II SA/Ka 3117/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.) Asesor WSA Krzysztof Targoński Protokolant apl. radc. Joanna Tudyka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi D.N. i S.N. na decyzję Ś. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazania doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z projektem budowlanym 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z. z dnia [...] nr [...], 2) orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Pismem z dnia [...] E.S. zwrócił się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z. o spowodowanie usunięcia szamba, wybudowanego przez S.N. (sąsiada), które zdaniem wnioskodawcy znajduje się na jego nieruchomości. Zawiadomieniem z dnia [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Z. poinformował strony o terminie oględzin nieruchomości położonej w S., oznaczonej numerem działki [...], stanowiącej własność S.N. W dniu [...] przeprowadzono oględziny wspomnianej nieruchomości przy udziale S. i D.N. oraz E. i B.S. W trakcie oględzin ujawniono, że na nieruchomości oznaczonej numerem działki [...] usytuowany jest zbiornik na nieczystości ciekłe o wymiarach 4,0 m x 3,25 m. Jest on wykonany z betonu wraz z płytą przykrywającą. Inwestor przedstawił plan realizacyjny budynku mieszkalnego, zatwierdzony decyzją Wójta Gminy K. z dnia [...] Nr [...]. Z planu wynika, iż szambo powinno być zlokalizowane w innym miejscu. Ogrodzenie pomiędzy działką inwestora a działką sąsiednią przebiega ponad szambem. S. i D.N. oświadczyli, że szambo wybudowane zostało w [...], a zmiana lokalizacji szamba nastąpiła ze względu na ukształtowanie terenu. Sąsiad – E.S. był przy budowie szamba i nie zgłaszał do niej żadnych uwag. E.S. oświadczył, że nie był obecny przy budowie szamba, miało być ono odsunięte od granicy i nie wyraża zgody na jego aktualną lokalizację. W związku z tym domagał się jego umiejscowienia zgodnie z planem. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Z., działając w oparciu o przepis art. 51 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane ( tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 106 poz. 1126 ze zm.) nałożył na D. i S.N. obowiązek rozbiórki zbiornika na nieczystości ciekłe, wybudowanego niezgodnie z przepisami, a w szczególności niezgodnie z zatwierdzonym projektem budowlanym oraz z naruszeniem warunków technicznych. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzono wykonanie zbiornika na nieczystości ciekłe, o wymiarach: 4,0 m x 3,25 m zlokalizowanego niezgodnie z projektem budowlanym zatwierdzonym decyzją o pozwoleniu na budowę z dnia [...] Nr [...] wydaną przez W.G. Zmiana lokalizacji szamba spowodowała, iż zostało ono wybudowane niezgodnie z obowiązującymi w dacie jego realizacji przepisami rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki ( Dz. U. z dnia 14 sierpnia 1980 r.) Z treści przywołanego rozporządzenia wynika, że zbiornik na nieczystości ciekłe powinien być oddalony co najmniej 2 m od granicy działki i co najmniej 5 m od okien i drzwi w budynku mieszkalnym, lub co najmniej 1 m od granicy działki, przy zachowaniu warunku odległości od 15 m od okien i drzwi w budynku mieszkalnym. Z oględzin przeprowadzonych na nieruchomości wynika, iż odległości te nie zostały zachowane, a zbiornik na nieczystości ciekłe znajduje się w granicy z nieruchomością sąsiednią, częściowo ją zajmując. W odwołaniu od tej decyzji D. i S. małż. N. podnieśli, że zbiornik na nieczystości ciekłe został wybudowany w porozumieniu z sąsiadem, a ponadto ich zdaniem jego usytuowanie nie narusza przepisów prawa. Odwołanie od wspomnianej decyzji złożył również E.S. Argumentacja odwołującego się skoncentrowała się na obszernym opisaniu istniejącego konfliktu sąsiedzkiego. Decyzji organu I instancji zarzucono, że nałożyła na sąsiada obowiązek rozebrania spornego zbiornika, nie wskazując równocześnie terminu, w którym obowiązek ten ma zostać wykonany. