II SA/Ka 3032/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - del. Łucja Franiczek Sędzia NSA - del. Małgorzata Korycińska Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.) Protokolant stażysta Magdalena Jankowska o rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi T.S. i E.S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Dnia [...] T.S. i E.S. spadkobiercy L.S. i K.S. działając na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz. 543) złożyli do Urzędu Miasta w S. wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a to działek gruntu oznaczonych nr ewid. [...], [...] i [...] o łącznej pow. 385 m kw.. W uzasadnieniu wniosku podali, że nieruchomość ta wywłaszczona została pod budowę pawilonu handlowego, która to inwestycja nie została zrealizowana. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta S. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu oznaczonej wyżej nieruchomości powołując się na art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz. 543). Swoją decyzję organ I instancji oparł, na następujących ustaleniach. Aktem notarialnym Rep A Nr [...] z dnia [...] L.S. pełnomocnik K.S. zawarł warunkową umowę sprzedaży, a następnym aktem notarialnym Rep. [...] z dnia [...] L.S., T.S. i E.S. spadkobiercy K.S. sprzedali [...] w K. wymienione wyżej działki gruntu. W uzasadnieniu decyzji organ podaje, że w świetle poczynionych ustaleń przeniesienia własności w/w działek dokonano w oparciu o umowę cywilnoprawną i nie mają tutaj zastosowania przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem organu I instancji nie można było tutaj też zastosować art. 216 wyż. wym. ustawy nakazującego stosować odpowiednio przepisy regulujące zwrot wywłaszczonych nieruchomości do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( t. j. Dz.U. Dz 1974 r. nr 10, poz. 64 i z 1982 r. nr 11, poz. 79). Wymienione wyżej akty notarialne świadczą bowiem, że mamy tutaj do czynienia nie z wywłaszczeniem lecz umową cywilnoprawną i w związku z tym umorzył postępowanie w przedmiocie zwrotu wyżej opisanych nieruchomości jako bezprzedmiotowe. W odwołaniu od tej decyzji T.S. podniósł, że w/w umowy przeniesienia własności aktem notarialnym odbyły się w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Dodatkowo podniósł, że przedmiotowa nieruchomość wcześniej bez zgody właściciela została częściowo zabudowana, a także [...] jeszcze przed zawarciem umowy sprzedaży odprowadzało opłaty za jej użytkowanie. Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. opierając się na tych samych argumentach co organ I instancji. W dniu [...] wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga T.S. i E. S. na decyzję Wojewody [...] w której wnieśli o uchylenie przedmiotowej decyzji jako niezgodnej z prawem. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) poprzez przyjęcie, że nabycie przez Skarb Państwa spornej nieruchomości nie nastąpiło na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 10, poz. 64). Ponadto podnieśli oni zarzut naruszenia art. 7, 77 i 107 § 3 kpa poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz nie zebranie w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz brak szczegółowego uzasadnienia decyzji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podniósł on, że skoro przejęcie spornej nieruchomości nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa na mocy cywilnoprawnej umowy sprzedaży, a nie w trybie wywłaszczenia to nie ma podstaw aby do tej umowy stosować przepisy prawa administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. W świetle art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 216 tej ustawy przepisy rozdziału 6 działu III (gdzie zamieszczone są wyżej zacytowane przepisy) stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 64 i z 1982 r. Nr 11, poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138, z 1961 r. Nr 7, poz. 47 i Nr 32, poz. 159 oraz z 1972 r. Nr 27, poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216, z 1972 r. Nr 49, poz. 312 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159, z 1972 r. Nr 27, poz. 193 oraz z 1974 r. Nr 14, poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192, z 1973 r. Nr 48, poz. 282 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami [...]. Poza sporem pozostaje, że własność nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] została przeniesiona przez poprzednich właścicieli na rzecz [...] w K., umową zawartą w formie wyżej opisanego aktu notarialnego z dnia [...]