II SA/Ka 3230/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Kaznowska Rafał Wolnik Protokolant st. sekr. Małgorzata Orman po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2005 r. sprawy ze skargi M. D. oraz K. D. i M. D. jako następców prawnych zmarłego A. D. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności uchyla zaskarżoną decyzję i zasądza od Wojewody Ś. na rzecz skarżących solidarnie kwotę [...] /[...] / zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. We wniosku z dnia [...] M. D. i A. D. domagali się przekształcenia ich udziału w prawie wieczystego użytkowania działki nr [...] objętej księgą wieczystą KW nr [...] w prawo własności, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. Nr 123 poz. 781 ze zm. obecnie Dz.U. z 2001 r. Nr 120 poz. 1299 ze zm. – zwanej dalej ustawą lub ustawą o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności/. Po rozpoznaniu tego wniosku wydaną z upoważnienia Prezydenta G. decyzją z dnia [...] nr [...] odmówiono jego uwzględnienia. Jako podstawę decyzji wskazał organ orzekający m.in. art. 104, 107, 109 i 110 Kpa oraz art. 1 ust. 2 i 5 i art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, iż nie zachodzą łącznie wynikające z art. 1 ust. 1 i 5 w/w ustawy warunki do przekształcenia przysługującego wnioskodawcom udziału wynoszącego 20/100 części prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w G. przy ul. S.[...], stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni [...] m2 zapisaną w KW nr [...], będącej własnością Skarbu Państwa w prawo własności. Spełniony bowiem został jedynie wynikający z w/w przepisów warunek nabycia prawa użytkowania wieczystego przed 31 października 1998 r. M. i A. małżonkowie D. własność lokalu nr [...] w budynku położonym na objętej postępowaniem działce wraz z prawem użytkowania wieczystego tej działki w 20/100 częściach nabyli bowiem aktem notarialnym z dnia [...]. Nie zostały jednakże spełnione pozostałe dwa warunki stanowiące przesłankę przekształcenia. Współużytkownikiem wieczystym działki oprócz wnioskodawców nie są bowiem osoby fizyczne lecz osoba prawna – G. Spółka Węglowa SA jako następczyni prawna Kopalni Węgla Kamiennego "[...]", która stała się z mocy prawa współużytkownikiem wieczystym tej działki oraz właścicielem posadowionych na niej budynków z dniem 5 grudnia 1990 r. zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 ze zm., obecnie Dz.U. z 2004 r. nr 261 poz. 2603 ze zm. – zwanej dalej ustawą o gospodarce nieruchomościami. Nie został też spełniony warunek złożenia wniosku o przekształcenie przez wszystkich współużytkowników wieczystych. Wniosku takiego G. Spółka Węglowa SA, jako osoba prawna nie mogła też w ogóle złożyć. W odwołaniu od tej decyzji M. i A. małżonkowie D. zarzucili, że wbrew stanowisku organu I instancji spełnili oni warunki przekształcenia zawarte w art. 1 ust. 1 pkt 1 i pkt 2a w zw. z ust. 2 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Tylko oni są bowiem użytkownikami wieczystymi objętej postępowaniem działki i dlatego też wniosek został złożony przez wszystkich użytkowników będących osobami fizycznymi, którzy nadto nabyli prawo użytkowania wieczystego przed dniem [...] Użytkownikiem wieczystym nie jest G. Spółka Węglowa SA, gdyż prawo takie nie jest ujawnione w prowadzonej dla tej nieruchomości przez Sąd Rejonowy w G. księdze wieczystej KW nr [...]. Poprzedniczka prawna G. Spółki Węglowej SA – KWK "[...]" nie uwłaszczyła się bowiem na spornej działce i tym samym prawo takie nie mogło przejść na jej następczynię prawną. Zarzucili nadto, iż ustalenie o nabyciu prawa użytkowania wieczystego przez KWK "[...]" powinno być poparte decyzją uwłaszczeniową Wojewody Ś. wydaną w trybie art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a taka nie została wydana. Wojewoda Ś. odwołania tego nie uwzględnił i zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną z powołaniem się na treść art. 138 § 1 pkt 1 Kpa i art. 