II SA/Ka 3035/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik /spr./ Asesor WSA Rafał Wolnik Protokolant referent Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2004 r. sprawy ze skargi I. S. na postanowienie Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia środka odwoławczego w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może wykonane, Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 22 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. a i art. 20 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, odmówił I.S. przyznania uprawnień określonych w wymienionej ustawie. Z uzasadnienia wskazanej decyzji wynika, iż przyczyną takiego rozstrzygnięcia było nieudokumentowanie przyczyn represji władz sowieckich wobec wnioskodawczyni oraz brak rekomendacji Zarządu Głównego Związku Sybiraków. W dniu [...] r. I. S. zwróciła się z ponowną prośbą o przyznanie jej uprawnień kombatanckich. Przyznała, iż kilka lat wcześniej wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej takich uprawnień ale z uwagi na częste choroby zaniedbała sprawę. Wskazała nadto, że jako osoba o podstawowym wykształceniu /7 klas szkoły podstawowej/ nie zna się na procedurze urzędowej. Do wniosku zostały załączone życiorysy skarżącej i jej matki, akt małżeństwa i metryka urodzenia oraz karta ewidencyjna ojca skarżącej, zaświadczenie kombatanckie jej siostry i zaświadczenia z archiwum dotyczące matki skarżącej. Postanowieniem Nr [...] z dnia [...] r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając w oparciu o art. 134 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 i 129 § 1 i 2 k.p.a. stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż decyzję ostateczną wydaną w sprawie strona otrzymała w dniu [...] r. zaś wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy datowany jest na dzień [...] r. Upłynęło zatem 2 i pół roku od daty odbioru decyzji przez stronę, a zatem wniosek został złożony z uchybieniem terminu do wystąpienia o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nadto Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że strona nie wystąpiła wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu i nie uprawdopodobniła, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego I. S. odwołała się od wyżej opisanego postanowienia. Skarżąca podniosła, iż błędnie odczytano jej wniosek, gdyż w piśmie przewodnim wyjaśniła przyczyny zwłoki. Wskazała, iż zwracała się o pomoc w załatwieniu sprawy lecz jej nie uzyskała, a w związku z tym czuje się bezradna. Do skargi zostały ponownie załączone dokumenty w postaci życiorysu skarżącej i jej matki, aktu małżeństwa i metryki urodzenia oraz karty ewidencyjnej ojca skarżącej, zaświadczenie kombatanckie jej siostry i zaświadczenia z archiwum dotyczące matki skarżącej. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podnosząc, iż wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia decyzji. Upływ 2 i pół roku od dnia doręczenia decyzji skarżącej pozwala na przyjęcie, iż nastąpiło znaczne uchybienie terminu, a skarżąca nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga w niniejszej sprawie została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone. Zatem zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ sprawa ta podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ - zwanej dalej p.p.s.a. W konsekwencji oznacza to, że stosownie do postanowień rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 25 kwietnia 2003 r. w sprawie przekazania wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych /Dz.U. nr 72, poz. 653/ podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która przeprowadzona jest pod względem zgodności z prawem jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/. Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrola legalności zaskarżonych decyzji wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych, niż podnoszone przez skarżącą w jej skardze przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę działając z urzędu, bowiem po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany wnioskami i zarzutami skargi. W toku postępowania administracyjnego organy administracji są zobligowane do rozstrzygania sprawy w myśl naczelnych zasad postępowania administracyjnego, a w szczególności zasady prawdy obiektywnej i praworządności. W myśl art. 7 k.p.a. stanowiącego o powyższych obowiązkach organów administracji publicznej organ ten odpowiedzialny jest za wyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności, do których należy również ustalenie, czego w istocie domaga się obywatel występujący do organu. Zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną między innymi także w art. 63, 65, 128 i 140 k.p.a., jest zasada ograniczonego