II SA/Ka 2776/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie WSA Małgorzata Jużków as. WSA Iwona Bogucka (spr.) Protokolant sekr. sąd. Joanna Spadek po rozpoznaniu w dniu 26 października 2004 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję; Pismem z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie choroby zawodowej u K. R.. O postępowaniu zawiadomiono zainteresowaną oraz Przedsiębiorstwo Komunikacji Tramwajowej w K.. Jak wynika z akt sprawy, K. R. została skierowana do szpitala Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Oddział Chorób Zawodowych i Toksykologii Klinicznej przez Poradnię Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Pracy w S., w związku z orzeczeniem o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego i wnioskiem pacjentki o przeprowadzenie ponownych badań. Badania prowadzono w związku ze zgłoszonymi bólami kręgosłupa, bólami nadgarstków, osłabieniem siły rąk, parestezją i blednięciem rąk pod wpływem oziębiania. Jak wynika z karty wypisowej z dnia [...] r. nr [...], w toku ponownych badań brano pod uwagę zarówno możliwość występowania u badanej zespołu wibracyjnego, jak i zespołu cieśni nadgarstka. Kwestie związane z chorobą wibracyjną zostały rozpoznane ostateczną decyzją Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...]. Natomiast w odniesieniu do drugiej z podejrzewanych chorób zawodowych, orzeczeniem z dnia [...] r., wydanym przez Szpital Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. stwierdzono brak podstaw do rozpoznania u K. R. przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej uciskiem na pnie nerwów, wskazanej w pozycji 13 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że o braku rozpoznania zadecydowały wyniki badań i wywiad środowiskowy, a dolegliwości badanej związane są ze zmianami zwyrodnieniowymi i dyskopatycznymi kręgosłupa oraz jego skrzywieniem. Nadto w orzeczeniu podano, że pacjentka została skierowana do Instytutu przez Poradnię Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. w związku z orzeczeniem o braku podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej uciskiem na pnie nerwów i wnioskiem o ponowne badanie w Instytucie. Pismem z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. zwrócił się do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy o potwierdzenie faktu badania K. R. w kierunku takiej jednostki chorobowej, jak przewlekła choroba obwodowego układu nerwowego wywołana uciskiem na pnie nerwów (13). W odpowiedzi dnia [...] r. Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. poinformowała, że K. R. została do Poradni skierowana z podejrzeniem zespołu wibracyjnego i w tym kierunku przeprowadzono badanie, natomiast nie była diagnozowana w kierunku przewlekłych chorób obwodowego układu nerwowego wywołanych uciskiem na pnie nerwów (13). Dnia [...] r. K. R., realizując uprawnienie do zapoznania się z materiałem sprawy przed wydaniem decyzji, potwierdziła fakt zapoznania się i zapowiedziała, że "ma zamiar odwołać się od decyzji wydanej na temat jej choroby". Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u K. R. choroby zawodowej w postaci przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego, wskazanej w pozycji 13 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Jako podstawa prawna podany został art. 1 pkt. 2 i art. 4 pkt. 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575) oraz § 1, 7 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że koniecznymi warunkami stwierdzenia choroby zawodowej są jej uprzednie rozpoznanie przez jednostkę służby zdrowia oraz wykazanie w dochodzeniu epidemiologicznym narażenia zawodowego na czynnik patogenny, wywołujący rozpoznane schorzenie. Organ podał, że przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne wykazało, iż w czasie zatrudnienia od 16 czerwca 1986 r. do 10 stycznia 1996 r. i od 16 lipca 1996 r. do daty orzekania, pracując w Przedsiębiorstwie A w K., K. R. okresowo była narażona na działanie czynników stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. W celu rozpoznania choroby K. R. była badana w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., który [...] r. nie potwierdził jednak jej występowania w rozpatrywanym przypadku, brak jest zatem podstaw do wydania pozytywnego orzeczenia o stwierdzeniu takiej choroby przez organ administracji. Odwołanie od decyzji organu I instancji złożyła K. R., która podała, że od 8 lat cierpi na bóle w nadgarstkach. W roku 1994 lekarz specjalista chorób naczyń krwionośnych stwierdził podejrzenie choroby wibracyjnej. Od tego czasu stan jej zdrowia znacznie się pogorszył, zmniejszyła się chwytność i wytrzymałość jej dłoni, utrzymuje się uczucie zimna w dłoniach. Przerwa w leczeniu i przyjmowaniu lekarstw powoduje nasilenie bólu dłoni. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu opisano dotychczasowy przebieg postępowania i wskazano, że warunkiem uznania istnienia choroby zawodowej jest orzeczenie przez placówkę służby zdrowia istnienia schorzenia zakwalifikowanego w odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między faktem zatrudnienia a rozpoznaną chorobą. W kwestii narażenia na oddziaływanie czynnika szkodliwego w czasie trwania zatrudnienia, organ odwoławczy, powołując się na wyniki dochodzenia epidemiologicznego przyjął, że pracując jako motornicza i regulator ruchu, skarżąca wykonywała pracę wymagającą częstych i powtarzalnych ruchów zginania i prostowania rąk w nadgarstkach, przez co była narażona na ryzyko powstania choroby zawodowej zespołu cieśni nadgarstka. Jednakże orzecznicy Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w wydanym orzeczeniu wykluczyli, aby u skarżącej występowała choroba zawodowa zespół cieśni nadgarstka. Stwierdzono, że dolegliwości zgłaszane przez K. R. nie są związane z uciskiem na pnie nerwów obwodowego układu nerwowego. lecz ze zmianami i skrzywieniami kręgosłupa. Wobec braku rozpoznania choroby zawodowej przez kwalifikowanych orzeczników, organ stwierdził brak podstaw do uwzględnienia odwołania strony. W skardze skierowanej do sądu administracyjnego K. R. zanegowała prawidłowość ustaleń przyjętych w orzeczeniach lekarskich. Skarżąca podała, że badania kapilaroskopowe przeprowadzone [...] r. wskazują na istnienie pół beznaczyniowych, co w jej ocenie jest skutkiem oddziaływania ponadnormatywnych drgań mechanicznych na organizm. Skarżąca wskazała, że w orzeczeniach lekarskich rozważano wpływ drgań mechanicznych o działaniu miejscowym, podczas gdy w pracy jako motorniczy była ona narażona na drgania o działaniu ogólnym. Pod wpływem takich drgań nie zostanie uszkodzony układ kostny, mogą one mieć natomiast wpływ na układ nerwowy i naczyniowy. Takie właśnie ponadnormatywne drgania mechaniczne tramwaju wpłynęły na powstawanie pól beznaczyniowych, wynikiem czego jest słabe ukrwienie organizmu, szczególnie dłoni, i wywoływany tym ból nadgarstków, drętwienia, zaburzenia czucia i chwytności. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w decyzji, stwierdzając iż nie zakwalifikowanie przez lekarzy orzeczników rozpoznanego schorzenia do kategorii chorób wymienionych wykazie chorób zawodowych, uniemożliwia wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. W aktach sprawy znajdują się nadto wyniki przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego z dnia [...] r. z których wynika, że skarżąca w czasie zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Komunikacji Tramwajowej w K. na stanowisku motorniczego tramwaju 102N wykonywała ruchy obciążające kończyny górne, albowiem uruchamianie nastawnika jazdy, hamowanie wymaga siły lewej ręki, ruchy mają charakter monotypowych, zaś ręka prawa pracuje przy przystankach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do § 1 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze, zm.), za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje właściwy inspektor sanitarny, na podstawie wyników przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego, o którym mowa w § 5 rozporządzenia, oraz na podstawie orzeczenia lekarskiego w sprawie choroby zawodowej (§ 10 ust. 1 rozporządzenia). Przedmiotem badania organu są okoliczności, stanowiące kumulatywnie przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej, a zatem fakt istnienia schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz kwestia zawiązku przyczynowego miedzy schorzeniem a szkodliwymi czynnikami występującymi w środowisku pracy, przy czym w przypadku pozytywnego ustalenia, że rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana przez niego praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między schorzeniem będącym chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Zgodnie z § 7 ust. 1 cytowanego rozporządzenia, jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznawania chorób zawodowych są poradnie chorób zawodowych, kliniki chorób zawodowych, oddziały chorób zawodowych wchodzące w skład odpowiednich zakładów społecznej służby zdrowia, akademii medycznych lub instytutów naukowo-badawczych. Jednostki te wydają orzeczenie w sprawie choroby zawodowej na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych, wyników dochodzenia epidemiologicznego, dokumentacji przebiegu zatrudnienia, wyników przeprowadzonych badań klinicznych i dokumentacji lekarskiej. Orzeczenie lekarskie, po dokonaniu oceny stanu zdrowia badanego, jest przesyłane właściwemu inspektorowi sanitarnemu, który na podstawie tego przeczenia oraz wyników dochodzenia epidemiologicznego, zgodnie z § 10 rozporządzenia, wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej, lub decyzję o braku podstaw do jej stwierdzenia. Orzeczenie lekarskie jednostki organizacyjnej właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma w postępowaniu przed inspektorem sanitarnym walor opinii, podlegającej ocenie przez organ orzekający. Stosownie do postanowień § 8 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia kopię orzeczenia w sprawie choroby zawodowej wydanego