II SA/Ka 3181/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.) Sędzia Asesor WSA Małgorzata Walentek Sędzia Asesor WSA Krzysztof Targoński Protokolant st. sekretarz sądowy Ewa Olender po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2005 r. przy udziale ---- sprawy ze skargi R.M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Z., działając w oparciu o art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 i art. 5 pkt 4a) ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity z 1998 r. Dz. U. Nr 90, poz. 575 z późn. zm.) oraz § 1, 7 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), odmówił R.M. stwierdzenia choroby zawodowej narządu głosu wymienionej w poz. 7 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do w/w rozporządzenia. W uzasadnieniu powyższego wskazał, że warunkiem koniecznym do stwierdzenia choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez specjalistyczną placówkę służby zdrowia oraz wskazanie, że warunki pracy w okresie zatrudnienia miały wpływ na wystąpienie zachorowania. W tym celu skarżąca badana była w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy, a następnie w wyniku wniosku o ponowne przeprowadzenie badania w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Jednocześnie opierając się na wynikach przeprowadzonego w miejscu pracy dochodzenia epidemiologicznego, Powiatowy Inspektor Sanitarny ustalił, że w latach 1968 do 1975 R.M. pracowała kolejno w Szkołach Podstawowych we W., B. i Z. na stanowisku [...], a następnie [...], natomiast od 1975 r. do 1991 r. zatrudniona była w Zespole Szkół A w Z. jako [...], z kolei od 1990 r. do 2002 r. pracowała w Zespole Szkół B nr [...] w Z. – obecna nazwa Zespół Szkół im. [...] w Z. - na stanowisku [...], gdzie narażona była na długotrwały wysiłek głosowy stwarzający ryzyko powstania choroby zawodowej narządu głosu. Z uwagi jednak na to, że kompetentne placówki diagnostyczne (I i II stopnia), w wydanych w dniu [...]r. i [...]r. orzeczeniach lekarskich, jednoznacznie wykluczyły zawodowy charakter rozpoznanego schorzenia Powiatowy Inspektor Sanitarny uznał, iż brak było podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącej. Od powyższej decyzji R.M. wniosła odwołanie do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K., w treści którego podniosła, że od ponad trzech lat do chwili obecnej leczy się u specjalisty laryngologa i foniatry w Przyklinicznej Poradni Foniatrycznej w K. Wcześniej, tj. od 1984 r. leczyła się jedynie u lekarzy laryngologów w Poradni Laryngologicznej w Z. W zawodzie [...] przepracowała 34 lata. Dolegliwości związane z narządem głosu uniemożliwiły jej jednak dalszą pracę, a obecnie utrudniają jej również życie prywatne, albowiem leczenie farmakologiczne oraz zabiegi w Zakładzie Rehabilitacji i Fizjoterapii powodują jedynie okresowe złagodzenie dolegliwości związanych z narządem głosu. Po rozpatrzeniu odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] – wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego - utrzymał zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy nie znajdując podstaw prawnych do jej zmiany lub uchylenia. W uzasadnieniu swego stanowiska podzielił w całości ustalenia faktyczne dokonane przez organ pierwszej instancji dotyczące przebiegu pracy zawodowej R.M. oraz zajmowanych przez nią stanowisk. Przyznał również, że ta pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania przewlekłej choroby narządu głosu. Wskazał jednak, iż dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędne jest przede wszystkim orzeczenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia istnienia schorzenia, zakwalifikowanego przez lekarzy orzeczników do odpowiedniej jednostki chorobowej wymienionej w wykazie chorób zawodowych, a dopiero później ustalenie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i w miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. Skoro więc przeprowadzone u R.M., przez dwie kompetentne placówki diagnostyczne I i II szczebla (tj. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w S. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.), badania lekarskie wykazały jedynie przewlekły stan zapalny migdałków podniebiennych i przewlekły prosty nieżyt błony śluzowej gardła i krtani, które nie są typowe dla patologii spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym - brak było, zdaniem Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącej. Stwierdzone zmiany w obrębie narządu głosu nie odpowiadały bowiem skutkom biologicznym działania czynnika szkodliwego jakim jest wieloletni wysiłek głosowy. Od powyższej decyzji R.M. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach, w której powtarzając argumenty podniesione uprzednio w odwołaniu podniosła, że jej dolegliwości narządu głosu nasilają się w miejscu pracy związanej z wysiłkiem głosowym. Dodatkowo zaznaczyła, że od [...]r. do [...]r. korzystała z urlopu dla poratowania zdrowia. Natomiast w okresie od [...]r. do [...]r. przebywała w Szpitalu Klinicznym [...] w K., gdzie została zakwalifikowana do leczenia operacyjnego, które wykonano [...]r. Tymczasem orzeczenie komisji lekarskiej z dnia [...]r. nie stwierdziło żadnych zmian nadających się do zoperowania, a jedynie przewlekły stan zapalny migdałków podniebiennych i przewlekły nieżyt błony śluzowej gardła i krtani. Nie zlecono natomiast żadnych dodatkowych badań, co w jej ocenie jest zastanawiające. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., podtrzymując w całości swoje argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga R.M., na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r. nr [...], została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Należy jednak zauważyć, że powyższa ustawa straciła moc z dniem 1 stycznia 2004 r. na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Jednocześnie z dniem 1 stycznia 2004 r. zniesione zostały ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, w miejsce których, w myśli art. 85 ustawy, utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego - wojewódzkie sądy administracyjne. Dla obszaru województwa [...] powstał zatem, na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który jest sądem administracyjnym właściwym dla rozpatrzenia przedmiotowej sprawy. Z uwagi na powyższe zmiany ustawodawca w art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidział, że w przypadku spraw, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają one rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z treści art. 145 § 1 ustawy wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu jedynie wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana przez Sąd wykazała, iż decyzja ta odpowiada prawu. Przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.) mający, na podstawie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), zastosowanie w niniejszej sprawie. Zgodnie z tym przepisem za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do omawianego rozporządzenia, jeżeli została spowodowana wykonywaniem zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. O uznaniu choroby za zawodową decydują, jak zgodnie przyjęły organy sanitarne obu instancji, dwa czynniki: rozpoznanie schorzenia zamieszczonego w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że osoba ubiegająca się o stwierdzenie choroby zawodowej pracowała w warunkach narażających ją na powstanie takiej choroby. W przypadku pozytywnego wystąpienia obu tych przesłanek istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. W przedmiotowej sprawie powyższe nie wystąpiły łącznie. Bo choć R.M. domagała się stwierdzenia choroby zawodowej narządu głosu zamieszczonej w poz. 7 wykazu chorób zawodowych, to jednak ta nie została u niej rozpoznana przez kompetentne placówki służby zdrowia (I i II stopnia). Zauważyć w tym miejscu należy, że wymienione w poz. 7 wykazu określenie choroby zawodowej zawiera pewne ograniczenie. Za chorobę zawodową uznaje bowiem tylko takie schorzenie, które związane jest z nadmiernym wysiłkiem głosowym i które zostało w nim ściśle (katalog zamknięty) wymienione, tj. guzki śpiewacze, niedowłady strun głosowych oraz zmiany przerostowe (vide: uchwała NSA z dnia 20 maja 2002 r., sygn. akt OPS 3/02, ONSA 2003/1/4). Innymi słowy nie każda choroba narządu głosu powstała w okresie wykonywania pracy, w warunkach narażenia na nadmierny wysiłek głosowy, stanowi chorobę zawodową wymienioną w poz. 7 wykazu, zwłaszcza, jeżeli przyczyną tego schorzenia jest inny pozazawodowy czynnik taki jak np. stan zapalny czy infekcja, albo jeżeli postawiona diagnoza nie odpowiada jednostce chorobowej tam wymienionej w postaci guzków śpiewaczych, niedowładów strun głosowych czy zmian przerostowych. W rozpoznawanej sprawie organy sanitarne obu instancji - w oparciu o wyniki dochodzenia epidemiologicznego - zgodnie przyjęły, że skarżąca w trakcie zatrudnienia w szkolnictwie świadczyła pracę w warunkach związanych z nadmiernym wysiłkiem głosowym, tj. pracowała na stanowisku stwarzającym ryzyko powstania przewlekłej choroby narządu głosu. Przemawiał za tym sposób wykonywania pracy, jak i jej rodzaj oraz czas narażenia. Nie jest więc okolicznością sporną fakt świadczenia przez skarżącą pracy w warunkach szkodliwych, stwarzających potencjalne ryzyko powstania schorzenia określonego pod poz. 7 wykazu chorób zawodowych. Ponieważ jednak stosownie do § 10 ust. 1 powołanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej są nie tylko wyniki dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy ale również orzeczenia lekarskie wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, w których rozpoznane zostało schorzenie o zawodowej etiologii, w związku z tym skarżąca badana była w dwóch jednostkach medycznych, tj. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy i Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Obie placówki rozpoznały u niej przewlekły stan zapalny migdałków podniebiennych, przewlekły prosty, podsychający nieżyt błony śluzowej gardła, przewlekły prosty nieżyt błony śluzowej krtani, które nie są typowe dla organicznej patologii powodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym. Zasadnie zatem, zdaniem Sądu, orzekające w sprawie organy przyjęły, że u skarżącej brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej narządu głosu wymienionej w poz. 7 wykazu chorób zawodowych. Zdiagnozowany przewlekły prosty nieżyt błony śluzowej gardła i krtani nie odpowiada bowiem swym opisem jednostce chorobowej ujętej w wykazie, która jako następstwo nadmiernego wysiłku głosowego wymienia jedynie: guzki śpiewacze, niedowłady strun głosowych i zmiany przerostowe. Stąd stwierdzona u strony skarżącej patologia gardła i krtani nie mogła być uznana za chorobę zawodową. Bowiem za taką uznaje się - na gruncie powołanych wcześniej przepisów - jedynie tę chorobę, która została spowodowana czynnikiem szkodliwym i została ujęta w wykazie chorób zawodowych jako następstwo działania tego konkretnego, a zarazem szkodliwego czynnika. Innymi słowy tylko rozpoznanie jednostki chorobowej ujętej – w sposób wyczerpujący - w wykazie, pod poz. 7, przez właściwą do tego placówkę służby zdrowia, upoważnia organy sanitarne obu instancji do badania pozostałych przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej. Ponieważ jednak powyższe w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło brak było podstaw do uwzględnienia skargi. W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.