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w zw. z art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. Uzasadniając to rozstrzygnięcie podtrzymał ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji oraz ich ocenę prawną. Powołując się na zapis w Dziale II prowadzonej dla objętej postępowaniem nieruchomości księgi wieczystej KW nr [...], w którym widnieje wpis "Skarb Państwa – Kopalnia Węgla Kamiennego "[...]" w G." Wojewoda stwierdził, że zapis ten wskazuje na nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Kopalnię Węgla Kamiennego "[...]" w G. prawa użytkowania wieczystego 80/100 części objętej tą księgą działki oraz prawa własności budynku z wyłączeniem lokalu nr [...] stanowiącego własność Państwa D., chociaż okoliczność ta nie została dotąd potwierdzona "deklaratoryjną decyzją Wojewody Ś.. Uwłaszczenie osób prawnych na mocy ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości /Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm., – zwanej dalej ustawą z dnia 29 września 1990 r./ nastąpiło bowiem z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r., zaś decyzja o jakiej mowa w art. 200 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma w tym względzie jedynie deklaratoryjny charakter. Niezależnie zatem od daty wydania takiej decyzji nie tworzy ona nowej sytuacji prawnej, lecz z mocą wsteczną /ex tunc/ potwierdza określony a powstały z mocy prawa stan prawny. Powstanie tego prawa nie jest też zależne od woli osoby prawnej, na rzecz której prawo to powstało. W konsekwencji również organ odwoławczy stanął na stanowisku, że prawo użytkowania wieczystego objętej wnioskiem o przekształcenie działki należy w 80/100 częściach do osoby prawnej a nie do osoby fizycznej. Wojewoda Ś. zasygnalizował też okoliczność, że na działce tej znajdują się garaże osób fizycznych, którym przysługuje roszczenie o nabycie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości niezbędnej do korzystania z tych garaży – w oparciu o treść art. 211 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W skardze do sądu wniesionej przez M. i A. małżonków D. oraz w odpowiedzi na skargę posłużono się w ogólnym zarysie argumentacją prezentowaną w postępowaniu odwoławczym. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody Ś. oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania. Dodatkowo stwierdzili, iż niedopuszczalnym byłoby orzeczenie w przedmiocie uwłaszczenia na rzecz KWK "[...]", gdyż doszłoby do tego na ułamkowej części prawa własności. Wojewoda Ś. podkreślił zaś, że prawo własności działki nr [...] przysługuje w dalszym ciągu w całości Skarbowi Państwa i tym samym nie ma przeszkód do uwłaszczenia na rzecz KWK "[...]", która sprawowała zarząd tą działką, której następcą prawnym jest G. Spółka Węglowa SA w G. W toku postępowania sądowego zmarł skarżący A. D. lecz skargę podtrzymali jego następcy prawni tj. żona – skarżąca M. D. oraz dzieci M. D. oraz K. D. /zobacz protokół z rozprawy sądowej w dniu [...]. W wyniku umowy notarialnej z dnia [...] następcą prawnym KWK "[...]" w G. stała się zaś Kompania Węglowa SA w K. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja ostać się nie może albowiem została wydana bez dostatecznego wyjaśnienia i rozważenia sprawy do końcowego jej rozstrzygnięcia, które to uchybienie proceduralne mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a./. Wobec niedostatecznego wyjaśnienia i rozważenia sprawy nie można też odeprzeć zarzutu skarżących wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa materialnego tj. przepisów ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W pierwszej kolejności rację mają zdaniem Sądu skarżący, iż w świetle zgromadzonego dotychczas w sprawie materiału dowodowego brak jest podstaw do przyjęcia, że współużytkownikiem wieczystym objętej postępowaniem działki jest G. Spółka Węglowa SA jako następca prawny KWK "[...]" w G. Jakkolwiek, jak to zasadnie podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nabycie prawa użytkowania wieczystego przez państwowe osoby prawne na podstawie art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. nastąpiło z dniem [...] z mocy prawa, to nie oznacza to, że powołując się tylko na te przepisy można wykazywać, że prawo użytkowania wieczystego konkretnej państwowej osobie prawnej przysługuje. Tak natomiast, tj. błędnie przyjęły organy obu instancji ustalając, że prawo użytkowania wieczystego