II SA/Ka 311/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik, asesor WSA Iwona Bogucka (spr.), Protokolant sekr. sądowy Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2004 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję; Decyzją z [...] r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. orzekł, że u H. S. brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej w postaci uszkodzenia słuchu, wskazanej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych Jako podstawa prawna podany został art. 1 pkt. 2 i art. 4 pkt. 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575) oraz §1, §7 i §10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) w związku z § 10 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że istotnym warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez jednostkę służby zdrowia oraz wykazanie związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą a warunkami pracy. H. S. był badany w Poradni Chorób Zawodowych [...] Ośrodka Medycyny Pracy w K., gdzie [...] r. rozpoznano u niego obustronne obniżenie czułości słuchu, jednakże jednocześnie zastrzeżono, że stanowi ono stan niedosłuchu audiometrycznego, który nie powoduje upośledzenia społecznej wydolności słuchu i z lekarskiego punktu widzenia nie może być uznane za podstawę do rozpoznania choroby zawodowej. Poziom obniżenia czułości słuchu nie został podany. W orzeczeniu przyjęto, że skarżący w miejscach pracy był narażony na działanie hałasu. Powtórnemu badaniu H. S. został poddany [...] r. w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. W wystawionym orzeczeniu, przyjmując okres narażenia na hałas od 1982 r. do 1991 r. i od 1995 do 2001 r., stwierdzono przesunięcie progu słuchu stwierdzone w badaniu ABR, nie powodujące skutków zdrowotnych, uzasadniających rozpoznanie choroby zawodowej. Organ I instancji, po ustaleniu przebiegu zatrudnienia strony, na podstawie zgromadzonego materiału, w tym wyników dochodzeń epidemiologicznych z [...] r i [...] r. oraz [...] r., dokumentacji pracodawców oraz protokołu przesłuchania strony przyjął, że H. S. w trakcie zatrudnienia był eksponowany na hałas. Narażenie miało miejsce w okresie zatrudnienia w latach 1973-1977 i 1979 - 1982 na stanowisku mechanika samochodowego, w latach 1982-1995 narażenie dotyczyło hałasu ponadnormatywnego, emitowanego przez urządzenia sortująco-kruszące kruszywa, zaś w latach 1995 - 2001 wartości dopuszczalne przekraczał hałas emitowany przez szlifierki kątowe, młoty pneumatyczne używane w pracy przez stronę jako robotnika budowlanego oraz emitowany przez maszyny budowlane, pracujące w rejonach stanowiska H. S. Konkludując, organ I instancji stwierdził, że H. S. w czasie całego okresu zatrudnienia pracował w kontakcie z hałasem, stwarzającym zagrożenie dla narządu słuchu, jednakże wobec braku rozpoznania choroby przez właściwe jednostki orzecznicze, nie można stwierdzić choroby zawodowej. W złożonym odwołaniu H. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, nie zgadzając się z konkluzjami przedstawionymi w orzeczeniach lekarskich i zanegowaniem zawodowego uszkodzenia słuchu. Zaskarżoną decyzją dnia [...] r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu opisano dotychczasowy przebieg postępowania i wskazano, że warunkiem uznania istnienia choroby zawodowej jest orzeczenie przez placówkę służby zdrowia schorzenia zakwalifikowanego w odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między faktem zatrudnienia a rozpoznana chorobą. Organ przyjął, że skarżący pracował w warunkach stwarzających zagrożenie powstania "przewlekłego urazu akustycznego", co potwierdzają wyniki przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego. Jednakże lekarze dokonujący badania H. S. wykluczyli u niego istnienie choroby zawodowej narządu słuchu, albowiem rozpoznane u niego obniżenie czułości słuchu nie powoduje upośledzenia funkcji narządu słuchu i z lekarskiego punktu widzenia nie jest chorobą, lecz objawem zwanym niedosłuchem audiometrycznym, gdyż nie wywołuje zaburzeń rozumienia mowy. Organ odwoławczy wywodził w związku z tym, że stwierdzone u H. S. obustronne przesunięcie progu słuchu nie skutkuje zdrowotnymi i społecznymi konsekwencjami zaburzeń narządu słuchu, nie jest zatem chorobą w rozumieniu przyjętym przez Światową Organizację Zdrowia. Wobec braku rozpoznania choroby zawodowej przez kwalifikowanych orzeczników, organ stwierdził brak podstaw do uwzględnienia odwołania strony. W skardze skierowanej do sądu administracyjnego H. S. