II SA/Ka 316/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.), Sędziowie: NSA Henryk Wach, asesor WSA Małgorzata Walentek, Protokolant: sekretarz Ewa Olender, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2003 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w C. decyzją z dnia [...] r. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u M. M. – choroby zawodowej –wibracyjnej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, iż M. M. był zatrudniony w okresie od 1986 – 1996 r. na stanowisku operatora żurawia samochodowego i że z przedłożonej dokumentacji lekarskiej wynika, iż nie rozpoznano u niego choroby wibracyjnej. Odwołanie od decyzji wniósł M. M. uznając decyzję za krzywdzącą. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w C. decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W jego motywach organ skoncentrował się na orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy w Ł., w którym stwierdzono, iż wyniki badań czynnościowych obwodowego układu naczyniowego, nerwowego oraz radiogramów kończyn górnych nie upoważniają do rozpoznania zespołu wibracyjnego, a pozostałe stwierdzone schorzenia nie figurują w obowiązującym wykazie chorób zawodowych. W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, iż utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji "nie uznającą zespołu wibracyjnego u M. M. za chorobę- zawodową". Decyzja ta została zaskarżona przez M. M. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który to sąd wyrokiem z dnia 26 października 1998 r., sygn. akt II SA/Ka 1945/97 uchylił zaskarżoną decyzję. W motywach wskazał m.in., że zebrany w sprawie materiał dowodowy w żadnej mierze ani nie uzasadnia, ani też nie wyjaśnia przyczyny dla których postępowanie toczyło się w aspekcie uznania schorzenia skarżącego za chorobę zawodową wymienioną w pkt 16 wykazu – zespół wibracyjny, albowiem z materiałów dochodzenia wynika, iż narażenie na wibracje na stanowisku operatora żurawia samochodowego nie występuje. Wskazano jednocześnie, iż dochodzenie to nie ustaliło, czy w środowisku pracy występował jakikolwiek inny czynnik szkodliwy dla zdrowia. Podniesiono, że wprawdzie z orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy w Ł., wynika, że pozostałe wymienione w rozpoznaniu choroby są chorobami o etiologii samoistnej, nie figurują w obowiązującym wykazie chorób zawodowych i nie mogą być uznane za chorobę zawodową, to twierdzenie to wobec braku jakichkolwiek ustaleń odnoszących się do występowania w środowisku pracy innych czynników szkodliwych dla zdrowia nie można uznać za wystarczające. Wobec takiej treści wyroku dysponentem postępowania stał się ponownie organ odwoławczy. Nie mniej tym miejscu godzi się zauważyć, że w aktach sprawy znajdują się trzy opinie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., dwa z daty [...] r. – orzeczenia te stwierdzają o braku podstaw do rozpoznania u M. M. choroby zawodowej z pozycji 12 i 16 wykazu chorób zawodowych oraz orzeczenie z daty [...] r. stwierdzające brak podstaw do rozpoznania u w/wym. choroby zawodowej z pozycji 13 wykazu chorób zawodowych. Jak się wydaje, bo w oparciu o akta sprawy, nie sposób tego jednoznacznie ustalić, opinie te zostały wydane z inicjatywy organu I instancji, który jak już wspomniano w tym momencie nie był uprawniony do prowadzenia przedmiotowego postępowania. Decyzją z dnia [...] r. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. uchylił decyzję organu I instancji, a to Państwowego Terenowego Inspektora Sanitarnego w C. z dnia [...] r., nakazując organowi I instancji przeprowadzenie ponownego dochodzenia epidemiologicznego, którego celem miało być ustalenie, czy w środowisku pracy skarżącego występują – poza narażeniem na wibrację – inne czynniki szkodliwe dla zdrowia. Nadto wskazano na zalecenia wynikające z wyżej już naprowadzonego wyroku NSA. W dniach [...] i [...] 2000 r. przeprowadzono ponowne dochodzenie epidemiologiczne, po czym w datach [...] 2001 r. i [...] 2001 r. zostały wydane dwa orzeczenia diagnostyczne, a to odpowiednio przez Poradnię Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. oraz Przychodnię Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Powiatowy Inspektor Sanitarny w C. decyzją z dnia [...] r. odmówił stwierdzenia choroby zawodowej –zespołu wibracyjnego u M. M., powołując się na wyniki dochodzenia epidemiologicznego oraz w/wym. orzeczenia lekarskie. Odwołanie od decyzji złożył M. M. podnosząc, iż nie zgadza się z orzeczeniami lekarskimi oraz prosząc o powtórne rozpatrzenie sprawy. Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, § 10 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U.65 poz.294, z późno zmianami) –[...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest: -orzeczenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia istnienia występującego schorzenia jako choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych, -wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. Wskazano, że w sprawie M. M. dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że w/w pracując w latach 1968-1981 i 1986-1992 w "A" w C. oraz w latach 1992-1996 w "B" Sp. z o.o. w C. na stanowisku operatora żurawia samochodowego narażony był na drgania mechaniczne nie przekraczające wartości dopuszczalnych, a dochodzenie wykazało również, że stanowisko operatora żurawia samochodowego nie zalicza się do narażonych na wibrację. Podniesiono, iż M. M. badany był w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny w K. i w Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Zaznaczono, iż orzecznicy w/w placówek w wyniku przeprowadzonych badań: podmiotowego, przedmiotowego, konsultacji neurologicznej, ortopedycznej, oceny prób oziębieniowych, kapilaroskopii oraz radiogramów układu kostno-stawowego kończyn górnych orzekli brak podstaw do rozpoznania zespołu wibracyjnego. Stwierdzono, iż dolegliwości zgłaszane przez badanego należy łączyć z ujawnioną samoistną patologią odcinka szyjnego kręgosłupa –schorzeniem, które nie figuruje w wykazie chorób zawodowych będącym załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych. Reasumując wskazano, że [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania, M. M.. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. M. nie sprecyzował dokładnie swojego żądania. Bardzo szeroko i szczegółowo opisał tok postępowania w sprawie. Zarzucił organowi, że ten nie wykonał zaleceń wynikających z wyroku sądu NSA z dnia 26 października 1998 r., a zwłaszcza podnosił, że placówka diagnostyczna nie przeprowadziła badań w kierunku choroby zamieszczonej w pkt. 13 wykazu chorób zawodowych – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanego uciskiem na pnie nerwów. Nadto podniósł, iż występujące u niego dolegliwości łączy on z przeciążeniem pracą zawodową. W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Niniejsza skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach przed dniem 01 stycznia 2004 r.. Z tą datą uległ zmianie stan prawny i w myśl postanowień art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę –Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 01 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tej sytuacji właściwym sądem administracyjnym do rozpatrzenia przedmiotowej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tryb postępowania w sprawie chorób zawodowych regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Postępowanie to kończy się wydaniem decyzji administracyjnej. Fundamentalna zasada tego postępowania jest zasada prawdy obiektywnej wyrażona w treści art. 7 k.p.a. Nakazuje ona organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W przedmiotowej sprawie – zdaniem Sądu – organy procedujące w sprawie kroki takie podjęły. Podstawę do wydania przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego decyzji w przedmiocie choroby zawodowej stanowią wyniki dochodzenia epidemiologicznego oraz orzeczenia wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych (§ 10 wyżej cyt. rozporządzenia ). O tym czy schorzenie pracownika ma charakter zawodowy decydują dwa czynniki, a mianowicie zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia oraz wykonywanie przez pracownika pracy w warunkach narażających na powstanie choroby. Dla stwierdzenia choroby zawodowej oba te czynniki muszą wystąpić łącznie. Umieszczenie zatem określonego schorzenia w wykazie chorób zawodowych ma ten skutek, że jeżeli u pracownika lekarz – orzecznik wyspecjalizowanej placówki diagnostycznej, stwierdzi wymienione tamże schorzenie spowodowane pracą w warunkach narażenia na czynnik szkodliwy, a inspektor ustali, że pracownik wykonywał pracę w warunkach narażenia na czynnik szkodliwy- to taką chorobę (wymienioną w pkt. 1- 20 w/wym. wykazu chorób zawodowych) należy zakwalifikować jako chorobę zawodową. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organy inspekcji sanitarnej przeprowadziły postępowanie wyjaśniające zgodnie z trybem, uregulowanym przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) i na tej podstawie prawidłowo orzekły o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego zespołu wibracyjnego z pozycji 16 wykazu chorób zawodowych. Rozpoznanie danej jednostki chorobowej wymaga wiadomości specjalistycznych. Ani organy inspekcji sanitarnej, ani też Sąd Administracyjny nie są władni podważyć rozpoznania lekarskiego z punktu widzenia wiedzy medycznej. Kontrola sądowa sprawowana jest w tym zakresie tylko pod kątem dochowania trybu przeprowadzenia badań oraz należytego i logicznego uzasadnienia stanowiska biegłych. Istotne jest przy tym, iż do wydania orzeczenia lekarskiego w sprawie choroby zawodowej, powoływane zostały jedynie jednostki organizacyjne, wymienione w § 7 ust. 1 -3 cyt. rozp.. Pracownikowi przysługuje też prawo do ponownego badania lekarskiego przez właściwy instytut naukowo - badawczy ( § 9 ust. 1 cyt. rozp.). W niniejszej sprawie nie uchybiono prawom skarżącego. Wydane w tej sprawie orzeczenia lekarskie obydwu placówek, zgodnie nie rozpoznają u skarżącego zespołu wibracyjnego. Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy po wykonaniu badania przedmiotowego, podmiotowego, konsultacji neurologicznej, ortopedycznej, prób oziębieniowych oraz radiogramów układu kostnego stwierdziła, że u skarżącego brak jest podstaw do rozpoznania zespołu wibracyjnego. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. orzeczenie o braku rozpoznania choroby zawodowej uzasadnił faktami, iż obraz radiologiczny układu kostno – stawowego kończyn górnych nie wykazuje zmian odpowiadających następstwom oddziaływania drgań mechanicznych. Ujemny wynik próby oziębieniowej oraz rezultaty kapilaroskopii nie pozwalają też na rozpoznanie następstw naczyniowych tego narażenia zawodowego. Nadto zamieszczono diagnostykę radiologiczną, z której wynika, że kości rąk wraz z nadgarstkami zmian nie wykazują; szpary stawowe prawidłowej szerokości; w stawach łokciowych nieznaczne zagęszczenie wyrostków dziobiastych obu kości łokciowych; delikatne nawarstwienie okostnowe na nad kłykci ach bocznych kości ramiennych; pozostałe części kostne stawów łokciowych w normie; szpary stawowe prawidłowej szerokości; kości i stawu obu obręczy brakowych zmian nie wykazują. Zdaniem biegłych placówki orzeczniczej II stopnia zgłaszane przez badanego dolegliwości należy natomiast jednoznacznie łączyć z ujawnioną samoistną patologią odcinka szyjnego kręgosłupa, które to schorzenie nie widnieje w wykazie chorób zawodowych. Odpowiadając na główny zarzut skargi, iż placówki diagnostyczne nie przeprowadziły badań w kierunku stwierdzenia choroby wymienionej w pkt. 13 wykazu chorób zawodowych wskazać należy, iż przeprowadzone w przedmiotowej sprawie dochodzenie epidemiologiczne (zgodnie z wskazanymi wynikającymi z przywołanego wyżej wyroku NSA) wykazało, iż w środowisku pracy skarżącego występował tylko jeden czynnik szkodliwy, a mianowicie narażenie na drgania mechaniczne i to nie przekraczające wartości dopuszczalnych (wywiad środowiskowy z dnia [...] 2000 r.), a ponadto nie stwierdzono jakichkolwiek zagrożeń dla zdrowia, przez inne czynniki fizyczne lub chemiczne (protokół dochodzenia epidemiologicznego z dnia [...] 2000 r.), a co za tym idzie skoro jedynym czynnikiem który mógł być szkodliwy dla zdrowia skarżącego były drgania mechaniczne, to zasadnym było prowadzenie niniejszego postępowania w kierunku ewentualnego rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w poz. 16 wykazu chorób zawodowych, albowiem brak występowania narażenia na innego rodzaju czynniki szkodliwe w środowisku pracy skarżącego nie uzasadniał prowadzenia postępowania w innych kierunkach. Innymi słowy w czasie dochodzenia epidemiologicznego nie stwierdzono w miejscu pracy skarżącego narażenia na czynniki szkodliwe, w tym też takie, które mogłyby wywołać chorobę wymienioną w pkt. 13 wykazu chorób zawodowych – przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołanego uciskiem na pnie nerwów. Skoro więc organy obydwu instancji przeprowadziły postępowanie wyjaśniające zgodnie z trybem, uregulowanym przepisami powołanego rozporządzenia, zaś orzeczeniami lekarskimi obydwu kompetentnych jednostek, nie rozpoznano u skarżącego zespołu wibracyjnego, co jest warunkiem koniecznym do stwierdzenia choroby zawodowej, skarga z braku uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z treścią art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).