w tym zakresie stanowisko orzecznictwa, zasadniczo wyłączającego współistnienie obu tych instytucji wskazując na zróżnicowanie przesłanek odnoszących się od każdej z nich. Jednakże Sąd nie wykluczył sytuacji uznania jednego zdarzenia za wypadek przy pracy i chorobę zawodową podkreślając, że kwestia ta winna być dogłębnie zbadana i wyjaśniona. Sąd zalecił ,by w toku ponownego postępowania organ uzupełnił materiał sprawy o dowody w postaci pełnej dokumentacji lekarskiej skarżącego , zwłaszcza z okresu wypadku przy pracy i akt w których uznano zdarzenie za wypadek, w razie potrzeby o przesłuchanie pracownika oraz dowodów z opinii upoważnionej palcówki lekarskiej, co do charakteru schorzenia skarżącego. Placówka ta w inna ocenić czy owo schorzenie może być uznane za chorobę zawodową oraz uzasadnić swoje stanowisko w taki sposób, aby istniała możliwość jego oceny prawnej. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ opisał dotychczasowy tok postępowania, a nadto podał, że materiał dowodowy została uzupełniony zgodnie ze wskazaniami Sądu, min. O orzeczenie Instytutu Medycy Pracy w S. z dnia [...] r. Konkludując organ stwierdził, iż biorąc pod uwagę treść wyroku i zawarte w jego uzasadnieniu zalecenia oraz okoliczności faktyczne sprawy , a więc fakt zatrucia chemicznego w czasie 0,5 godz. W okresie wykonywania robót spawalniczych, jak również fakt, iż lekarze rozpoznali ostre zatrucie u Z. S. związane z warunkami pracy należało uznać , że spełnione zastały przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej z poz. 1 wykazu chorób zawodowych. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w piśmie procesowym z dnia [...] r. A S.A wniosła o uchylenie powyższej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. Strona skarżąca zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego tj. przepisów rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, poprzez bezpodstawne i nieuzasadnione uznanie zdarzenia z dnia [...] r. za chorobę zawodową oraz niezastosowanie się do wiążącej oceny prawnej i wskazań codo dalszego postępowania zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2003 r. w części dotyczącej wszechstronnego zbadania i wyjaśnienia czy zdarzenie nagłe wywołane przyczyną zewnętrzną mające miejsce we wskazanym dniu jest chorobą zawodową . Dalej podniosła, iż w spawie nie występuje koniecznie dla stwierdzenia choroby zawodowej następstwa zatrucie, bowiem pracownik został uznany przez lekarzy medycyny pracy za zdolnego do kontynuowania dotychczasowej pracy spawacza co oznacza, że zatrucie któremu uległ nie spowodowało uszczerbku na zdrowiu. W ocenie skarżącej sam fakt zatrucia nie daje podstaw do uznania go za chorobę zawodową, bowiem koniecznie jest wystąpienie następstw tegoż zatrucia, tych zaś w rozpoznawanym przypadku nie było . Wskazano nadto, iż praca wykonywana przez poszkodowanego - spawanie przy użyciu palników acetylenowych - nie powoduje zachorowania . Ponadto zdaniem skarżącej zdarzenie, wyniku którego pracownik uległ zatruciu było wypadkiem przy pracy wywołanym nagłą przyczyną zewnętrzną w postacie zgromadzenia się gazu spawalniczego w następstwie zakłócenia procesu pracy wywołanego niezastosowaniem wyciągu gazu, to zaś zgodnie z wyrokiem NSA z 2 kwietnia 1999 r. sygn. akt. II SA/Ka 1313/97 wyklucza uznanie takiego zdarzenia za chorobę zawodową. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując argumentację zawartą w motywach kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w K. przed 1 stycznia 2004 r. Z tą datą uległ zmianie stan prawny i stosownie do art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi( Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. Nr 72, poz. 652), dla obszaru województwa [...]ego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej skargi. Przeprowadzając kontrolę legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził , że decyzja nie odpowiada prawu, bowiem sprawa w dalszym ciągu nie została dostatecznie wyjaśniona. Stosownie do brzmienia art. 99 powołanej na wstępie ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i (...) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r. wiąże wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Wskazać także należy, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji obowiązywał art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm.), zgodnie z którym ocena prawna zawarta w wyroku Sądu wiązała organ administracji publicznej, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Powyższe oznacza, że w rozpoznawanej sprawie organ inspekcji sanitarnej i obecnie Sąd są związane oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wydanym w sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2003 r., sygn. akt II SA/Ka 1092/01. W tym miejscu należy przytoczyć podstawowe zarzuty dotyczące postępowania organów inspekcji sanitarnej, podniesione przez Naczelny Sąd Administracyjny w powyższym wyroku. Sąd wskazał na zdiagnozowanie przez placówkę diagnostyczną choroby uprzednio rozpoznanej, a nie ujętej w wykazie chorób zawodowych "zagrażający obrzęk płuc w następstwie narażenia na acetylen" To orzeczenie bowiem organ I instancji przyjął za podstawę wydania decyzji, w której stwierdził u prawnika następstwa zatrucia ostrego substancją chemiczną. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uzyskał nowe orzeczenie lekarskie Instytutu Medycy Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] r. w którym w istocie dotychczasowe rozpoznanie zastąpiono rozpoznaniem ostrego zatrucia chemicznego (acetylen) w miejscu pracy z następowym zagrażającym obrzękiem płuc, które odpowiada chorobie z poz. 1 wykazu chorób zawodowych. Orzeczenie to nie zawiera uzasadnienia stanowiska w zakresie uznania rozpoznanego schorzenia jako choroby zawodowej w kontekście podnoszonego przez skarżącą zarzutu, iż zatrucia jest konsekwencją zdarzenia mającego cechy wypadku przy pracy. Ponadto pomimo wskazania Sądu , organ nie zbadał oraz nie wyjaśnił, czy zaistniałe zdarzenie można uznać jako okoliczność uzasadniającą stwierdzenie choroby zawodowej i wypadek przy pracy. Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj, warunki jej wykonywania. Jak to określił Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym przez stronę skarżącą wyroku z 2 kwietnia 1999 r. sygn. akt II SA/Ka 1313/97 choroby zawodowe właśnie z tego powodu, że są związane z warunkami pracy, gdzie występują czynniki szkodliwe dla zdrowia pracownika są przewidywalne, co oznacza, że z góry można przewidzieć jakie skutki w organizmie człowieka wywołują te czynniki. Toteż schorzenia, które mogą wystąpić w następstwie występowania w środowisku pracy czynników szkodliwych (np. praca w ponadnormatywnym hałasie, w ekspozycji na pyły, substancje chemiczne itp.) umieszczone zostały w "wykazie chorób zawodowych" stanowiących załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Umieszczenie schorzenia w wykazie ma ten skutek, że jeśli u pracownika lekarz rozpoznał chorobę, która została tam zamieszczona, zaś inspektor sanitarny w wyniku oceny dochodzenia epidemiologicznego stwierdził, że pracownik wykonywał pracę będąc narażony na szkodliwe działanie czynników występujących w środowisku pracy pracownika wywołujących to schorzenie, to takie schorzenie należy zakwalifikować jako chorobę zawodową. W uzasadnieniu wyroku z dnia 6 marca 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż w orzecznictwie przeważa pogląd wyłączający współistnienie chorób zawodowych i wypadków przy pracy. Oznacza to, iż w zasadzie jedno zdarzenie nie może być źródłem wypadku przy pracy i choroby zawodowej. W tym samym wyroku Sąd podkreślił jednak, iż nie można wykluczyć sytuacji jednorazowego i nawet krótkotrwałego narażenia w ramach wykonywanej pracy na działanie czynnika szkodliwego który może wywołać chorobę zawodową i być źródłem wypadku przy pracy. Jednak w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy tej tak istotnej dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy kwestii nie wyjaśnił. Z. S. od 1997 r. zatrudniony był u skarżącej na stanowisku spawacza, a zatem miał kontakt z acetylenem oraz gazami spawalniczymi. Nie wyjaśniono natomiast na jakie stężenia tych substancji chemicznych pracownik był narażony, w jakich warunkach wykonywał prace spawalnicze, a w szczególności czy i jak często wykonywał prace w zamkniętych miejscach, gdzie stężenie czynnika szkodliwego mogło być zwiększone, a więc czy praca była wykonywana w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Nie jest zatem wykluczone, iż krótkotrwałe narażenie na zwiększone stężenie czynnika szkodliwego stale występującego w środowisku pracy poszkodowanego mogło wywołać chorobę zawodową. Tej wątpliwości nie wyjaśniono. Przyjęcie przez organ odwoławczy, że pracownik pracował w warunkach stwarzających ryzyko i to w zasadzie stałe ryzyko ostrego zatrucia chemicznego nie znajduje dostatecznego uzasadnienia w materiale sprawy. Dalej stwierdzić przyjdzie, że organ nie odniósł się do zarzutu strony o braku uwzględnienia pozytywnych wniosków lekarzy badających pracownika co do jego wyleczenia i możliwości dalszego wykonywania pracy. Co więcej z uzupełnionego w sprawie materiału wynika, że nie stwierdzono u poszkodowanego następstw zatrucia w postacie uszczerbku na zdrowiu. Ponadto w powołanym orzeczeniu Instytutu rozpoznane schorzenie zostało określone jako ostre zatrucie chemiczne substancją chemiczną. Tymczasem organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji stwierdzającą następstwo zatrucia ostrego substancją chemiczną, zaś tego następstwa nie potwierdziło nowe orzeczenie lekarskie. Zatem nie można odmówić słuszności skarżącej, że skoro w rozpoznanym przypadku nie stwierdzono następstwa zatrucia ostrego w postaci uszczerbku na zdrowiu, to nie można było stwierdzić takiej choroby zawodowej. Natomiast nie można zgodzić się ze stanowiskiem zaprezentowanym przez stronę skarżącą w odniesieniu do rozpoznawanego przypadku, iż warunkiem koniecznym uznania schorzenia za chorobę zawodową z poz. 1 wykazu chorób zawodowych, jest występowanie następstw schorzenia w postaci uszczerbku na zdrowiu, bowiem pod wskazaną pozycją wymienioną zostały jako odrębne jednostki chorobowe ostre zatrucia, przewlekłe zatrucia substancjami chemicznymi oraz następstwa tych zatruć. Zatem w przypadku ostrych zatruć, objawy kliniczne mogą ustąpić po stosunkowo krótkim okresie czasu, jak to miało miejsce rozpoznawanym przypadku, mogą również rozwinąć się w długotrwałe czy też trwałe następstwa tego rodzaju zatrucia. W tym stanie rzeczy, wobec istnienia wyżej naprowadzonych braków postępowania, a więc nie podjęcia przez organ odwoławczy wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego tj. wobec naruszenia przepisów art. 7,77 § 1 i 80 k.p.a. zaskarżoną decyzja mogła się ostać. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), jako wydaną z naruszeniem przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględnił zalecenia wynikające z powyższych rozważań Sądu. Nadto organ weźmie pod uwagę, iż na podstawie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. Nr 132 poz. 1115 ) obowiązującego od dnia 3 września 2002 r. od jej prowadzenia będą miały zastosowanie dotychczasowe przepisy. M.Sz