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Ś. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. uchylił w całości decyzję organu I instancji i przekazał ją do ponownego rozpatrzenia, wskazując iż nie zostały rozważone wszystkie okoliczności sprawy, w szczególności fakty wybudowania zbiornika w granicy jako przylegającego do tego samego rodzaju urządzenia na działce sąsiedniej oraz nieoddania obiektu budowlanego do użytkowania, co stoi w jawnej sprzeczności z zarzutem użytkowania szamba. W aktach administracyjnych brak jest dokumentów obrazujących stopień zaawansowania budowy, przez co nie można w sposób jednoznaczny odnieść się do zarzutów prezentowanych przez strony. W dniu [...] dokonano ponownych oględzin nieruchomości stanowiącej własność S. i D.N. W ich trakcie ustalono, że na w/w nieruchomości znajduje się budynek mieszkalny o wymiarach 11,50 x 12,35 m. Budynek wzniesiono z pustaków żużlobetonowych oraz gazobetonowych. Posiada on dach dwuspadowy, pokryty eternitem. Dziennik budowy zakończony jest wpisem z dnia [...] o zakończeniu budowy. Budynek jest obecnie częściowo użytkowany ( pomieszczenia na parterze ). Właściciele budynku złożyli oświadczenie, że zgłaszali budynek w Urzędzie Gminy w K. celem nadania numeru przed wprowadzeniem się [...]. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Z., po ponownym rozpoznaniu sprawy, na podstawie art. 51 ust. 4 ustawy – Prawo budowlane nakazał D. i S.N. doprowadzenie zbiornika na nieczystości ciekłe do stanu zgodnego z projektem w terminie dwóch miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji. W uzasadnieniu podniesiono, że w wyniku przyjętych w toku postępowania ustaleń stwierdzono, że na nieruchomości D. i S.N. znajduje się zbiornik na nieczystości ciekłe, którego lokalizacja jest niezgodna z projektem budowlanym. Usunięcie wspomnianej niezgodności winno nastąpić na skutek zmiany lokalizacji tego zbiornika. Odwołując się od powyższej decyzji D. i S.N. po raz kolejny podnieśli, że zbiornik na nieczystości ciekłe został wybudowany w porozumieniu z sąsiadem, a ponadto ich zdaniem jego usytuowanie nie narusza przepisów prawa – w szczególności z przepisami Rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki ( Dz. U. z dnia 14 sierpnia 1980 r.). Wskazali również, że sporny zbiornik został wzniesiony w odległości 25 m od budynku sąsiada. Wobec tego odwołujący się wnieśli o zmianę decyzji organu I instancji i pozostawienie zbiornika na nieczystości ciekłe w jego obecnej lokalizacji. Po rozpatrzeniu odwołania Ś. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K., decyzją z dnia [...] Nr [...] uchylił decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z. w części określającej termin wykonania nałożonego obowiązku i orzekł o wyznaczeniu nowego terminu wykonania decyzji, tj. do dnia [...] zaś w pozostałej części decyzję utrzymał w mocy. Rozstrzygnięcie organu II instancji wydane zostało w oparciu o art. 51 ust. 4 ustawy Prawo budowlane oraz art. 138 § 1 pkt 2 kpa. W motywach decyzji organ odwoławczy wskazał, iż w toku postępowania administracyjnego ustalono, że inwestor w sposób samowolny zmienił lokalizację zbiornika na nieczystości płynne, sytuując go w granicy z nieruchomością sąsiednią, na której nie znajduje się przylegające tego rodzaju urządzenie. Położenie takie koliduje z przepisami obowiązującymi w chwili wydania pozwolenia na budowę. Wybudowany zbiornik nie spełnia wymogów zawartych w Rozporządzeniu Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. co sprawia, że zbiornik ten musi zostać zlikwidowany. Na w/w decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli D. i S.N. W skardze tej domagali się uchylenia decyzji z dnia [...] i pozostawienia spornego zbiornika. Po raz kolejny podniesiony został argument, iż budowa zbiornika nie nieczystości płynne w granicy z nieruchomością sąsiednią nastąpiła w związku z ustną zgodną właściciela tej nieruchomości oraz zamiarem