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego, podkreślając iż pracował w warunkach narażenia na działanie hałasu, a badania wykazały u niego obustronne obniżenie czułości słuchu. W udzielonej odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w decyzji, stwierdzając iż nie zakwalifikowanie przez lekarzy orzeczników rozpoznanego schorzenia do kategorii chorób wymienionych wykazie chorób zawodowych, uniemożliwia wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w dacie wydawania decyzji przez organ I instancji weszło już w życie Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115). Przepis § 10 tego rozporządzenia przewiduje jednak, że postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem jego wejścia w życie (3 września 2002 r.), jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Ponieważ z okoliczności sprawy wynika, że postępowanie w sprawie choroby zawodowej u H. S. zostało wszczęte przed datą wejścia w życie powoływanego rozporządzenia, do rozpoznania sprawy miały zastosowanie poprzednio obowiązujące przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze, zm.). Stosownie do § 1 ust. 1 tego rozporządzenia, za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje właściwy inspektor sanitarny, na podstawie wyników przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego, o którym mowa w § 5 rozporządzenia, oraz na podstawie orzeczenia lekarskiego w sprawie choroby zawodowej (§ 10 ust. 1 rozporządzenia). Przedmiotem badania organu są okoliczności, stanowiące przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej, a zatem fakt istnienia schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz kwestia zawiązku przyczynowego miedzy schorzeniem a szkodliwymi czynnikami występującymi w środowisku pracy, przy czym w przypadku pozytywnego ustalenia, że rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana przez niego praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między schorzeniem będącym chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. W rozpoznawanej sprawie postępowanie dotyczyło choroby wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, określonej jako uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu. Wyniki przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego wykazały, co zostało przyjęte jako okoliczność faktyczna w sprawie przez organy obu instancji, że H. S. pracował w czasie całego okresu zatrudnienia w warunkach hałasu, w tym przekraczającego wielkości normatywne, był zatem narażony na ryzyko uszkodzenia. Jednocześnie z zebranych dokumentów, w szczególności z karty informacyjnej pracownika narażonego na hałas nie wynika, aby wskazane zostało inne, pozazawodowe źródło uszkodzenia słuchu. Przeprowadzone w sprawie badania lekarskie z dnia [...] i [...] r. zawierają odpowiednio dane o stwierdzonym "obustronnym obniżeniu czułości słuchu", określonym następnie jako "przesunięcie progu słuchu". Stopień upośledzenia słuchu nie został przy tym określony w dB. Orzekając w oparciu o wskazany stan faktyczny, organ II instancji stwierdził zatem, że istniejące upośledzenie słuchu nie stanowi choroby zawodowej wskazanej w pozycji 15 załącznika, ze względu na stopień tego upośledzenia, albowiem stopień ten nie skutkuje zaburzeniami narządu słuchu z jego konsekwencjami społeczno-zdrowotnymi, nie jest chorobą, lecz "niedosłuchem". Powyższy wniosek organu należy uznać za wadliwy, wobec brzmienia pkt 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Wskazane tam określenie choroby zawodowej, polegającej na uszkodzeniu słuchu, nie zawiera bowiem żadnego ograniczenia ilościowego, odnoszącego się do stopnia ubytku słuchu, czy też społeczno-zdrowotnych jego skutków. W sensie prawnym, chorobą zawodową jest zatem każde uszkodzenie słuchu, niezależnie od jego stopnia i społecznych skutków, wywołane działaniem hałasu w miejscu pracy. Zatem nie stopień uszkodzenia czy społeczne jego skutki dla chorego mogą stanowić kryterium odmowy uznania choroby zawodowej, lecz jedynie stwierdzenie, że w sprawie nie zachodzi przypadek uszkodzenia słuchu, że stwierdzony stan zdrowia badanego pracownika nie wykazuje cech uszkodzenia słuchu. Natomiast wobec stwierdzenia faktu uszkodzenia słuchu, jakiekolwiek rozważania co do jego stopnia i skutków zdrowotno -społecznych, nie mają znaczenia dla normatywnego pojęcia choroby zawodowej. O chorobie zawodowej nie decydują względy medyczne, a tylko prawne. W judykaturze konsekwentnie wyrażany jest pogląd, że każde odejście od normy prawidłowości fizjologicznej danego narządu jest jego uszkodzeniem, stąd każdy przypadek odchylenia od wzorca jest cechą patologiczną. Norma zdrowotna jest bowiem oznaką sprawności danego narządu, zaś stan odmienny jest jej obniżeniem. Błędne jest więc twierdzenie, że ubytki słuchu poniżej określonej wielkości nie powodują skutków zdrowotnych, czy też socjalnej niewydolności. Każdy ubytek słuchu jest w istocie oznaką obniżenia sprawności narządu słuchu (por. wyrok Sądu Najwyższego dnia 28 czerwca 2000 r. , sygn. akt III RN 202/99, Wokanda 2000/9/33, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2002 r. sygn. III RN 78/01). Rozpoznając ponownie sprawę, organ orzekający uwzględni przedstawioną przez Sąd argumentację co do charakteru przesłanek zawodowej choroby uszkodzenia słuchu i oceni zebrany w sprawie materiał, w tym sporządzone orzeczenia lekarskie, z punktu widzenia tych przesłanek. Uwzględniając przytoczoną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30. 08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Sz.d