II SA/Ka 2905/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie NSA Wiesław Morys (spr.) asesor WSA Beata Kalaga – Gajewska Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2005 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] na zasadzie art.22 ust.1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz.371 ze zm.), oraz na podstawie art. 154§ 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. nr 98, poz. 1071 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił – w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 kwietnia 2003r. - swoją decyzję z dnia [...] nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego i odmówił przyznania P. K. uprawnień kombatanckich z tytułu uczestniczenia w walkach w jednostkach Wojska Polskiego z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności przepisu art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach .. w brzmieniu obowiązującym do 29 kwietnia 2003r. nakazało – zdaniem organu – uznać, iż pierwszy wniosek złożony przez P. K. w dniu [...]został złożony w ustawowym terminie, wobec czego należało uchylić wcześniejszą, ostateczną decyzję o umorzeniu postępowania. Jednakże - zdaniem organu - wnioskodawca, pełniąc służbę w jednostce Ludowego Wojska Polskiego nie brał udziału w walkach z ww. oddziałami, co potwierdza zaświadczenie z Centralnego Archiwum Wojskowego z [...] nr [...] W zaświadczeniu tym stwierdzono bowiem, iż żołnierze [...] Dywizji Piechoty w latach [...]-[...] brali udział w walkach z oddziałami narodowych Sił Zbrojnych i poakowskiego zbrojnego podziemia. Strona nie przedstawiła dokumentów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzałyby działalność kombatancką. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy P. K. wniósł o uchylenie tej decyzji. Podkreślił, że zarówno jego jak i pozostałych żołnierzy informowano podczas zbiórek, że będą prowadzili akcje przeciwko Ukraińskiej Powstańczej Armii. Dowódcy nie wydawali dyspozycji, z których mogłoby wynikać, że celem akcji jest zwalczanie Narodowych Sił Zbrojnych czy poakowskiego podziemia. On sam nie mógł odmówić udziału w zbrojnej walce z jakimikolwiek formacjami, podlegał przecież rozkazom. Dodał, że podobnie jak i inni walczący nie miał rozeznania w grach politycznych. Jako ostatni argument podniósł, iż wielu jego kolegów, z którymi walczył wówczas ramię w ramię korzysta dziś z uprawnień kombatanckich Decyzją z dnia [...] na podstawie art.138 ( 1 pkt 1 w związku z art.127 ( 3 i 154 § 1 i § 2 k.p.a. oraz art.1 ust.2 pkt 1 i 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] Podzielił bowiem poprzednio zaprezentowane ustalenia i rozważania, które doprowadziły do wniosku, że odwołujący się nie wykazał tytułu do uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji powołano art. 1 ust. 2 pkt 1 i pkt 6 ww. ustawy, w myśl którego za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie, a także uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Wskazano, iż bezspornym jest, ze strona pełniła służbę w [...]Pułku Piechoty z E. podlegającemu [...] Dywizji Piechoty z B. , co potwierdza zaświadczenie z Wojskowej Komisji Uzupełnień (k. [...]). Z kolei z informacji Centralnego Archiwum Wojskowego wynika, że żołnierze odkomenderowani do jednostki, w której służył P. K. brali udział w walce z poakowskim zbrojnym podziemiem i Narodowymi Siłami Zbrojnymi. W Archiwum nie odnaleziono natomiast żadnej wzmianki o walkach tych żołnierzy z bandami UPA. Powyższe pozwala – zdaniem organu – uznać że podczas służby wojskowej w okresie powojennym strona nie brała udziału w walkach z formacjami, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach .... Skoro zaś nie pełniła również służby w Wojsku Polskim podczas działań wojennych (art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy), to brak jakichkolwiek przesłanek do przyznania jej uprawnień kombatanckich. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucając jej błędne nieuwzględnienie istotnych faktów przedstawionych w postępowaniu administracyjnym, które powtórnie zaprezentował. Zaakcentował także swe pokrzywdzenie tym rozstrzygnięciem. W jego ocenie istnieją podstawy do przyznania mu spornych uprawnień, skoro przyznano je jego kolegom. Stąd decyzję tę uznał za chybioną. W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację i wywodząc, iż materiał dowodowy potwierdza, że Pułk, w którym służył skarżący walczył z poakowskim podziemiem, nie zaś z bandami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: skarga musiała odnieść skutek, albowiem w świetle jej zarzutów zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie nadawały się do obrony. Na wstępie należy wszak wyjaśnić, że z dniem 1 stycznia 2004 r. utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), zaś sądownictwo administracyjne stało się dwuinstancyjne, przy czym w pierwszej instancji orzekają wojewódzkie sądy administracyjne (p. art.3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Stosownie do brzmienia art.97 §1 powyższej ustawy Przepisy wprowadzające... i art.13 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez tutejszy sąd na podstawie przepisów tej ostatniej ustawy. W drugim rzędzie godzi się zwrócić uwagę, że wedle treści art.1 cytowanej ustawy o ustroju sądów administracyjnych sądy te powołane są m.in. do kontroli działalności administracji publicznej, a więc orzekają o zgodności z prawem działań organów administracyjnych w zakresie publicznoprawnym. Wedle treści przepisu art.145 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy te badają przede wszystkim czy kwestionowane decyzje administracyjne nie uchybiają przepisom prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz przepisom prawa procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wówczas władne są uchylić takie rozstrzygnięcie. Badają także czy poddane ich osądowi decyzje nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkującą ich nieważnością. Przy czym, w myśl art.134 §1 tej ustawy, nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zatem kontrolują legalność decyzji także z urzędu. Oceniając zasadność skargi w wyżej zakreślonych ramach Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż musiała ona odnieść skutek albowiem podniesione w niej zarzuty, jak też zarzuty brane pod rozwagę z urzędu, okazały się nie do odparcia. Analiza całokształtu okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza dokonanej przez organ oceny wiarygodności dowodów, doprowadziła do konkluzji, iż sprawa jako niewyjaśniona co do istoty, a zwłaszcza co do faktów mających wykazać istnienie tytułu skarżącego do uprawnień kombatanckich, nie dojrzała do merytorycznego rozstrzygnięcia. Uchybienie w tym zakresie przepisom prawa procesowego i pośrednio prawa materialnego ma wpływ na wynik sprawy, przeto uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący domagał się przyznania mu uprawnień kombatanckich z tytułu uczestniczenia w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii w okresie od [...] do [...] (art.1 ust.2 pkt 6 ustawy o kombatantach...). Na tę okoliczność przedstawił swoje oświadczenie, z którego wynikało, że brał udział w akcjach zbrojnych skierowanych przeciwko bandom UPA w rejonie B. P., J. L., Ł., P., R. i L. P., kserokopie książeczki wojskowej, zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień w B., potwierdzające okres służby wojskowej w[...] Pułku Piechoty, jak również informację z Centralnego Archiwum Wojskowego, z której wynika, iż grupy żołnierzy odkomenderowane do [...]Pułku Piechoty z E. brały udział w okresie od października do lutego w zwalczaniu poakowskiego podziemia. W tym miejscu godzi się podnieść, iż ciężar dowodzenia spełnienia przesłanek z powyższego przepisu spoczywał na stronie, jednakowoż niepodobna pominąć – wynikającego z art.7, art.9, art.75§1 k.p.a. – obowiązku działania organu administracji z urzędu. Winno ono przybrać postać gromadzenia wszelkich dowodów potrzebnych do rozstrzygnięcia sprawy oraz wnikliwej ich oceny. Organ nie sprostał temu obowiązkowi w ogóle. Nie zlecił bowiem przesłuchania samego wnioskodawcy i nie zadał sobie trudu pouczenia – stosownie do treści art.9 – strony o możliwości wskazania świadków, o których w swoim wniosku wspominał P. K. Decyzję swą organ wydał oparciu o informację z Centralnego Archiwum Wojskowego, którą nie sposób uznać za wystarczający dowód. Zawarte w informacji daty działalności 62 Pułku Piechoty ([...]