II SA/Ka 3085/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie: WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik WSA Stanisław Nitecki Protokolant st. sekr. sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2004 r. sprawy ze skargi A. K. na orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w K. z dnia [...] r. , nr [...] w przedmiocie kategorii zdolności do służby wojskowej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie i poprzedzające je orzeczenie z dnia [...] r., nr [...]; 2. określa, że zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane. Zaskarżonym orzeczeniem, na podstawie art.138 §1 pkt 1 k.p.a. i art.28 ust.2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2002 r., Nr 21, poz.205) oraz §1 ust.1 i §2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U. Nr 57, poz.278 ze zm.), utrzymano w mocy orzeczenie Powiatowej Komisji Lekarskiej dla miasta B.-B. z dnia [...] r. uznające A. K. za zdolnego do czynnej służby wojskowej zaliczając go do kategorii zdrowia "A". W uzasadnieniu wskazano, iż zebrany materiał dowodowy, zwłaszcza opinia lekarza [...], pozwolił na zakwalifikowanie schorzeń, na jakie cierpi poborowy do schorzeń opisanych w § [...] pkt 1, § [...] pkt 1 załącznika do cytowanego powyżej rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r.. Uzasadnia to orzeczenie jak w osnowie decyzji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego orzeczenia, zarzucając mu naruszenie przepisów proceduralnych i przepisów prawa materialnego. Uchybień tych upatrywał w powołaniu się organu na schorzenia, które u niego nie występują i pominięciu tych, które stwierdzono w postępowaniu. A w jego ocenie motywują one do zaliczenia go do innej kategorii zdrowia i zdolności do czynnej służby wojskowej. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Podkreślił, że orzeczenie oparto o wyniki badań specjalistycznych, które nie potwierdziły podstaw do uznania skarżącego za niezdolnego do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: skarga musiała odnieść skutek, nie tylko z powodów w niej podniesionych, ale także z uwagi na podstawy brane przez Sąd pod rozwagę z urzędu. W pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że z dniem 1 stycznia 2004 r. utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (p. art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), zaś sądownictwo administracyjne stało się dwuinstancyjne, przy czym w pierwszej instancji orzekają wojewódzkie sądy administracyjne (p. art.3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Stosownie do brzmienia art.97 §1 powyższej ustawy sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez tutejszy sąd na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Wedle treści art. 1 i art.3 tej ustawy oraz w myśl art.1 cytowanej ustawy o ustroju sądów administracyjnych sądy te powołane są do kontroli zgodności z prawem poddanych ich kognicji aktów administracyjnych. W toku postępowania badają więc czy kontrolowane decyzje nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż wówczas je uchylają (p. art.145 §1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Oceniają również, czy decyzje nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną uzasadniającą ich nieważność (p. art.145 §1 pkt 2 tej ustawy). Przy czym, w myśl art.134 §1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast, jak głosi art.135 tej ustawy stosują przewidziane nią środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Zatem badają zgodność z prawem także z urzędu i także innych niż zaskarżone akty zapadłe w danej sprawie. Dokonując kontroli zaskarżonego orzeczenia oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia organu pierwszej instancji w tych ramach nie sposób było przejść do porządku nad istotnymi uchybieniami procesowymi rzutującymi również na prawidłowość zastosowania przepisów prawa materialnego. Chodzi przede wszystkim o niewyjaśnienie sprawy, która przeto nie dojrzała do merytorycznego rozstrzygnięcia, wadliwą ocenę wiarygodności zgromadzonych dowodów oraz wadliwość uzasadnienia obu orzeczeń. Uchybienia te miały wpływ na wynik sprawy, przeto w ich konsekwencji orzeczenia te okazały się przedwczesne i jako takie nie mogły się ostać. Komisje lekarskie są – ogólnie rzecz ujmując – organami administracyjnymi prowadzącymi postępowanie wedle reguł uregulowanych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, stosując nadto przepisy wykonawcze zawarte we właściwych aktach oraz stosowne przepisy prawa materialnego. Powołane są do stwierdzania stanu zdrowia poborowych i w zależności od tego do ustalania kategorii zdrowia dla celu odbycia służby wojskowej. Orzekają w oparciu o przedłożony przez poborowych materiał dowodowy oraz dowody przeprowadzane z urzędu, gdyż w ramach ogólnych reguł postępowania administracyjnego winny podejmować wszelkie działania zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego i w tym celu przeprowadzać potrzebne dowody (art.7 i art.75 §1 k.p.a.). Poza tym winny informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na wynik sprawy (art.9 k.p.a.), nadto zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art.77 §1 k.p.a.), w oparciu o zasadę ustanowioną w art.80 k.p.a.. Natomiast wydane orzeczenie, stanowiące w istocie decyzję administracyjną, winno odpowiadać kryteriom zawartym w przepisie art.107 k.p.a. i w przepisach wykonawczych. Tym zasadom organy obu instancji uchybiły. Po pierwsze bowiem uzasadnienie obu zapadłych w sprawie orzeczeń nie odpowiada wymogom z art.107 §3 k.p.a., który stanowi, iż do niezbędnych jego elementów należy wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, nadto wyjaśnienie podstawy prawnej, z przytoczeniem przepisów prawa. Tymczasem żadne z uzasadnień omawianych orzeczeń nie obejmowało ani faktów uznanych za udowodnione (nie opisano uznanych za wykazane schorzeń skarżącego), ani oceny wiarygodności dowodów (skarżący przedstawił materiał, z którego zdają się płynąć inne wnioski niż wysnute przez biegłego lekarza, a przynajmniej takie, które wymagały fachowej oceny oraz analizy organu), jak też wyjaśnienia podstawy prawnej. Ta wadliwość uchyla owe orzeczenia spod kontroli legalności, przeto już tylko z tego powodu niepodobna było pozostawić ich w obrocie prawnym. Na marginesie stanowi ona o uchybieniu przepisowi §19 ust. 1 pkt 3 cytowanego na wstępie rozporządzenia. Niezależnie od tego należało dostrzec, iż zebrany materiał z uwagi na swą szczupłość nie pozwalał na wydanie ostatecznego rozstrzygnięcia. Oto bowiem skarżący eksponował pewne dolegliwości, których nie zbadano. Rzeczą organu było wezwanie go do precyzyjnego wskazania owych schorzeń oraz dołączenia wszelkiej posiadanej dokumentacji pod rygorem pominięcia tych twierdzeń i dalszych dowodów; następnie przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza. W następstwie czego należało ocenić całokształt materiału. Tego nie uczyniono w pełni, bowiem w aktach administracyjnych brak jest potwierdzenia pouczenia skarżącego w tej materii, odnotowania czy dołączone dokumenty wyczerpują posiadane przezeń dowody. W aktach tych zalega lakoniczna opinia lekarska, z której nie wynika na podstawie jakich badań czy dokumentów ją sformułowano, nie zawierająca uzasadnienia końcowego wniosku. Przeto już tylko dlatego nie powinna stanowić podstawy orzeczenia. Zresztą z konkluzji wyprowadzonej przez tego biegłego wynika zdolność skarżącego do "pomocniczej" służby wojskowej, co organ zupełnie pominął. Nadto lekarz ten nie ustosunkował się (jak również organ) do dołączonych dokumentów, z których wynikają schorzenia [...] skarżącego, stan po jego urazie, który uzasadniał ewentualne leczenie operacyjne. W dokumencie sporządzonym przez lekarza rodzinnego – specjalisty chorób [...] - z dnia [...] r. wskazano, iż skarżący jest niezdolny do służby wojskowej. Oczywistym jest, iż nie ma on waloru opinii lekarskiej w sprawie (art.84 §1 k.p.a.), wszak niepodobna było go pominąć w ocenie całokształtu okoliczności sprawy. W konsekwencji czego przyjęcie, iż u skarżącego stwierdzono [...] (p. orzeczenie organu pierwszej instancji) oraz nadto [...] (p. zaskarżone orzeczenie) musi budzić wątpliwości. Zresztą wypadło dostrzec, iż rozpoznanie schorzenia opisanego w § [...] wymaga konsultacji [...], podczas gdy w aktach administracyjnych brak jest dowodu na jej przeprowadzenie. Poza tym w obu orzeczeniach zabrakło wymaganego przepisem §19 ust.1 pkt 1 wyraźnego rozpoznania lekarskiego, gdyż organy ograniczyły się do wskazania odpowiednich przepisów rozporządzenia wykonawczego. Wreszcie przyszło dostrzec wątpliwość co do prawidłowości składów obu komisji lekarskich orzekających w sprawie, bo nie wykazano w niej, aby ich członkowie byli lekarzami oficerami, jak to stanowią § § 21 ust.1 i 32 ust.1 cytowanego rozporządzenia z dnia 10 czerwca 1992 r.. Z tych przyczyn skarga podlegała uwzględnieniu. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ administracyjny uzupełni postępowanie dowodowe we wskazanych kierunkach, a następnie oceni i rozważy całokształt zebranego materiału, po czym wyda właściwej treści orzeczenie, uwalniając się od stwierdzonych powyżej uchybień. Końcowo przyszło zwrócić organowi odwoławczemu uwagę na fakt, iż wywody zawarte w odpowiedzi na skargę nie mogą zastąpić poprawnego uzasadnienia decyzji, nadto, że obowiązujące przepisy przewidują oprócz kategorii zdrowia "A" i kategorii "niezdolny do służby wojskowej", inne jeszcze kategorie zdrowia. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art.145 §1 pkt 1 lit. c i art.135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie 1 sentencji niniejszego wyroku. Na zasadzie art.152 tej ustawy orzekł o niewykonalności orzeczenia do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.