II SA/Ka 2818/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.) Sędzia NSA Ewa Krawczyk Asesor WSA Krzysztof Targoński Protokolant st. ref. Magdalena Jankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi M.B. oraz J.D. i J.D. jako następców prawnych J.B. na postanowienie Wojewody Ś. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1) stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia i orzeka o jego niewykonalności, zasądza od Wojewody Ś. na rzecz skarżących kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...]r. nr [...], wydanym z up. Starosty Powiatu L. na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa zawieszono postępowanie z wniosku M.B. i J.B. w sprawie zwrotu nieruchomości, położonej w B., oznaczonej jako działki nr [...] i [...] – do czasu przedłożenia prawomocnego postanowienia sądowego o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej A.D., która była poprzednią współwłaścicielką nieruchomości. W zażaleniu na powyższe postanowienie Gmina B. jako właściciel nieruchomości wniosła o jego uchylenie z braku podstaw do prowadzenia postępowania o zwrot nieruchomości. Zaskarżonym postanowieniem wydanym z up. Wojewody Ś., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 kpa uchylono powyższe postanowienie w całości i umorzono postępowanie w pierwszej instancji. W motywach organ odwoławczy wskazał, iż skoro przedmiotowa nieruchomość została nabyta na rzecz Skarbu Państwa w drodze umowy notarialnej w dniu [...]r., a więc w czasie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., to nie można tej nieruchomości traktować jako wywłaszczonej w świetle art. 136 ust. 3 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zatem, zdaniem organu, z uwagi na brak podstawy materialnoprawnej nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania o zwrot nieruchomości, a tym samym, bezzasadne staje się również jego zawieszenie. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniesionej przez M.B., J.B. oraz J.D. i J.D. jako spadkobierców A.D., skarżący podnieśli, iż podpisanie umowy notarialnej nieruchomości zostało wymuszone, stąd też roszczenie o zwrot jest zasadne. Zostało też zakończone postępowanie sądowe o nabycie spadku po A.D. Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA/Ka 328/02 Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił powyższą skargę. Jednakże kolejnym postanowieniem z dnia 18 listopada 2002 r. Sąd ten przywrócił skarżącym M.B. i J.B. termin do uzupełnienia braków formalnych skargi. Organ, którego działanie zaskarżono, wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. W toku postępowania sądowego w dniu [...] r. zmarł skarżący J.B. ( odpis skrócony aktu zgonu nr [...] USC w L. ), zaś pismem z dnia [...]r. M.B. poinformowała, iż jego następcami prawnymi są : M.B. jako siostra oraz J.D. i J.D. – synowie zmarłej siostry A.D.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej podniesionych. Działając z urzędu Sąd stwierdził bowiem, iż zaskarżone postanowienie zapadło z naruszeniem kompetencji organu odwoławczego, określonych w art. 138 w zw. z art. 144 kpa. Do zażaleń mają bowiem odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Zróżnicowanie kwestii procesowych, regulowanych w formie postanowienia powodują, że ostatni człon przepisu art. 138 § 1 pkt 2 kpa, stanowiący "umarza postępowanie pierwszej instancji" musi być stosowany z zachowaniem odpowiedzialności. Oznacza to, że w niektórych sprawach nie można go stosować, np. w razie braku podstaw prawnych do zawieszenia postępowania, wystarczające będzie wyłącznie wyeliminowanie zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego ( B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wyd. C.H. Beck,. W-wa 1996, str. 606). Zdaniem składu orzekającego, uchylając postanowienie organu I instancji o zawieszeniu postępowania, organ odwoławczy winien co najwyżej umorzyć postępowanie w tym zakresie, tj. zawieszenia postępowania. Niedopuszczalne jest jednak umorzenie postępowania przed organem I instancji w razie uwzględnienia zażalenia na postanowienie proceduralne, bowiem w postępowaniu odwoławczym możliwe jest jedynie wydanie rozstrzygnięcia w takim zakresie, w jakim wydał orzeczenie organ I instancji. Zatem stwierdzenie braku podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego w toku rozpatrywania zażalenia na postanowienie o zawieszeniu postępowania administracyjnego nie może skutkować uchyleniem tego postanowienia i umorzeniem postępowania organu I instancji. Nadto wskazać przyjdzie, iż w postępowaniu o zwrot nieruchomości, niezależnie od zasadności zgłoszonego w postępowaniu administracyjnym roszczenia, przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa przysługuje nie tylko wnioskodawcy i aktualnemu właścicielowi, lecz także wszystkim osobom, bądź ich spadkobiercom, które były poprzednio współwłaścicielami nieruchomości, będącej przedmiotem postępowania. Ustalenie kręgu poprzednich współwłaścicieli jest zatem niezbędne celem zapewnienia im udziału w postępowaniu administracyjnym. Wykazanie przymiotu spadkobiercy możliwe jest zaś jedynie w drodze prawomocnego postanowienia sądowego o nabyciu spadku. Z tych względów zaskarżone postanowienie nie mogło się ostać jako wydane z rażącym naruszeniem prawa ( art. 156 § 1 pkt 2 kpa ) i podlegało wyeliminowaniu z obrotu prawnego w drodze stwierdzenia nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Orzeczenie o niewykonalności zaskarżonego aktu oparto na przepisie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach sądowych rozstrzygnięto na wniosek skarżących zgodnie z treścią art. 200 i art. 205 § 1 tej ustawy w zw. z art. 97 § 1 Przepisów wprowadzających.... Dla rozstrzygnięcia sprawy nie miały natomiast znaczenia podniesione w skardze okoliczności zawarcia umowy notarialnej z dnia [...]r. Wyjaśnić jednak przyjdzie, iż w stanie prawnym obowiązującym od dnia 22 września 2004 r. zgodnie z art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) – w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. ( Dz. U. Nr 141, poz. 1492 z 2004 r.), - przepisy rozdziału 6 działu III o zwrocie nieruchomości, stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. z 1991 r. Nr 30 poz. 127 ze zm.). su