–[...]), nie pokrywają się z okresem służby P. K. w tej formacji wojskowej ([...]–[...])potwierdzonym zarówno w książeczce wojskowej jak i zaświadczeniu WKU. Zaś rozbieżność tych okresów (okres służby skarżącego w 62 Pułku jest dłuższy o blisko półtora roku) może mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie można bowiem wykluczyć (co uczynił organ), że P. K. w okresie od [...] do [...]istotnie walczył z bandami UPA. Kwestia ta winna – w ocenie Sądu - znaleźć wyjaśnienie w postępowaniu dowodowym. Udziału skarżącego w walkach o których mowa w art. 1 ust.2 pkt 6 ustawy o kombatantach ... nie może bowiem wykluczać także sam fakt, iż w archiwum nie odnaleziono żadnych danych dotyczących tej okoliczności, zwłaszcza że – jak słusznie zauważył skarżący – niektóre akcje mogły być utajnione. Przyszło zatem uznać, iż pewność ustaleń i twierdzeń organu oparta w zasadzie na jednej informacji z archiwum wojskowego musi budzić wątpliwości. Szczególnie, jeśli wziąć pod uwagę istotny fakt, że w Centralnym Archiwum Wojskowym nie odnaleziono żadnych danych żołnierzy z [...] Pułku, którzy mieli walczyć z Narodowymi Siłami Zbrojnymi i poakowskim podziemiem. Nieuprawnione wydaje się zatem dokonywanie stanowczych i niekorzystnych dla skarżącego ustaleń bez dokonania wysiłku w gromadzeniu obszerniejszego niż zaświadczenie i pismo informacyjne z archiwum (przedstawione z resztą przez samą stronę) materiału dowodowego i jego pogłębionej analizy oraz rzetelnej oceny. Dowody, na których swoje rozstrzygnięcie oparł organ przyszło ocenić jako niewystarczające do dokonania nie budzących wątpliwości ustaleń. Organ nie uczynił ze swej strony nic, aby tak skromny materiał dowodowy uzupełnić, w szczególności nie pouczył nawet skarżącego o możliwości wskazania innych jeszcze dowodów (art.9 k.p.a.), ani też nie zaznajomił go z materiałem sprawy (art.10 k.p.a.). Tymczasem byłoby to celowe, podobnie jak przesłuchanie samego skarżącego, chociażby w celu wyjaśnienia, w jakich akcjach zbrojnych brał on udział w okresie od [...]do [...] Podczas tego przesłuchania mogłyby również ujawnić się inne dowody, w tym osobowe, potwierdzające jego wersję wydarzeń. W konsekwencji tych braków materiał sprawy okazał się niekompletny. Dodatkowo należy podkreślić, iż dokonana przez organ ocena wiarygodności dowodów narusza zasady wyrażone w art.80 k.p.a.. Głównie przez to, że jest wybiórcza i z tego powodu nie nadaje się do akceptacji. Oto bowiem organ ocenił jedynie okoliczności wynikające z informacji archiwum i zaświadczenia wojskowej komisji uzupełnień, nie analizując zresztą ich dogłębnie, a zwłaszcza nie porównując ich z twierdzeniami skarżącego. Dlatego też rozstrzygnięcie to nie mogło się ostać. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy rzeczą organu będzie pouczenie skarżącego o możliwości zgłoszenia dodatkowych dowodów, a następnie uzupełnienie materiału sprawy o dalsze środki dowodowe, które pozwolą na jej pełne wyjaśnienie w naprowadzonych kierunkach. W dalszej kolejności konieczne będzie dokonanie wnikliwej oceny wiarygodności dowodów pod kątem istnienia tytułu do uprawnień kombatanckich i analiza merytoryczna poczynionych ustaleń w zakresie właściwego przepisu prawa materialnego. Pełne ustalenia faktyczne i rozważania prawne pozwolą na wydanie prawidłowej decyzji, którą organ uzasadni w myśl art.107 §3 k.p.a.. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art.145§1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie 1 sentencji niniejszego wyroku. O kosztach postanowiono na zasadzie art. 200 tej ustawy. Wyrzeczenie w trybie art.152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pominięto z uwagi na charakter zapadłych rozstrzygnięć.