II SA/Ka 3220/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA (del.) Łucja Franiczek Sędziowie: NSA (del.) Małgorzata Korycińska (spr.) WSA Włodzimierz Kubik Protokolant stażystka Magdalena Jankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Z. z dnia [...] r. nr [...], 2. orzeka o niewykonalności zaskarżonej decyzji. Starosta Z. decyzją z dnia [...] r. odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej nr geod. [...] k.m. [...] położonej w Z."w pobliżu rzeki [...]". U podstaw materialnoprawnych organ I instancji powołał art.142, art.9a w zw. z art.136 ust.3 oraz art.137 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz.543) zwanej dalej ustawą o gospodarce nieruchomościami. Natomiast w uzasadnieniu podano, iż z wnioskiem o zwrot nieruchomości wystąpiła I. M. i w toku postępowania ustalono, że objęta żądaniem zwrotu nieruchomość stanowi część infrastruktury osiedlowej Osiedla [...] i służy jako plac zabaw dla dzieci. Przywołując ustalenia z oględzin wskazano, że na nieruchomości znajduje się basen, alejki spacerowe, a resztę terenu porasta trawa. Wyjaśniono, iż nie istnieje możliwość zwrotu części nieruchomości, gdyż od strony północno-wschodniej znajduje się nasyp torowiska bocznicy kolejowej, a od strony południowo-zachodniej "urządzona" skarpa [...]. W odwołaniu I. M. zakwestionowała ustalenia podane w uzasadnieniu decyzji zaprzeczając temu, aby nieruchomość usytuowana była wewnątrz osiedla i podkreślając, iż wybudowany basen jest od 20 lat nieużytkowany a cały teren porastają "chaszcze i krzaki". Te okoliczności dokumentowała zdjęciami dołączonymi do odwołania. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W motywach decyzji organ odwoławczy cytując treść przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami zaprezentował pogląd, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany, gdyż nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa pod budowę ośrodka zabaw dla dzieci dla Osiedla [...]. Podkreślono przy tym, że zrealizowanie celu wywłaszczenia wyłącza możliwość zwrotu nieruchomości poprzednim właścicielom lub ich spadkobiercom nawet wówczas, gdy po zrealizowaniu celu zmieniono przeznaczenie lub sposób korzystania z tej nieruchomości. W skardze I.M. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji bądź jej zmiany poprzez nakazanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Oprócz argumentów zaprezentowanych już wcześniej w odwołaniu skarżąca zwróciła uwagę na to, że objęta żądaniem zwrotu nieruchomość znajduje się poza granicami projektu realizacyjnego zagospodarowania Osiedla [...], a budowa basenu była tzw. "dziką budowlą" wykonaną w czynie społecznym, nie spełniającą norm. W odpowiedzi na skargę organ, którego działanie zaskarżono postulował jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek w zasadzie z innych przyczyn niż w niej podniesione, a które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu (art.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). Kontroli legalności poddana została decyzja administracyjna wydana w postępowaniu w przedmiocie zwrotu nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa od I.M. i jej obecnie już nieżyjącej matki M. P. W myśl art.136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art.137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przywołany w tym przepisie art.137 w ustępie 1 zawiera prawną definicję nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, stanowiąc, iż nieruchomość uznaje się za zbędną jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. W aktualnie obowiązującym stanie prawnym, o zbędności nieruchomości przesądza art.137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stąd też organ prowadzący postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zobligowany jest ustalić, czy w ciągu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna rozpoczęto na niej prace związane z realizacją celu wywłaszczenia. Taki wymóg wynika z art.7 i 77 § 1 kpa w związku z art.137 ust.1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W sprawie poddanej kognicji Sądu zabrakło tych ustaleń, co przesądza o wadliwości prawnej zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Baczyć bowiem trzeba, że ustalając jaki jest stan obecnego zagospodarowania nieruchomości i przyjmując, iż zrealizowany na niej basem przesądza o braku zbędności nieruchomości w rozumieniu art.137 ust.1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ani organ I ani też II instancji nie ustalił w jakim okresie zbudowano ów basen, a przypomnieć trzeba, że przejęcie nieruchomości nastąpiło aktem notarialnym z dnia [...] r. i od tej daty rozpoczynał bieg terminu zakreślony art.137 ust.1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie tylko z tego względu rozstrzygnięcia obydwu instancji musiały zostać uchylone. Nie zrozumiałym dla Sądu jest twierdzenie zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji o niemożliwości zwrotu części nieruchomości. Rozważając ten problem organ przyznał tym samym, iż nieruchomość przynajmniej w części jest zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a jest to jedyna przesłanka czyniąca żądanie byłego właściciela zasadnym, przy czym przywołując okoliczność faktyczną, ale pozaprawnie uznał, że "nie istnieje możliwość zwrotu części przedmiotowej nieruchomości". Wystąpienie przesłanki zbędności nieruchomości bądź jej części na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu rodzi po stronie organu obowiązek jej zwrotu, jeżeli tego domaga się uprawniony podmiot, a nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa lub gminy. Opisane stanowisko organu I instancji stanowi naruszenie art.137 ust.1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Natomiast organ II instancji w ogóle nie rozważył możliwości zwrotu części nieruchomości co stanowiło naruszenie art.7, 77 § 1 kpa i 80 kpa. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji musi wpierw ustalić datę budowy basenu, a także to czy ten obiekt faktycznie powstał jako basen, czy też był "zbiornikiem przeciwpożarowym" jak twierdziła skarżąca na rozprawie. W zależności od tych ustaleń rozważy czy też tylko część nieruchomości należy uznać za zbędną na cel określony w akcie notarialnym, którym wszak była budowa ośrodka zabaw dla dzieci. Wyjaśnić należy w tym miejscu skarżącej, że bezsporny fakt nieużytkowania obecnie działki zgodnie z celem na który została przejęta będzie bez znaczenia prawnego w sytuacji, gdyby okazało się w toku rzetelnie przeprowadzonego postępowania, iż w przeszłości cel ten został zrealizowany. Tę okoliczność nie można jednak przesądzać z uwagi na wskazane braki dowodowe. Uchylenie zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Starosty Z. nastąpiło w oparciu o art.145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uwzględniając skargę Sąd w wyroku określił o niewykonalności zaskarżonej decyzji stosownie do wymogu art.152 przywołanej powyżej ustawy. O kosztach nie orzeczono, gdyż skarżąca pouczona o treści art.210 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zażądała ich zwrotu. SW