II SA/Ka 3121/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Krawczyk Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.) Protokolant Katarzyna Tylkowska- Lipieta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi J.D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozwolenia wodnoprawego 1. uchyla zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] Nr [...]; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Starosta [...] decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 53 ust. 2 pkt 6 i art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne (Dz. U. Nr 38, poz. 230) udzielił Przedsiębiorstwu A z siedzibą w P. pozwolenia wodnoprawego na udrożnienie koryta rzeki K. w miejscowości P. oraz pobór kruszywa w ilości 13 324 m3 z tego odcinka rzeka. Pismem z dnia [...] J.D. zwrócił się do Starosty [...] o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 ( 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, w sprawie zakończonej wydaniem wymienionej powyżej decyzji z dnia [...]. W uzasadnieniu wskazał, że w trakcie rozprawy w dniu [...] został poinformowany, że udzielone PHU A pozwolenie wodnoprawne obejmuje nieruchomość, która jest jego własnością, a pomimo tego nie został powiadomiony o toczącym się postępowaniu. Dodał, że w trakcie postępowania o przyznanie tego pozwolenia błędnie przyjęto, że jego działka w sposób naturalny i trwały została zajęta przez wody rzeki K., a w związku z tym także błędnie stwierdzono, że nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa. Podkreślił, że zarówno działania podejmowane przez organy administracji publicznej jak i przez inwestora stoją w sprzeczności z unormowaniami kodeksu postępowania administracyjnego i Konstytucji RP. Biorąc powyższe pod uwagę, wnioskodawca domagał się uchylenia wymienionej decyzji, uznania, iż teren należącej do niego nieruchomości nie został trwale zajęty przez wody płynące oraz wypłaty stosownego odszkodowania. W dniu [...] Starosta [...] wydał decyzję odmawiającą uchylenia decyzji z dnia [...], którą udzielono Przedsiębiorstwu A pozwolenia wodnoprawnego. W podstawie prawnej wymienionej decyzji przywołane zostały art. 104, art. 146 ( 2 i art. 152 (2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 17 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. Nr 115, poz. 1229). W motywach przyjętego rozstrzygnięcia wskazano, że na podstawie dokumentacji sporządzonej w [...] oraz oględzin w terenie stwierdzono, że w rejonie nieruchomości wnioskodawcy- działki oznaczonej nr [...] koryto rzeki K. rozdzieleniu tworząc naturalne zakole, przy czym przedmiotowa działka położona jest w miejscu najsilniej wygiętego zakola, natomiast lewy brzeg potoku przecina tę działkę. Pogłębienie się zakola potoku miało miejsce w latach [...]. Powyższe wskazuje na trwałe i naturalne zajęcie gruntów wnioskodawcy przez wody płynącej rzeczki K., czyli z mocy prawa działka stała się własnością Skarbu Państwa. W wyniku wznowionego postępowania uznano, że J.D. był stroną postępowania o udzielnie wymienionego powyżej pozwolenia wodnoprawnego, jako że był właścicielem działki [...]. Wobec jednak faktu trwałego zajęcia tej działki przez płynące wody potoku, po wznowieniu postępowania mogłaby zapaść jedynie taka sama decyzja, jaka została wydana pierwotnie, czyli w dniu [...]. Odwołanie od tej decyzji, w ustawowym terminie, złożył A.D. działając w imieniu J.D. Decyzji tej zarzucił rażące błędy w ustaleniu stanu faktycznego, poprzez uznanie, iż jego grunt został trwale zajęty przez K. Wskutek tego nie został dopuszczony do udziału w postępowaniu, nie został o nim nawet powiadomiony, a wydane rozstrzygnięcie jest, jego zdaniem, niezgodne z prawem. Wyjaśnił, że że organ pierwszej instancji miał świadomość wykroczenia przez Przedsiębiorstwo A poza uprawnienia wynikające z przyznanego pozwolenia wodnoprawnego, a mimo to nie uczynił nic, aby zapobiec tym naruszeniom oraz wyrównać powstałe na ich skutek szkody. Dodał także, że trudno zgodzić się z twierdzeniem, że należąca do niego działka została trwale zajęta przez wody płynące, skoro Starosta nałożył a niego obowiązek jej zalesienia. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania, działając na podstawie art. 138 ( 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 4 ust. 4 pkt 2 Prawa wodnego, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji wskazał, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy Prawo wodne ustanawia regułę, w myśl której w przypadku trwałego zajęcia gruntu przez wody płynące, grunt ten staje się własnością właściciela wód. W przypadku zaistnienia takiej sytuacji, właścicielowi tego gruntu przysługuje odszkodowanie od właściciela wody. Dla określenia kwoty odszkodowania niezbędne jest ustalenie linii brzegowej. Podstawę dla jej ustalenia stanowić może projekt rozgraniczenia gruntów pokrytych wodami od gruntów przyległych. O ile rozgraniczenie następuje w związku z trwałym zajęciem gruntu przez wody w sposób naturalny, wówczas koszty projektu rozgraniczania ponosi właściciel wody. Kwestie te stanowią jednak odrębny, nie związany z niniejszą sprawą problem, który może być rozpatrzony w odrębnym postępowaniu. W ocenie organu odwoławczego, w rozpatrywanej sprawie, po ewentualnym uchyleniu decyzji przyznającej Firmie A pozwolenia wodnoprawnego mocą decyzji z dnia [...], wydanoby decyzję taką samą w swej treści. Dlatego też odmowa uchylenia tej decyzji w wyniku wznowienia postępowania pozostaje prawidłowa. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J.D., reprezentowany przez A.D., zarzucając decyzji Wojewody naruszenie przepisów prawa oraz błędne ustalenie stanu faktycznego, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i nakazanie organowi odwoławczemu wydania rozstrzygnięcia przyjmującego, iż decyzja organu pierwszej instancji wydana została z naruszeniem prawa oraz o zasądzenie zwrotu kosztów. W uzasadnieniu skargi podniósł, że należąca do niego działka nie została w sposób trwały zajęta przez wody płynące, a zatem nie może być mowy o przejściu prawa własności jego nieruchomości na Skarb Państwa. Na poparcie tych twierdzeń przywołał okoliczność zobowiązania go do zalesienia tej nieruchomości, na mocy zarządzenia Wojewody [...] z dnia [...] (Nr [...]). Dodał, że będąc właścicielem działki nr [...] posiadał status strony i powinien brać udział w postępowaniu, czego odmawiały mu organy administracyjne. Podkreślił, że decyzja organu drugiej instancji narusza art. 64 i 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z których wynika, że własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. Dodał, że wbrew twierdzeniu organów administracyjnych jego nieruchomość nie została trwale zajęta przez wody potoku K., wskutek czego brak było podstaw do przekazania jej w ramach pozwolenia wodnoprawnego firmie A. Z tego tytułu ma prawo żądać odszkodowania, tym bardziej, ze firma A narusza prawo i warunki udzielonego pozwolenia wodnoprawnego, co skutkuje dewastacją i zniszczeniem jego działki. Podniesione okoliczności uzasadniają, zdaniem skarżącego, wyeliminowanie przedmiotowych decyzji z obrotu prawnego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał swoje stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji. Obszernie opisując przebieg dotychczasowego postępowania i powtarzając przedłożone już argumenty, podkreślił, że w wyniku wznowionego postępowania Starosta uznał skarżącego stroną postępowania. Jednakże na podstawie art. 151 ( 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił uchylenia dotychczasowej decyzji zgodnie z art. 146 ( 2 kodeksu postępowania administracyjnego, który stwierdza, że "nie uchyla się decyzji w przypadku, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść włącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej". Wyjaśnił, że kwestia odszkodowania może być rozpatrywana w drodze odrębnego postępowania. Na rozprawie w dniu 14 stycznia 2005 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał swojej stanowisko wyrażone w skardze oraz w piśmie z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Skarga została wniesiona w okresie obowiązywania ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.). Ustawa ta utraciła moc z dniem 1 stycznia 2004 r. na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm). Stosownie do art. 97 ( 1 wymienionej ustawy sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej zawartych. Zgodnie z art. 134 ( 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną. Mając na uwadze powyższą zasadę Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja narusza prawo. Należy mieć na uwadze, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane po wznowieniu postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 ( 1 pkt 4 kodeksu postępowania administracyjnego, zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...]. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową polegają na stworzeniu prawnych możliwości ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, zakończonej już decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ta decyzja zapadła, dotknięte było kwalifikowaną wadą wymienioną w art. 145 ( 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Przesłanką wskazaną w art. 145 ( 1 pkt 4 kpa jest okoliczność, gdy strona bez swej winy nie brała udziału w postępowaniu. Zgodnie z art. 149 kpa wznowienia następuje w formie postanowienia, które otwiera drogę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia sprawy. Po wydaniu postanowienia z dnia [...] o wznowieniu postępowania Starosta Ż. był zatem zobowiązany do przeprowadzenia postępowania w zakresie przesłanki wznowienia i wydania decyzji odpowiadającej treścią art. 151 kpa. Wznowienie postępowania może zakończyć się trojako, a mianowicie: organ może wydać: 1) decyzję o odmowie uchylenia dotychczasowej decyzji, gdy brak jest podstaw wymienionych w art. 145 ( 1 kpa, albo 2) decyzję uchylającą dotychczasową decyzję i rozstrzygającą o istocie sprawy, gdy podstawy wznowienia postępowania istnieją, albo 3) decyzję stwierdzającą wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa, gdy występują przesłanki negatywne, określone w art. 146 ( 1 i 2 kpa, wyłączające dopuszczalność uchylenia decyzji w trybie wznowienia postępowania. W rozpoznawanej sprawie organy uznały, że w postępowaniu dotyczącym wydania pozwolenia wodnoprawnego skarżący winien być stroną, jednakże w postępowaniu administracyjnym nie brał udziału, a nawet nie był o nim zawiadomiony. Zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji, pomimo przywołania w podstawie prawnej art. 146 kpa i art. 151 ( 2 kpa, wydana została jednak w istocie na podstawie art. 151 ( 1 kpa i pozostaje w sprzeczności z poczynionymi w trakcie postępowania ustaleniami. Skoro bowiem organy przyjęły, że skarżący jest stroną i nie brał udziału w postępowaniu, to decyzja podjęta na podstawie wymienionych powyżej art. 146 i 151 ( 2 kpa, powinna stwierdzać wydanie decyzji z naruszeniem prawa oraz w drugiej kolejności z powołaniem się właśnie na art. 146 kodeksu wyjaśnić i wskazać okoliczności, z powodu których rozpatrujący sprawę organ nie uchylił decyzji. Takie orzeczenie jest niezwykle istotne dla skarżącego, który zgodnie z art. 160 kodeksu postępowania administracyjnego może domagać się odszkodowania. Jego brak może uniemożliwić mu dochodzenia tego odszkodowania. Z tych powodów formalnych nastąpić musiało uchylenie zaskarżonych decyzji. Uchybienia formalne zaskarżonych decyzji zwalniają sąd od merytorycznej oceny sprawy, co powinno być przedmiotem postępowania organów administracyjnych. Mając powyższe na uwadze, decyzje organów obu instancji należało uchylić na podstawie art. 145 ( 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Uwzględniając skargę Sąd orzekł o niewykonalności zaskarżonej decyzji stosownie do art. 152 przywołanej powyżej ustawy.