formalizmu w zakresie formy i treści podania, a więc także wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stosownie bowiem do art. 63 § 2 k.p.a. wniosek taki powinien zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Ponad wskazania zawarte we wskazanych przepisach nie zostały nałożone na stronę postępowania administracyjnego szczególne wymogi procesowe po to, by sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony bez zbędnego formalizmu. Każde pismo kierowane przez stronę postępowania winno być zatem w myśl przywołanych zasad rządzących postępowaniem administracyjnym należycie wyjaśnione i ocenione nie tylko przy użyciu wykładni literalnej ale również przy dokładnym ustaleniu woli strony postępowania w zakresie skutków jakie chciałaby osiągnąć przez zwrócenie się na drogę postępowania administracyjnego. Taki tok postępowania nakazuje nie tylko zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 k.p.a. ale także wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ich prawa i obowiązki będące przedmiotem postępowania. Obowiązek wynikający z art. 9 k.p.a. powinien być rozumiany tak szeroko, jak jest to tylko możliwe, zaś jego naruszenie traktować należy jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji. W zależności od okoliczności sprawy, mimo, iż pismo strony wyraźnego wniosku nie zawiera, organ administracji publicznej mając na względzie słuszny interes strony, dbając by nie poniosła ona szkody z powodu nieznajomości prawa, winien rozważyć wszystkie możliwe środki, które dopuszcza ustawa, a które mogłyby służyć należytemu załatwieniu sprawy. Taki też pogląd prezentowany jest w judykaturze i doktrynie, a przykładowo można tu przytoczyć wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu sygn. akt SA/Wr 1587/93 czy z Warszawy sygn. akt III SA 729/84 lub II SA 1428/98, w których podkreśla się obowiązek organu administracyjnego zmierzający do wyjaśnienia rzeczywistej woli strony, jeżeli charakter pisma wniesionego przez nią może budzić wątpliwości. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż kodeks postępowania administracyjnego nakłada na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie do organów państwa /art. 8 k.p.a./. Z zasadą tą pozostaje w związku zasada udzielania informacji określona w art. 9 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji są zobowiązane do należytego wyczerpującego informowana stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Zatem strony postępowania winny być informowane w takim zakresie, w jakim konieczne jest, by z powodu nieznajomości prawa nie poniosły szkody, co istotne jest zwłaszcza w sprawach, których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi. Bez wątpienia, zawarte we wniosku skarżącej sformułowania, świadczą o jej braku erudycji nie tylko prawniczej ale przede wszystkim o jej bezradności wobec instytucji prawa. Wniosek ten zawierał również sformułowania takie jak: "...z uwagi na to, że często chorowałam, zaniedbałam sprawę..." Wprawdzie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie nakładają na organ administracji obowiązku pouczenia strony o możliwości złożenia prośby o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy złożonego po upływie ustawowego terminu, to jednak w szczególnych wypadkach ze względu na przedmiot postępowania lub cechy strony, a wypadek taki niewątpliwie zachodził, organ ten – stosownie do zasady zawartej w art. 9 k.p.a. powinny o tej możliwości pouczyć skarżącą a w razie dalszych wątpliwości, mając na względzie postanowienia art. 7 – 9 k.p.a., powinien zwrócić się do skarżącej o zajęcie przez nią jednoznacznego stanowiska i sprecyzowanie, czy zdanie to miało charakter wniosku o przywrócenie terminu. Odstąpienie od tej czynności stanowiło naruszenie wskazanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny dodatkowo zauważa, iż organ winien rozważyć, jeżeli wziąć pod uwagę, że decyzja Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r była decyzją ostateczną, czy wniosku skarżącej z dnia [...] r. nie należało potraktować jako wniosku o wznowienie postępowania. Nie przesądzając o zasadności żądania wznowienia postępowania stwierdzić należy, iż z całą pewnością w świetle przywołanych wyżej zasad procedury administracyjnej wszechstronne zbadanie rzeczywistej woli strony obejmowało również obowiązek sprawdzenia przedmiotowej sprawy we wskazanym aspekcie. Wobec niedokładnego wyjaśnienia sprawy /art. 7 k.p.a./ i niedostatecznego poinformowania strony o okolicznościach mających istotny wpływ na jej obowiązek /art. 9 k.p.a./, należało uznać, że jest to naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy. Toteż na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. należało zaskarżone postanowienie uchylić. SJ/