II SA/Ka 3010/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków Sędzia NSA Henryk Wach Asesor WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant ref. Magdalena Kurpis po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2005 r. przy udziale sprawy ze skargi "A" Spółki z o.o. w G. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Powiatowy Inspektor Sanitarny w G., w oparciu o art.1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz.U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) §§ 1, 7, 10 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm.) stwierdził u J. J. chorobę zawodową pylicę płuc wymienioną w pozycji 2 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do w/wym. rozporządzenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że warunkiem koniecznym do stwierdzenia choroby zawodowej jest jej rozpoznanie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia oraz wykazanie, że warunki pracy w okresie zatrudnienia miały wpływ na wystąpienie zachorowania. W tym celu J. J. był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S., gdzie stwierdzono chorobę zawodową pylicę płuc. Dalej organ ustalił, że J. J. w latach 1965 – 1979 pracował w Spółdzielni "B" w Z., z tym że do 1974 r. jako pracownik fizyczny-betoniarz, a następnie w Zakładzie C w Z. jako pracownik fizyczny. W całym okresie zatrudnienia pracownik był narażony na zapylenie. Pomiary środowiskowe dotyczące warunków zatrudnienia w latach 1974-1979 wykazały krotność przekroczenia normy zapylenia 1,2-5,5. Od 1980 r. J. J. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie D w G. przez 3 miesiące jako operator urządzeń formujących, a następnie topiarz mas mineralnych-piecowy, na którym to stanowisku pracował do 2002 r. W 1989 r w/wym. przedsiębiorstwo zostało przekształcone w PPW "E" w G., które następnie w 1996 przejęła A Sp. z o.o. w G.. Badania środowiskowe przeprowadzone na stanowisku piecowego wykazały zapylenie bez przekroczeń NDS, jednakże cztery razy w miesiącu były przeprowadzane prace oczystkowe, w czasie których nie przeprowadzono pomiarów zapylenia, organ nie wykluczył zatem narażenia. Ponadto organ podkreślił, iż z dokumentacji medycznej wynika, że już na przełomie 1981/1982 zostały stwierdzone u J. J. zmiany w płucach, co pozwala przypuszczać, że proces chorobotwórczy rozpoczął się na skutek narażenia na pyły zwłókniajace o bardzo wysokiej zawartości krzemionki i przekroczeniach NDS jakie notowano w S.P.M.B. "B" w Z.. Ponadto proces ten był podtrzymywany z uwagi na okresową ekspozycję na działanie pyłów zwłókniajacych w Przedsiębiorstwie D, P.P.W. "E" oraz w A Sp. z o.o. Odwołanie od powyższej decyzji w imieniu A Spółki z o.o. w G. złożył pełnomocnik radca prawny A. R., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu nie kwestionował faktu wystąpienia u J. J. pylicy płuc. Uznał natomiast jako błędne ustalenie, przyjęte w uzasadnieniu decyzji, że proces chorobowy był podtrzymywany u odowłujacej się z uwagi na rzekomą okresową ekspozycję na działanie pyłów zwłókniajacych, co legło u podstaw wydania decyzji, a także doręczenia jej skarżącej, nie zaś poprzedniemu zakładowi pracy, tj. Spółdzielni Pracy "B" w Z.. W konsekwencji doszło do naruszenia § 10 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Dalej podkreślił, że u odwołującej się badania środowiskowe, przeprowadzone na stanowisku pracy piecowego wykazały zapylenie nie przekraczające NDS. Nie wykluczono natomiast narażenia w związku z przeprowadzanymi 4 razy w miesiącu pracami oczystkowymi, w trakcie których nie przeprowadzono badań. Z faktu wykonywania takich prac, zdaniem pełnomocnika, organ wyciągnął pochopne wnioski nie poparte żadnymi badaniami naruszając w ten sposób § 1 ust 2 powołanego rzporzadzenia. Wykonywanie prac oczystkowych nie jest równoznaczne z narażeniem na kontakt z pyłami, bowiem pracownicy w trakcie wykonywania tych prac wyposażeni są w środki ochrony osobistej, ponadto pracownicy nie biorą udziału we wszystkich pracach oczystkowych, gdyż część z nich wykonywana jest przez firmy zewnętrzne. Końcowo pełnomocnik odwołującej się zarzucił naruszenie art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz wyjaśnił, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest orzeczenie przez placówkę służby zdrowia schorzenia zakwalifikowanego do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą. Dalej podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji dotyczące przebiegu pracy zawodowej i zajmowanych przez J. J. stanowisk. Uznał, że od 1965 do 2002 r. był on eksponowany na działanie pyłów zwłókniajacych zawierających wolną krystaliczną krzemionkę, pracował więc w warunkach stwarzających ryzyko powstania przewlekłej choroby zawodowej narządu oddechowego. Rozpoznania choroby zawodowej – pylicy płuc dokonała uprawniona jednostka medyczna w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] r., a zatem zaistniały podstawy do jej stwierdzenia. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wyjaśnił, że brak przekroczeń NDS i norm czynników szkodliwych dla zdrowia w rozumieniu przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 1 grudnia 1989 r. (Dz.U. 69, poz. 35) nie oznacza, że J. J. nie był narażony na działanie tych szkodliwych czynników. Ponadto organ wskazał, że § 2 ust. 1 tegoż rozporządzenia wskazuje jedynie najwyższe dopuszczalne stężenia czynników szkodliwych (NDS) - średnie ważone, których oddziaływanie na pracownika w ciągu dniówki roboczej przez okres jego aktywności zawodowej nie powinno spowodować negatywnych zmian w stanie zdrowia. Uregulowanie to nie zawiera jednakże kategorycznych stwierdzeń, iż brak przekroczeń NDS nie może spowodować w organizmie pracownika zmian prowadzących do schorzenia będącego chorobą zawodową. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik "A" spółki z o.o. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając organowi naruszenie art. 7, 8, 12, 77 § 1, 105 § 1 k.p.a. oraz § 1 ust. 1 i 2 oraz § 10 ust 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych poprzez brak wnikliwości w zbadaniu sprawy, błędną ocenę stanu faktycznego i prawnego przez przyjęcie zaistnienia związku przyczynowego pomiędzy środowiskiem pracy u skarżącej, a wystąpieniem u J. J. choroby zawodowej – pylicy. Powtórzył przy tym argumentację zawartą uprzednio w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. podtrzymał dotychczasową argumentację i nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w K. przed 1 stycznia 2004 r. Z tą datą uległ zmianie stan prawny i stosownie do art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. Nr 72, poz. 652), dla obszaru województwa [...]ego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej skargi. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dalej P.p.s.a) "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie". Natomiast według art. 1 § 2 powołanej na wstępie ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c P.p.s.a.). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa. W pierwszej kolejności przyjdzie zauważyć, że w dacie wydawania decyzji przez organy sanitarne weszło już w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115). Przepis § 10 tego rozporządzenia przewiduje jednak, że postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem jego wejścia w życie (tj. 3 września 2002 r.), jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Ponieważ z akt administracyjnych sprawy wynika, że postępowanie w sprawie choroby zawodowej u J. J. zostało rozpoczęte przed datą wejścia w życie powoływanego rozporządzenia, do rozpoznania sprawy miały zastosowanie poprzednio obowiązujące przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze, zm., zwanego dalej rozporządzeniem). Wracając do meritum należy podkreślić, że zgodnie z § 1 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm.) za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli spowodowana została działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że rozpoznanie u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana przez niego praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie, to istnieje domniemanie związku przyczynowego między schorzeniem będącym chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie ( por. wyrok SN z dnia 11 marca 1999r. sygn. akt III RN 128/98 OSNAP 1999/24/771). W prowadzonym przez właściwego inspektora sanitarnego postępowaniu w tym przedmiocie należy więc zebrać w pierwszej kolejności dane dotyczące stopnia, rodzaju i czasu narażenia zawodowego, sposobu wykonywania pracy (§ 1 ust 2 rozporządzenia), a następnie poddać pracownika badaniom w wyspecjalizowanych jednostkach diagnostycznych powołanych do rozpoznania chorób zawodowych, które wydają orzeczenia w oparciu o własne badania kliniczne oraz na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych i wyników dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy (§ ust 1 i 4 rozporządzenia). Dopiero wyniki dochodzenia epidemiologicznego oraz orzeczenie lekarskie jednostek diagnostycznych stanowią podstawę do oceny zebranego materiału dowodowego, a w konsekwencji wydania decyzji o stwierdzeniu bądź odmowie stwierdzenia choroby zawodowej (§ 10 rozporządzenia). Zdaniem składu orzekającego prawidłowo organy inspekcji sanitarnej ustaliły, że J. J. w okresie zatrudnienia w latach 1965 – 2002 r. był narażony na działanie pyłów o różnym stężeniu i czasie w poszczególnych okresach pracy. J. J. będąc zatrudniony w Spółdzielni "B" w Z., od 1965 – 1974 jako pracownik fizyczny-betoniarz pracował w warunkach zapylenia, zaś w latach 1974-1979 pracując w Zakładzie C w Z., jako pracownik fizyczny, był narażony na działanie pyłu o zawartości wolnej krzemionki w stężeniach wielokrotnie przekraczających dopuszczalne normy. Dane te wynikają z wywiadu środowiskowego, pomiarów stężenia zapylenia wykonanych w tym zakładzie w 1977 r. oraz dochodzenia epidemiologicznego. Ponadto dochodzenie epidemiologiczne przeprowadzone w A Sp. z o.o. w G., dotyczące okresu zatrudnienia pracownika w dziale produkcji wełny szklanej na stanowisku piecowego w latach 1981-2002 wykazało pracę w warunkach, gdzie był on eksponowany na działanie pyłów zawierających wolną krystaliczną krzemionkę bez przekroczeń NDS. Postepowanie dodatkowo wykazało, że pracownik wykonywał awaryjnie czynności polegające na usuwaniu zatorów surowca oraz prace oczystkowe linii produkcyjnej przeprowadzane co 8 dni. Dla wskazanych prac nie przeprowadzono wywiadów środowiskowych, natomiast ich wykonywanie przez J. J., przy dużym zapyleniu (krzemionka) potwierdził zeznający w charakterze świadka B. W., który pracował w latach 1982-1997 jako brygadzista i kierownik zmiany wraz z J. J.. Również skarżąca nie zaprzeczyła, iż prace te były wykonywane przez tego pracownika, wskazując na ich okresowość. Podkreśliła, że prowadzenie prac oczystkowych nie jest równoznaczne z narażeniem na kontakt z pyłami, gdyż pracownicy są wyposażeni w środki ochrony osobistej. Ponadto nie biorą oni udziału we wszystkich pracach oczystkowych, gdyż część z nich jest realizowana przez firmy zewnętrzne, na dowód czego w aktach znajdują się kopie kontraktów zawieranych od 1999 r. oraz oświadczenie specjalisty ds. zaopatrzenia fabryki Z. G.. W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie można uznać za błędne stanowisko organów, co do przyjęcia okresowej ekspozycji pracownika na działanie pyłów zawierających wolną krystaliczną krzemionkę o zwiększonym stężeniu, za czym przemawia zebrany w sprawie materiał dowodowy. Ponadto fakt, iż wykonywanie prac oczystkowych wymaga stosowania środków ochrony jedynie potwierdza narażenie na zapylenie. Wskazać należy, że zgodnie z utrwalonym poglądem panującym w orzecznictwie sądów administracyjnych, w celu spełnienia przesłanki określonej w § 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, występowanie szkodliwych czynników w środowisku pracy nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm. Wystarczy samo występowanie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1994 r. sygn. akt I SA 1640/93 opublik. ONSA 1995/1/28, wyrok NSA z dnia 27 lutego 1998 sygn. akt I SA 1862/97, LEX nr 45840). Ponadto przy ocenie działania czynnika szkodliwego uwzględnia się nie tylko czas ekspozycji w okresie jednej zmiany, lecz także ogólny okres zatrudnienia w warunkach, w których pracownik był eksponowany, choć okresowo, na czynnik szkodliwy dla zdrowia, zaś w rozpoznawanej sprawie J. J. pracując w latach 1981-2002 na stanowisku piecowego, wykonywał również prace oczystkowe. W ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji naruszono art. 7, art. 12 oraz art. 77 § 1 oraz 105 § 1 k.p.a. Natomiast poza sporem jest, że u J. J. orzeczeniem Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. z dnia [...] r. rozpoznano chorobę zawodową - pylicę. Orzekające organy uprawione były zatem do stwierdzenia u poszkodowanego pracownika choroby zawodowej wymienionej w pozycji 2 wykazu chorób zawodowych. Dodatkowo stwierdzić przyjdzie, że do organów inspekcji sanitarnej i do sądów administracyjnych nie należy rozstrzyganie, który zakład ponosiłby odpowiedzialność odszkodowawczą za wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, bowiem te kwestie rozstrzygają sądy powszechne-sądy pracy. Zatem doręczenie decyzji zakładowi pracy zgodnie § 10 ust 3 pkt 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych należy odczytywać wyłącznie jako wskazanie ostatniego zakładu, w którym występowały czynniki szkodliwe dla zdrowia, nie zaś wskazania zakładu, w którym doszło do powstania choroby u pracownika, czy jej podtrzymywania (por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2001 sygn. akt. I SA 1780/00, nr LEX 77662). Uwzględniając powyższe stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja nie narusza § 1 oraz § 10 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Z tych przyczyn skarga, jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.