połączenia zbiornika skarżących ze zbiornikiem sąsiada. Skarżący wskazali również, iż zamieszkiwany przez nich budynek mieszkalny nie został jeszcze oddany do użytkowania i w ich przekonaniu ocena legalności wybudowanego szamba powinna nastąpić na etapie tego budynku. W Sądzie Rejonowym w M. toczy się aktualnie postępowanie w sprawie rozgraniczenia nieruchomości, a wobec tego dopiero po wydaniu orzeczenia sądu w tym zakresie możliwą stanie się ocena lokalizacji spornego zbiornika względem granicy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie wskazując, iż podniesione w skardze zarzuty nie odnoszą się do meritum sprawy i nie określają naruszenia prawa, które miało nastąpić na skutek wydania zaskarżonej decyzji. W dalszej części skargi organ przywołał okoliczności podnoszone już wcześniej na etapie postępowania administracyjnego. Postanowieniem z dnia [...] Sąd oddalił wniosek skarżących o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W oku rozprawy sądowej skarżący wyjaśnili, iż na nieruchomości sąsiedniej w dacie budowy spornego szamba zlokalizowane było składowisko obornika, które wg twierdzeń sąsiadów miało być w przyszłości wybetonowane. Uczestnicy post. E. i B.S. wnieśli o oddalenie skargi, zaprzeczając prawdziwości twierdzeń skarżących o istnieniu gnojownika w granicy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn , niż w niej podniesionych. W niniejszej sprawie w sposób nie budzący wątpliwości ustalono, że sporny zbiornik na nieczystości ciekłe ( szambo ) został wybudowany niezgodnie z zatwierdzonym projektem budowlanym i pozwoleniem na budowę. Świadczy o tym porównanie planu realizacyjnego budynku mieszkalnego ( karta nr [...] akt administracyjnych ) ze stanem rzeczywistym – który ujawniony został w protokołach oględzin spornego zbiornika. Nie ulega zatem wątpliwości, że inwestor w sposób samowolny, bez zachowania przewidzianej w takich przypadkach procedury zmienił usytuowanie zbiornika na nieczystości ciekłe, lokalizując go w granicy z nieruchomością sąsiednią, a wręcz granicę tę przekraczając. Taki stan rzeczy należało zakwalifikować jako istotne odstępstwo od warunków pozwolenia na budowę. Należy bowiem zwrócić uwagę, że § 23 Rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki ( Dz. U. z dnia 14 sierpnia 1980 r. Nr 17, poz. 62 ze zm.), obowiązującego w czasie budowy spornego obiektu, tj. w 1994 r., w sposób precyzyjny określał odległości, w jakich możliwe było usytuowanie zbiornika na nieczystości ciekłe względem granicy z nieruchomością sąsiednią oraz budynkami przeznaczonymi na pobyt ludzi. Przywołany przepis w ust. 5 dopuszczał co prawda sytuowanie szczelnych i krytych zbiorników nieczystości ciekłych oraz dołów ustępowych na granicy działek, jednakże pod warunkiem, że będą przylegać do tego rodzaju urządzeń na działce sąsiedniej lub znajdować się będą co najmniej w odległości 1 m od granicy. Zauważyć przyjdzie, że w regulacji tej mowa jest o sytuowaniu obiektów budowlanych na granicy działek, a w niniejszej sprawie mamy do czynienia z granicy tej przekroczeniem. Co więcej, z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby na nieruchomości sąsiedniej znajdowało się podobne urządzenie, przylegające do zbiornika wybudowanego przez D. i S.N. W szczególności, plan realizacyjny ich budynku mieszkalnego, na którym naniesiono sobie zabudowania na działce sąsiedniej, nie przedstawia gnojownika. Zatem nawet jeżeli faktycznie w dacie budowy przez skarżących na nieruchomości sąsiedniej istniało składowisko obornika, to nie miało ono charakteru urządzenia budowlanego, gdyż nie było wybetonowane. Oznacza to tym samym, że samowolna zmiana usytuowania zbiornika skarżących nastąpiła z naruszeniem obowiązujących przepisów, co skutkować musiało podjęciem działań zmierzających do usunięcia stanu niezgodnego z prawem. Nie mogła odnieść skutku argumentacja skarżących zmierzająca do wykazania, iż zmiana położenia spornego zbiornika na