. Powyższa nieruchomość została nabyta przez [...] w K. w celu wzniesienia na niej pawilonu handlowego. Poza sporem jest także iż planowana na tym gruncie inwestycja nie została zrealizowana. Art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, dopuszczał możliwość wywłaszczenia nieruchomości z przeznaczeniem między innymi dla organizacji spółdzielczych. Do takiego wywłaszczenia w analizowanym przypadku jednak nie doszło. Z kolei art. 6 ust. 1 tej ustawy nakładał na ubiegających się o wywłaszczenie obowiązek wystąpienia do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawarcie z nim w formie prawem przepisanej umowy jej nabycia. Na ten tryb przejęcia nieruchomości powołują się skarżący dołączając do wniosku kopię pisma Wiceprezesa [...] w K. Zacytowany wyżej w pełnym brzmieniu art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami dopuszcza jednak możliwość zwrotu nieruchomości jeśli zostały one przejęte lub nabyte na rzecz Skarbu Państwa. Przedmiotowa nieruchomość została jednak nabyta w [...] nie przez Skarb Państwa, lecz inną osobę prawną, co wynika z treści aktu notarialnego a także obowiązującego wówczas art. 33 § 1 kc. Poważnej więc nieścisłości dopuścił się w uzasadnieniu swojej decyzji organ II instancji pisząc, o przedmiotowej nieruchomości, że "została przejęta na rzecz Skarbu Państwa, t. j. [...] w K.. W tym miejscu należy podnieść, że istotną rolę w sprawie odegrała decyzja wydana w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego toczącego się równolegle z postępowaniem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W dniu [...], a więc przed wydaniem decyzji przez organ I instancji o umorzeniu przedmiotowego postępowania, do Wojewody [...] wpłynął wniosek Prezydenta Miasta S. o uchylenie w trybie art. 155 kpa decyzji Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] stwierdzającej przejście z mocy prawa na własność Gminy S. przedmiotowych działek gruntu. Swój wniosek Prezydent S. uzasadnił błędnym przyjęciem, że wzmiankowana nieruchomość była w chwili złożenia wniosku o komunalizację własnością Skarbu Państwa, gdy tymczasem w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) stanowiła ona własność [...] i jako taka nie mogła być skomunalizowana. Błąd ten ujawnił się w toku prowadzonych analiz wpisów zawartych w księdze wieczystej założonej dla tej nieruchomości. Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] uchylił w/w decyzję komunalizacyjną i stwierdził, że Gmina S. nie nabyła prawa własności działek ujawnionych w księdze wieczystej nr [...]. W uzasadnieniu powyższej decyzji Wojewoda podał, że jak wynika z załączonego do wniosku protokołu badania tej księgi wieczystej, wg stanu na dzień [...]właścicielem działek [...], [...] i [...] o pow. 385 m kw. była [...] w K. Z powyższego wynika, że działająca w oparciu o ustawę Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i pracownikach samorządowych Komisja Inwentaryzacyjna Rady Miasta S. przyjęła, opierając się na zapisach wynikających z ewidencji gruntów, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa w zarządzie [...] w K. Efektem tego było wystąpienie do Wojewody z wnioskiem uwłaszczeniowym w trybie art. 14 wymienionej ustawy. Z mocy bowiem jej art. 5, w dniu 27 maja 1990 r. t. j. dniu jej wejścia w życie, mieniem właściwych gmin stało się mienie ogólnonarodowe (państwowe). Godzi się w tym miejscu podnieść, że art. 44 kc w brzmieniu obowiązującym w tej dacie, wyraźnie rozróżniał jednak mienie ogólnonarodowe (państwowe) od mienia organizacji spółdzielczych lub innych organizacji społecznych ludu pracującego. Tym samym mienie znajdujące się wówczas we władaniu tych osób prawnych nie mogło podlegać komunalizacji, chyba, że stanowiło własność Skarbu Państwa. Na podstawie wymienionego wyżej wniosku Wojewoda [...] wydał deklaratoryjną decyzję stwierdzającą nabycie z mocy prawa przez gminę S. przedmiotowych działek. W oparciu o tę decyzję dokonano w konsekwencji zmiany wpisu w dziale II księgi wieczystej [...]. Treść dokonanego wpisu do księgi wieczystej, a także do rejestru gruntów jednostki ewidencyjnej miasta S. był najprawdopodobniej jedną z przesłanek ubiegania się przez skarżących o zwrot przedmiotowych nieruchomości. W tym miejscu należy podnieść, że skoro organem uprawnionym do orzekania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, to organ ten może orzekać o zwrocie tylko wtedy, gdy nieruchomość mająca być zwrócona znajduje się w rzeczywistym władztwie Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Wobec bowiem tych podmiotów decyzja administracyjna zawierająca orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości może być skutecznie wykonana. Natomiast nie będzie możliwe wykonanie takiej decyzji administracyjnej wobec innych podmiotów, którym będą przysługiwać uprawnienia właścicielskie lub inne uprawnienia wynikające z uregulowań cywilnoprawnych (Por. podobne w tej kwestii stanowisko zawarte w: M. Wolanin, Skuteczność roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej. M. Prawn. 1994/3/65–t. 6). Mając na uwadze powyższe, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.