przez jednostkę służby zdrowia właściwą do rozpoznawania chorób zawodowych doręcza się również zainteresowanemu pracownikowi. Doręczenie orzeczenia, o którym mowa, następuje po to, aby osoba zainteresowana mogła zapoznać się z jego treścią jeszcze przed wydaniem decyzji przez organ inspekcji sanitarnej w sprawie choroby zawodowej. Jeżeli osoba, której dotyczy omawiane orzeczenie, nie zgadza się z jego treścią, to zgodnie z § 9 ust. 1 cytowanego rozporządzenia może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę lekarską wskazaną w tym przepisie, przy czym wniosek o ponowne badanie składa się za pośrednictwem jednostki organizacyjnej, która dokonywała ustaleń w sprawie rozpoznania choroby zawodowej, czyli tej jednostki służby zdrowia, która wydała kwestionowane przez stronę orzeczenie. Uregulowanie § 9 ust. 1 ww. rozporządzenia wskazuje, że obowiązkiem jednostki organizacyjnej dokonującej ustaleń w sprawie rozpoznania choroby zawodowej jest, oprócz przekazania stronie kopii orzeczenia w sprawie choroby zawodowej, pouczenie jej o możliwości żądania przeprowadzenia ponownego badania, jeżeli nie zgadza się ona z otrzymanym orzeczeniem lekarskim. Tryb ten powinien zostać wyczerpany jeszcze przed podjęciem przez organ inspekcji sanitarnej I instancji decyzji w sprawie (por. wyrok NSA z 15 stycznia 1999 r., sygn. akt I SA 1745/98, LEX nr 47960). W rozpoznawanym przypadku organy orzekające obu instancji odmówiły stwierdzenia choroby zawodowej, opierając się na negatywnym wyniku orzeczenia lekarskiego z dnia [...] r., którym stwierdzono, iż dolegliwości zgłaszane przez skarżącą nie noszą cech schorzenia, wymienionego w pozycji 13 wykazu chorób zawodowych. Niewątpliwie rozpoznanie przez właściwą jednostkę służby zdrowia istnienia choroby zawodowej wymienionej w wykazie, jest warunkiem koniecznym wydania decyzji stwierdzającej istnienie takiej choroby. Z punktu widzenia procesowego, wydawane orzeczenie lekarskie, co już zostało wyżej zaznaczone, ma charakter opinii i jego wydanie należy do etapu postępowania wyjaśniającego. Ustawodawca przewidział przy tym uprawnienie pracownika do żądania weryfikacji wydanego orzeczenia lekarskiego przez właściwy instytut naukowo-badawczy, co ma zapewnić zebranie przez organ orzekający w sprawie wyczerpującego i miarodajnego materiału dowodowego, dającego podstawę do dokonania oceny stanu faktycznego. W rozpoznawanej sprawie, jak można wnioskować w oparciu o akta, doszło do rozszerzenia zakresu postępowania objętego orzekaniem przez jednostki służby zdrowia, dopiero na etapie wydawania orzeczenia przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, który przeprowadził rozpoznanie nie tylko co do zespołu wibracyjnego, ale także co do przewlekłej choroby układu nerwowego wywołanej uciskiem na pnie nerwów. Nie jest przy tym zgodne ze stanem faktycznym stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu orzeczenia Instytutu z dnia [...] r., że badana pacjentka została skierowana do Instytutu w związku z wnioskiem o ponowne badanie i negatywnym orzeczeniem Poradni Chorób Zawodowych w kwestii braku podstaw do rozpoznania choroby obwodowego układu nerwowego. W tym zakresie żadne orzeczenie ani żadne badanie przez Poradnię Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. nie było prowadzone. Orzeczenie z dnia [...] r. wydane przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego było jedynym orzeczeniem w sprawie, na podstawie którego orzekały organy obu instancji. Nadto orzeczenie to nie zawiera żadnej informacji dla pacjenta, o możliwym trybie weryfikacji. Rozważenia zatem w ocenie Sądu wymaga, czy organy orzekające w przedmiocie choroby zawodowej były uprawnione do przyjęcia, że wyczerpany został w sprawie tryb przewidziany przepisami rozporządzenia z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Jest faktem, że przed wydaniem decyzji organu I instancji K. R. złożyła oświadczenie, że "będzie się odwoływać od decyzji wydanej na temat jej choroby". Oświadczenie to jest widocznym brakiem akceptacji dla wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego i wobec tego jeszcze przed wydaniem decyzji w I instancji Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny winien rozważyć celowość i konieczność wyjaśnienia stanowiska strony i uzyskania wyczerpującego materiału w sprawie. Niewątpliwie zaś, orzekający po wniesieniu odwołania organ II instancji nie mógł uznać toku postępowania za zachowany. Instytut Medycyny Pracy był bowiem jedyną jednostką wydającą w tej sprawie orzeczenie lekarskie a skarżącej w myśl § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych przysługiwało prawo żądania skierowania na ponowne badania, o czym nie została poinformowana. Okoliczności te uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji ze wskazaniem na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Uwzględniając przytoczoną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30. 08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji.