II SA/Ka 301/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.) Sędzia WSA Włodzimierz Kubik Asesor WSA Rafał Wolnik Protokolant sekr. sąd. Elwira Karasek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz orzeka, iż nie podlega ono wykonaniu w całości, 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę 300 ( trzysta ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Aktem notarialnym zawartym w dniu [...] r. – rep. A nr [...] K. M., P. M., J. M. i A. G. zbyli na rzecz Skarbu Państwa ( KWK "[...]") nieruchomość położoną w C. oznaczoną numerem działki [...] o powierzchni 1369 m2 . Z wnioskiem o zwrot tej nieruchomości, położonej w C. przy ul. [...], oznaczonej obecnie numerami działek : [...] oraz [...] o łącznej powierzchni 1369 m2 wystąpili spadkobiercy byłych właścicieli nieruchomości – A. M., J. M., S. M., M. M., K. M. i J.M. Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] Prezydent Miasta C. administracyjne w tej sprawie. Rozstrzygnięcie to organ uzasadnił tym, że nie zostało jeszcze zakończone postępowanie spadkowe po zmarłym F. M. oraz K. M., jak również wnioskodawcy nie dostarczyli postanowienia o nabyciu spadku po J. G. Okoliczność ta jest, zdaniem organu, zagadnieniem wstępnym, które winno zostać rozstrzygnięte przez inny organ lub sąd. Zażalenie na to postanowienie złożyli A. M. – domagając się uchylenia tego rozstrzygnięcia z uwagi na fakt, iż zostały zakończone postępowania spadkowe dotyczące w/w osób oraz J. M., który stwierdził, że z uwagi na błędną pisownię jego nazwiska powyższe postanowienie go nie dotyczy. Do swojego zażalenia A. M. dołączył kserokopie postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r. sygn. akt [...] w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłej K. F. M. oraz postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r. sygn. akt [...] w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłej R. M. Ponadto przy piśmie z dnia [...] r. M. M. dostarczyła organowi II instancji odpis postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r. sygn. akt [...] w sprawie nabycia spadku po zmarłym J.S. G. Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] wydanym z up. Wojewody [...], utrzymano w mocy postanowienie Prezydenta Miasta C. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że w postępowaniu dotyczącym zwrotu wywłaszczonej nieruchomości niezbędnym jest ustalenie pełnego kręgu osób uprawnionych do uczestniczenia w nim na prawach strony. Stąd też o ile poprzedni właściciele nie żyją osoby ubiegające się o zwrot nieruchomości winny wykazać się prawem do spadku po tych właścicielach. Organ wskazał, że spadkobierca nabywa co prawda spadek z chwilą śmierci spadkodawcy, jednakże okoliczność ta musi być potwierdzona sądowym stwierdzeniem nabycia spadku. Zatem zasadnym było domaganie się przez organ I instancji od wnioskodawców udokumentowania ich praw nabytych po poprzednich właścicielach nieruchomości. W ocenie organu II instancji w przedmiotowej sprawie strony co prawda w toku postępowania zażaleniowego dostarczyły wymagane postanowienia sądów powszechnych, jednakże nadal brak jest niezbędnego w sprawie postanowienia o nabyciu spadku po zmarłym F. J. M. Odnosząc się do zarzutów J. M., Wojewoda [...] wskazał, że w postanowieniu Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...] sprostowano oczywistą omyłkę dotyczącą pisowni jego nazwiska. W skardze do Sądu A. M. domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia zarzucając organom administracyjnym błąd w ustaleniach faktycznych. Błąd ten miał polegać na tym, że organ II instancji nie wziął pod uwagę, iż postanowieniem z dnia [...] r. Sąd R. w C. stwierdził spadek po F. M. na rzecz jego żony R. i synów S. i J. M. Zdaniem skarżącego, nie zachodzi żadna przeszkoda formalnoprocesowa, na które powołały się organa administracji uznając brak uregulowania następstwa prawnego po wyżej wymienionych osobach do dalszego zawieszenia postępowania w sprawie. Nadto, skarżący domagał się zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Ustosunkowując się do podniesionych w skardze zarzutów, Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy przywołał co do zasady argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Raz jeszcze podkreślił, że w dacie wydawania postanowienia przez organ I instancji nie byli znani – na podstawie prawomocnego postanowienia właściwego sądu – spadkobiercy K. M., J. S. G. i F. M. Organ ponadto wskazał, że co prawda już na etapie postępowania odwoławczego dostarczone zostały postanowienia o nabyciu spadku po J. S. G. oraz po R. M. i K. M., tym niemniej nadal brak jest, niezbędnego w sprawie postanowienia o nabyciu praw do spadku po F. J. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zauważyć należy, że skargę wniesiono w dniu 12 lutego 2002 r. a więc w czasie, gdy obowiązywała ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Na mocy art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) ustawa o NSA utraciła moc. Zgodnie zaś z przepisem art. 97 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawy, w których skargi wniesiono do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 – zwanej dalej ustawą p.s.a.). Na mocy art. 134 § 1 p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach skargi nie będąc jednakże związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena prawidłowości rozstrzygnąć wydanych w postępowaniu administracyjnym. W przedmiotowej sprawie kontrolą Sądu objęte jest postępowanie administracyjne o charakterze incydentalnym, zakończone postanowieniem Prezydenta Miasta C. zawieszającym postępowanie administracyjne oraz utrzymujące je w mocy postanowienie organu II instancji. Przepis art. 97 § 1 pkt 4 kpa stanowi, że "organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd". Niewątpliwie tego rodzaju zagadnieniem wstępnym jest kwestia ustalenia kręgu spadkobierców byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości. Jak bowiem stanowi przepis art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jednolity : Dz. U. z 2000 r. nr 46 poz. 543 ze zm.), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, zawiadamiając o tym właściwy organ. Zarówno w literaturze jak i w orzecznictwie panuje jednolity pogląd, że z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości mogą ubiegać się wyłącznie wszyscy jej byli właściciele lub ich spadkobiercy ( tak m.in. M. Wolanin "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz" Warszawa 1998 r., str. 300; J. Szachułowicz, M. Krassowska, A. Łukaszewska "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Przepisy i komentarz" Warszawa 1999 r. str. 393, także M. Wolanin "Skuteczność roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej" Monitor Prawniczy z 1994 r., nr 3, Ł. Strzępek Przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ( zagadnienia wybrane) Rejent nr 2 z 2003 r., T. Woś Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości Warszawa 2004 r. str. 180 – 181 ). Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 1987 r. sygn. akt IV SA 642/87, jeżeli roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części dotyczy przedmiotu współwłasności, każdy ze współwłaścicieli lub ich następców prawnych jest w takiej sprawie stroną postępowania administracyjnego, a zwrot może nastąpić tylko za zgodą wszystkich współwłaścicieli lub ich następców prawnych ( ONSA 1988 /1/19 ). Powyższy pogląd co do zasady zachował aktualność w obecnym stanie prawnym, z tym że na gruncie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, uprawnionym do zwrotu po zmarłym właścicielu jest jedynie jego spadkobierca. Udokumentowanie swojego następstwa prawnego po byłym właścicielu nieruchomości powinno nastąpić poprzez wykazanie się prawomocnym postanowieniem sądu powszechnego o nabyciu spadku po tej osobie zgodnie z treścią art. 1027 kodeksu cywilnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że w istocie w postępowaniu toczącym się przed organem I instancji organ ten nie dysponował wiedzą o następcach prawnych K. M., F. M. oraz J. G., gdyż na dzień wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania ( tj. [...] r.) dysponował jedynie informacją, że do właściwego sądu powszechnego złożone zostały wnioski o stwierdzenie nabycia spadku po w/w osobach. Prawidłowym było zatem wydanie przez Prezydenta Miasta C. postanowienia o zawieszeniu postępowania administracyjnego. Sąd nie może natomiast podzielić stanowiska organu II instancji. Wbrew twierdzeniom zawartym zarówno w uzasadnieniu postanowienia Wojewody [...] jak i odpowiedzi na skargę, w dacie wydawania tego postanowienia ( tj. w dniu [...] r. ) organ dysponował wiedzą na temat spadkobierców K. M., F. M. oraz J. G. W aktach sprawy znajdują się bowiem pisma : A. M. z dnia [...] r. ( przy którym nadesłano kserokopie odpisów postanowień o nabyciu spadku po K. F. M. oraz po R. M.) oraz M. M. z dnia [...] r. – przy którym nadesłano kserokopię odpisu postanowienia o nabyciu spadku po J. S. G.). Sąd zwraca uwagę, że w aktach administracyjnych organu I instancji, przy piśmie procesowym J. M.(M.) z dnia [...] r. znajduje się kserokopia odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r. sygn. akt [...] o nabyciu spadku po zmarłym w dniu [...] r. F. M. – karta akt administracyjnych nr 128. Za chybione uznać zatem należy twierdzenie organu odwoławczego, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż "...nadal brak jest – niezbędnego w sprawie – postanowienia o nabyciu praw do spadku po Panu F. J. M.". Wskazać jednak przyjdzie na konieczność przedłożenia uwierzytelnionych odpisów postanowień Sądu powszechnego, opatrzonych klauzulą prawomocności. Znajdujące się w aktach kserokopie nie mają bowiem w istocie waloru dokumentu urzędowego. O uzupełnienie tego braku strony dotychczas nie były jednak wzywane. Z tych względów skarga podlegała uwzględnieniu. W przedmiotowej sprawie, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy winien bowiem wydać postanowienie w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 144 Kpa i uchylić postanowienie organu I instancji, a tym samym orzec co do istoty sprawy. Postępowanie, którego wynikiem było wydanie postanowienia o zawieszeniu postępowania administracyjnego ma bowiem charakter incydentalny – wpadkowy w stosunku do postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W sytuacji, gdy na etapie postępowania odwoławczego wyszły na jaw okoliczności uzasadniające podjęcie zawieszonego postępowania samo uchylenie postanowienia organu I instancji o zawieszeniu postępowania administracyjnego jest równoznaczne z rozstrzygnięciem co do istoty tego postępowania wpadkowego. W takim bowiem przypadku poprzez wyeliminowanie z obrotu prawnego postanowienia organu I instancji w istocie dochodzi również do merytorycznego rozstrzygnięcia w tym zakresie. Z powyższych względów zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.s.a. W oparciu o art. 152 tej ustawy Sąd orzekł nadto, iż zaskarżone postanowienie nie może zostać wykonane w całości. O kosztach postępowania, obejmujących wpis sądowy oraz wynagrodzenie pełnomocnika w osobie adwokata rozstrzygnięto po myśli art. 200, art. 205 § 1 i 2 oraz art. 209 cyt. ustawy. su.