II SA/Ka 308/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Krzysztof Wujek Sędzia WSA Małgorzata Jużków – spr. Asesor WSA Małgorzata Walentek Protokolant stażysta referent Mariola Grąziowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2004r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w D., w oparciu o art.1 pkt 2, art.4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej /tekst jednolity Dz.U. z 1998r. Nr 90, poz.575 ze zm./ oraz § § 1,7 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada1983r. w sprawie chorób zawodowych /Dz.U. Nr 65, poz.294 z późn.zm./ orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u R. B. choroby zawodowej – uszkodzenia słuchu, wymienionej w poz.15 wykazu chorób zawodowych. Swoje rozstrzygnięcie oparł na orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. z dnia [...] r. oraz orzeczeniu lekarskim Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] r. Obie placówki diagnostyczne stwierdziły u R. B. obustronny odbiorczy ubytek słuchu, ale nie rozpoznały choroby zawodowej - uszkodzenia słuchu ze względu na obniżenie czułości słuchu w uchu prawym /lepiej słyszącym/ nie powodujące z lekarskiego punktu widzenia upośledzenia funkcji narządu słuchu w stopniu upoważniającym do rozpoznania choroby zawodowej. Dalej organ orzekający ustalił, iż R. B. w latach 1964-1974 był zatrudniony w "A" w T., w latach 1976-1977 kolejno w "B" i w "C" w S., a w latach 1977-1996 w "D" Zakład Nr [...] w D. i "E" w D.. Tylko p[raca w latach 1977-1995, była pracą w warunkach eksponowania na hałas emitowany przez [...] stosowane w czasie [...] o poziomach stwierdzających ryzyko powstania przewlekłego urazu akustycznego. W konkluzji Powiatowy Inspektor Sanitarny uznał, że hałas w środowisku pracy był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu, ale nie istnieją podstawy do stwierdzenia u pracownika choroby zawodowej, ponieważ lekarze orzecznicy placówek diagnostycznych I i II szczebla nie rozpoznali u badanego zawodowego uszkodzenia słuchu. Odwołanie od decyzji wniósł R. B. osobiście. Nie zgadzał się z wnioskami zawartymi w uzasadnieniu. Domagał się ponownego rozpatrzenia sprawy, a w szczególności ponownego badania lekarskiego i podnosił, że zaskarżona decyzja jest dla niego mocno krzywdząca. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art.138 § 1pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. W motywach uzasadnienia podkreślono, że była ona konsekwencją treści orzeczeń lekarskich kompetentnych placówek diagnostycznych /I i II stopnia/, które w konkluzjach swoich orzeczeń wykluczyły u R. B. istnienie choroby zawodowej narządu słuchu. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę służby zdrowia choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał schorzenie miał miejsce w czasie i w miejscu pracy. Organ odwoławczy uznał, iż skarżący w katach 1977-1996 pracował jako [...],[...],[...] w warunkach hałasu w środowisku pracy, który był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu tzn. równoważny poziom dźwięku przekraczał 82 dB. Pracował więc w warunkach stwarzających ryzyko powstania urazu akustycznego. Dalej stwierdzono, że lekarze specjaliści nie znaleźli podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej narządu słuchu, ponieważ stwierdzony u R. B. obustronny niedosłuch odbiorczy z asymetrią słyszenia /niecharakterystyczny dla przewlekłego urazu akustycznego/ oraz obniżenie czułości słuchu w uchu prawym, nie skutkujące socjalną niewydolnością słuchu nie daje podstaw do rozpoznania choroby zawodowej uszkodzenia słuchu i zakwalifikowania do poz.15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych. Dalej wyjaśniono, że z lekarskiego punktu widzenia obniżenie czułości słuchu nie odpowiada pojęciu choroby, a jest tylko objawem zwanym niedosłuchem audiometrycznym, który nie powoduje upośledzenia funkcji narządu słuchu /nie pociąga za sobą skutków zdrowotnych i społecznych/. Decyzję powyższą zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego R. B. osobiście. W skardze podniósł, iż stwierdzone u niego uszkodzenie słuchu jest następstwem pracy przez 18 lat w warunkach narażenia na nadmierny hałas. W szczególności dotyczy powyższe stwierdzenie pracy w firmie "E"" w D. w katach 1977-1996. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Dodatkowo wskazał na brak rozpoznania choroby zawodowej słuchu u R. B. przecz placówkę diagnostyczną II stopnia, które uniemożliwiało wydanie innej decyzji. Także wyczerpany został dwuszczeblowy tryb diagnostyczny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa administracyjnego, które to naruszenie w istotny sposób mogło wpłynąć na wynik sprawy. Polegało ono na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy oraz błędnej ocenie zebranego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego – art.7 i art.77 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Na wstępie należy zauważyć, że ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym utraciła moc z dniem 31 grudnia 2003r. Z dniem 1 stycznia 2004r. weszła w życie reforma sądownictwa administracyjnego i na podstawie art.3 oraz art.85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz.1271 ze zm./ w miejscowościach w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, powołano wojewódzkie sądy administracyjne /na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych/. Stosownie do art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju Sądów administracyjnych /.../sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 ,poz.1270/. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości /Dz.U. Nr 72 poz.652/, dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Trafnie zauważył organ Inspekcji Sanitarnej w motywach zaskarżonej decyzji, że przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust.1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. /Dz.U. Nr 65, poz.294 z późn.zm./. W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumie się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do wymienionego rozporządzenia jeżeli zostały powodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Podstawą stwierdzenia lub odmowy stwierdzenia choroby zawodowej stanowią zarówno wyniki dochodzenia epidemiologiczne w środowisku pracy, jak również orzeczenia lekarskie wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych. Wynika to z treści § 10 powołanego wyżej rozporządzenia. Organ odwoławczy pominął jednak to, że orzeczenie lekarskie podlega ocenie jak każdy inny dowód w sprawie, a zatem powinno być rozpatrywane w aspekcie całego materiału dowodowego. W judykaturze i orzecznictwie ukształtował się pogląd, że orzeczenie lekarskie, jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego. Kodeks postępowania administracyjnego nie określa formalnych wymogów jakim powinna odpowiadać opinia biegłego Z istoty tego dowodu wynika jednak, że powinna zawierać obok konkluzji także uzasadnienie poglądu wyrażonego przez biegłego, z odniesieniem się do innych dowodów, zwłaszcza do innych opinii wydanych w tej samej sprawie. W pozycji 15 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji wykazu chorób zawodowych umieszczono uszkodzenie narządu słuchu wywołane działaniem hałasu. Placówka diagnostyczna I stopnia stwierdziła obustronny ubytek słuchu, który po naniesieniu poprawki na wiek dla ucha prawego – wynosił [...] dB, a dla ucha lewego [...] dB. Nie znalazła jednak podstaw do uznania schorzenia za zawodowe ze względu na zbyt mały ubytek słuchu oraz brak narażenia na hałas przekraczający dopuszczalne normy higieniczne w okresie od 1996r. Wskazała jednocześnie okres pracy od 1977 do 1996 r jako pracę w warunkach przekraczających dopuszczalne normy natężenia hałasu. Placówka diagnostyczna II stopnia, w wydanej opinii rozpoznała także niedosłuch odbiorczy obustronny zweryfikowany audiometrią obiektywną ABR, który wynosił dla ucha prawego [...] dB, a dla ucha lewego [...] dB. Nie orzeczono choroby zawodowej ze względu na obniżenie czułości słuchu w uchu prawym /lepiej słyszącym/, które nie powodowało z lekarskiego punktu widzenia, upośledzenia funkcji narządu słuchu w stopniu upoważniającym do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. Wątpliwości w niniejszej sprawie nie budził tym samym wynik dochodzenia epidemiologicznego, które obrazuje rodzaj, stopień, czas narażenia oraz sposób wykonywania pracy przez skarżącego a które winno wykazać czy pracował w warunkach narażających na powstanie uszkodzenia słuchu. Organy inspekcji sanitarnej obydwu instancji przyjęły bowiem, że skarżący w czasie wieloletniej pracy w "E" S.A. w D., był narażony na ponadnormatywny hałas. Wątpliwości, zdaniem Sądu orzekającego, budziły orzeczenia lekarskie o braku stwierdzenia choroby zawodowej narządu słuchu przy jednoczesnym stwierdzeniu niedosłuchu obustronnego odbiorczego, charakterystycznego dla urazu akustycznego. Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. W konstrukcji prawnej choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym narażeniem pracownika na działanie czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy, a rozpoznaną chorobą ujętą w wykazie chorób zawodowych. Organ odwoławczy winien był dokładnie uzasadnić swoje stanowisko, dlaczego wykluczył związek przyczynowy pomiędzy ujawnionym u R. B. schorzeniem w postaci ubytku słuchu w uchu prawym o poziomie [...] dB i uchu lewym o poziomie [...] dB /według orzeczenia placówki II stopnia/ i stwierdzonym narażeniem na działanie hałasu w środowisku pracy przy jednoczesnym wykluczeniu choroby zawodowej. Powołanie się jedynie na budzące wątpliwości i wewnętrznie sprzeczne orzeczenia placówek diagnostycznych, bez wyjaśnienia wątpliwości nie było wystarczającym dowodem na obalenie domniemania związku przyczynowego. Zasadą jest, że zawodowe uszkodzenie słuchu rozpoznaje się w przypadkach stwierdzenia, ubytku słuchu typu odbiorczego u pracowników przewlekle narażonych na poziomy hałasu uznane w świetle współczesnego stanu wiedzy za stwarzające ryzyko utraty słuchu. Zdaniem Sądu orzekającego, w niniejszej sprawie mamy do czynienia właśnie z takim przypadkiem i należało stwierdzić chorobę zawodową. Na organach administracji publicznej orzekających w sprawach chorób zawodowych ciążył obowiązek wyjaśnienia wszystkich wątpliwości. Wobec niewykonania przez organ odwoławczy opisanych wyżej obowiązków na podstawie art.145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270/. W kontekście tych okoliczności duże wątpliwości budzi konkluzja organu odwoławczego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. uwzględni zalecenia wynikające z powyższych rozważań Sądu. W szczególności uwzględni fakt, że na gruncie przepisów prawa obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji Sąd Najwyższy w kilku wyrokach, w tym wyroku z dnia 14 marca 2002r., sygn. II RN 78/01, publ. Pr. Pracy 2003/3/31 orzekł, że brak jest podstaw prawnych, aby z prawnego pojęcia choroby zawodowej eliminować uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu, ze względu na stopień uszkodzenia słuchu, a resortowe zalecenia metodologiczne, nie będące w przedmiotowym zakresie źródłem prawa, nie mogą stanowić podstawy rozstrzygnięcia rozpatrywanego w sprawie problemu prawnego. Inaczej mówiąc, niedosłuch odbiorczy stwierdzony u skarżącego winien być zakwalifikowany jako choroba zawodowa niezależnie od stopnia nasilenia. Z uwagi na międzyczasowy przepis § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach /Dz.U. Nr 132, poz.1115/, który wszedł w życie w dniu 3 września 2002r. dalsze postępowanie organ odwoławczy będzie prowadził na podstawie dotychczasowych przepisów. Sąd nie dopatrzył się podstaw do zastosowania art.152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem zaskarżona decyzja nie podlegała wykonaniu.