nieczystości nastąpiła za wiedzą i ustną zgodą właściciela sąsiedniej nieruchomości. Nawet gdyby przyjąć, że tak było w istocie, to zgoda ta, w świetle przywołanych przepisów, nie mogła zastąpić podjęcia przez inwestora działań zmierzających do zmiany projektu zagospodarowania działki we wspomnianym zakresie. Błędnym jest również przekonanie skarżących, że kwestie związane z aktualnym usytuowaniem szamba powinny być rozpoznawane na etapie postępowania w sprawie pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego. Bez względu na zaawansowanie procesu inwestycyjnego organy nadzoru budowlanego mają obowiązek podejmowania działań zmierzających do dyscyplinowania inwestorów w zakresie przestrzegania ustaleń zawartych w pozwoleniu na budowę. Jednakże działając z urzędu Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż decyzje organów obydwu instancji zapadły z naruszeniem art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane ( obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016 ze zm.). Na tej podstawie prawnej organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję nakładającą obowiązek wykonania określonych czynności w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem m.in. w sytuacji wykonania robót budowlanych w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu bądź w przepisach jako przypadek z art. 50 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego. Jednakże w niniejszej sprawie wydanie tego typu nakazu nie mogło doprowadzić do stanu zgodnego z udzielonym pozwoleniem na budowę. Przede wszystkim stwierdzić przyjdzie, iż organy nadzoru budowlanego nie określiły sposobu wykonania nakazu. Jest jednak oczywiste, iż chodzi o likwidację istniejącego zbiornika i realizację nowego obiektu w miejscu, przewidzianym w zatwierdzonym projekcie budowlanym. Tymczasem nie wiadomo, czy decyzja o pozwoleniu na budowę zachowała ważność w dacie orzekania przez organy nadzoru budowlanego, a niewątpliwie realizacja zbiornika na nieczystości wymaga pozwolenia na budowę. Stąd też stwierdzić przyjdzie, iż w niniejszej sprawie brak było podstawy do wydania decyzji, opartej na przepisie art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego. Likwidacja samowoli budowlanej, polegać mogła wyłącznie na wydaniu nakazu rozbiórki spornego obiektu, opartym na normie, zawartej w art. 51 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy. Wreszcie, wskazać przyjdzie na wątpliwości, czy wobec budowy spornego obiektu w innym miejscu, niż przewidziano to w planie realizacyjnym, sporne roboty należało kwalifikować jako budowę obiektu bez wymaganego pozwolenia. Jednakże nawet w tej sytuacji nie była możliwa legalizacja samowoli budowlanej z uwagi na naruszenie przepisów techniczno – budowlanych. Taki stan rzeczy oznaczał zatem niedopuszczalne pogorszenie warunków użytkowych w rozumieniu art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane ( Dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm.), co również winno skutkować wydaniem nakazu obligatoryjnej rozbiórki. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów obydwu instancji z mocy art. 145 pkt 1 lit. a) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Orzeczenie o niewykonalności zaskarżonego aktu oparto na przepisie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Roszczenie o zwrot kosztów postępowania wygasło po myśli art. 210 § 1 tej ustawy wobec niezłożenia przez skarżących wniosku o ich zasądzenie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ nadzoru budowlanego I instancji winien w pierwszym rzędzie ustalić czy skarżący dokonali rozbiórki spornego zbiornika, jak podali w toku rozprawy sądowej. Taki stan rzeczy oznacza bowiem bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 kpa. Zatem postępowanie w sprawie spornego obiektu należy umorzyć. O ile zaś obiektu nie zlikwidowano, rozstrzygnięcie sprawy winno nastąpić przez orzeczenie nakazu jego rozbiórki. su