do działki nr [...], przysługuje w 80/100 częściach KWK "[...]" w G. Zgodnie z treścią art. 200 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nabycie prawa użytkowania wieczystego w tym trybie w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, stwierdza w drodze decyzji wojewoda. Dopiero ostateczna decyzja tego organu stanowiłaby wyłączny dowód nabycia tego prawa. Powołujący się zatem na nabycie tego prawa z mocy ustawy /ex lege/ powinien w oparciu o taką decyzję fakt tego nabycia wykazać /zobacz np. mający zdaniem Sądu odpowiednie zastosowanie wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2002 r. sygn. IV CKN 1071/00 – LEX nr 57207/. Takiego zaś dowodu przedstawione sądowi akta administracyjne nie zawierają. Z przedłożonego natomiast przez skarżącą na rozprawie sądowej w dniu [...] skierowanego do niej przez Ś. Urząd Wojewódzki w K. pisma z dnia [...] wynika, że postępowanie uwłaszczeniowe nie zostało w odniesieniu do objętej postępowaniem działki dotychczas wszczęte. Z powyższych wywodów wynika, iż bezpodstawnie przyjęły organy obu instancji, że działka nr [...] pozostaje w współużytkowaniu wieczystym KWK "[...]" w G. Ustalenie to stanowiło zaś zasadniczą przesłankę odmowy uwzględnienia wniosku o przekształcenie. Błędnie też przyjęły organy orzekające, że prawo użytkowania wieczystego KWK "[...]" wynika z wpisu w dziale II Księgi wieczystej KW nr [...]. Własność tej działki nie może bowiem należeć jednocześnie do Skarbu Państwa oraz KWK "[...]" w G. skoro są to dwie odrębne osoby prawne będące w stosunkach cywilnoprawnych odrębnymi podmiotami praw i obowiązków /zobacz w tym względzie art. 33, art. 34 i art. 40 § 1 Kc/. Jednocześnie błędne jest powołanie się w skardze na treść wyroku NSA sygn. akt I SA 63/97. W dalszym bowiem ciągu własność działki nr [...] należy w całości do Skarbu Państwa. W przypadku uwłaszczenia na rzecz KWK "[...]" nie doszłoby zatem do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na ułamkowej części prawa własności. Z tych wszystkich względów zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm./. Sąd nie orzekał w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji stojąc na stanowisku, że z uwagi na jej treść nie podlega ona wykonaniu w rozumieniu art. 152 ustawy p.p.s.a. O kosztach postępowania sądowego orzeczono stosownie do jego wyniku na podstawie art. 200 i art. 202 § 2 tej ustawy. Przy ponownym rozpoznaniu odwołania uwzględni Wojewoda Ś. przedstawioną wyżej wykładnię przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Należy też ustalić czy do objętej postępowaniem działki zostały zgłoszone żądania o oddanie części tej działki w użytkowanie wieczyste na podstawie art. 211 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a jeżeli tak to czy postępowania cywilne odnośnie tych żądań zostały zakończone i z jakimi wynikami. Wyniki te podlegałyby uwzględnieniu przy rozpatrywaniu wniosku o przekształcenie w niniejszej sprawie. Gdyby postępowania cywilne w tym przedmiocie były w toku to należałoby rozważyć zasadność zawieszenia niniejszego postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa. Ponieważ, jak to zasadnie stwierdził organ odwoławczy, prawo użytkowania wieczystego oparte na treści art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami powstaje ex lege z datą 5 grudnia 1990 r., a jego stwierdzenie w trybie art. 200 ust. 1 pkt 2 tej ustawy miałoby niewątpliwy wpływ na rozstrzygnięcie wniosku o przekształcenie, to należy ponownie rozważyć zasadność zawieszenia postępowania wszczętego z tego wniosku do czasu wydania decyzji opartej na treści art. 200 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce gruntami. Wtedy zaś zgodnie z treścią art. 100 § 1 Kpa, w zw. z art. 61 § 1 Kpa powinien rozważyć Wojewoda Ś. wszczęcie postępowania uwłaszczeniowego z urzędu, względnie wyznaczyć Kompani Węglowej SA w K. stosowny termin do złożenia wniosku o wszczęcie takiego postępowania /jako następczyni prawnej KWK "[...]" w G./. Przede wszystkim uwzględni jednak organ odwoławczy zmianę stanu prawnego spowodowaną wejściem w dniu 13.10.2005 r. w życie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości /Dz.U. Nr 175 poz. 1459/.